Η διαχρονική αξία των εμβολίων ως ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της δημόσιας υγείας, για ιούς όπως ο HPV και πολλούς ακόμη, αναδεικνύεται με αφορμή την Ευρωπαϊκή Εβδομάδα Εμβολιασμού (19-25 Απριλίου). Και με το μήνυμα «Για κάθε γενιά, τα εμβόλια είναι αποτελεσματικά και ασφαλή», υπενθυμίζεται η ανάγκη ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού σχετικά με τον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζει ο εμβολιασμός στην πρόληψη ασθενειών.
Τα εμβόλια δεν περιορίζονται μόνο στην αντιμετώπιση μολυσματικών νοσημάτων, αλλά συμβάλλουν και στην πρόληψη σοβαρών παθήσεων, όπως ορισμένοι τύποι καρκίνου που σχετίζονται με λοιμώξεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, αποτελεί ο ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV), ο οποίος συνδέεται άμεσα με την εμφάνιση καρκίνου του τραχήλου της μήτρας και, σύμφωνα με τους ειδικούς, μπορεί να προληφθεί μέσω του εμβολιασμού.
Η πρόοδος της επιστήμης και η εφαρμογή εκτεταμένων προγραμμάτων εμβολιασμού έχουν ήδη φέρει εντυπωσιακά αποτελέσματα. Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας, μια νόσος που για δεκαετίες αποτελούσε σοβαρή απειλή για τη δημόσια υγεία, φαίνεται, σύμφωνα με τους επιστήμονες, ότι μπορεί πλέον να περάσει στην ιστορία. Πρώτη χώρα που φαίνεται ότι θα πετύχει το στόχο είναι η Αυστραλία.
Το εμβόλιο HPV, το οποίο συνιστάται να γίνεται από την ηλικία των 9 ετών, σε αγόρια και κορίτσια, θεωρείται η πιο αποτελεσματική άμυνα έναντι του ιού που ευθύνεται για το 5% των καρκίνων παγκοσμίως, περιλαμβάνοντας καρκίνους στοματοφάρυγγα, τραχήλου της μήτρας, πρωκτού, πέους και κονδυλώματα.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, εκτιμάται ότι περισσότερα από 650.000 νέα κρούσματα καρκίνου προκαλούνται από τον ιό HPV και περίπου 350.000 θάνατοι. Επίσης, ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας ευθύνεται για πάνω από το 90% των καρκίνων που σχετίζονται με τον ιό HPV στις γυναίκες.
Ο στόχος του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας
Ο ΠΟΥ έχει θέσει σε εφαρμογή από το 2020 στρατηγική για την επιτάχυνση της εξάλειψης του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας ως πρόβλημα δημόσιας υγείας μέσω της Στρατηγικής 90-70-90, έως το 2030. Αυτή η παγκόσμια στρατηγική για την εξάλειψή του, προβλέπει το 90% των κοριτσιών να έχουν εμβολιαστεί πλήρως με το εμβόλιο έναντι του HPV μέχρι την ηλικία των 15 ετών, το 70% των γυναικών να υποβάλλονται σε έλεγχο υψηλής απόδοσης έως την ηλικία των 35 ετών και ξανά έως την ηλικία των 45 ετών και το 90% των γυναικών που διαγιγνώσκονται με νόσο του τραχήλου της μήτρας να λαμβάνουν θεραπεία (το 90% των γυναικών με προκαρκινική νόσο να λαμβάνουν θεραπεία και το 90% των γυναικών με διηθητικό καρκίνο να αντιμετωπίζονται).
Σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο του 2025, η παγκόσμια εμβολιαστική κάλυψη έναντι του HPV παραμένει σημαντικά χαμηλότερη από τον στόχο του 90%.
Στην ευρωπαϊκή περιφέρεια του ΠΟΥ, με στοιχεία του 2020, το φορτίο του HPV είναι: 66.821 νέες διαγνώσεις και 30.608 θάνατοι, 10,1 κρούσματα ανά 100.000 γυναίκες και 3,8 θάνατοι ανά 100.000 γυναίκες.
Το φορτίο του HPV στην Ελλάδα
Υψηλό παραμένει το φορτίο νοσηρότητας και θνησιμότητας που προκαλεί στην Ελλάδα ο ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων. Κάθε χρόνο καταγράφονται περίπου 1.100 νέα περιστατικά και 443 θάνατοι από HPV-σχετιζόμενους καρκίνους στη χώρα μας.
Ο HPV ευθύνεται αιτιολογικά για μεγάλο ποσοστό 11 διαφορετικών τύπων καρκίνου στην πρωκτογεννητική περιοχή (τραχήλου μήτρας, αιδοίου, κόλπου, πρωκτού, πέους) και στην περιοχή κεφαλής τραχήλου (ρινοφάρυγγα στοματικής κοιλότητας, στοματοφάρυγγα, φάρυγγα, υποφάρυγγα, λάρυγγα), επηρεάζοντας και τα δύο φύλα. 443 θάνατοι ετησίως αποδίδονται στον HPV, εκ των οποίων 372 σε γυναίκες και 71 σε άνδρες.
Σαφή, αλλά ανεπαρκή, βελτίωση για τον εμβολιασμό δείχνουν τα ευρήματα της μελέτης με τίτλο «HPV vaccination coverage among children and adolescents in Greece using national prescription data», που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Vaccine.
Ειδικότερα, η έναρξη του εμβολιασμού (τουλάχιστον μία δόση) σε παιδιά 9-15 ετών αυξάνεται σταθερά: από 34,7% το 2022 σε 41,4% το 2024 στα κορίτσια και από 10,8% σε 31,4% στα αγόρια, μετά και την ένταξη των αγοριών στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών Παιδιών και Εφήβων.
Ωστόσο, όταν εξετάζεται η ηλικία, στην οποία ξεκινά ο εμβολιασμός, προκύπτει σαφής καθυστέρηση σε σχέση με τις εθνικές συστάσεις. Στην ηλικιακή ομάδα 9-11 ετών (που είναι η συνιστώμενη ηλικία έναρξης), το 2024 είχε λάβει τουλάχιστον μία δόση το 18,6% των κοριτσιών και το 16,6% των αγοριών.
Παράλληλα, στα κορίτσια που συμπληρώνουν το 15ο έτος ζωής σε κάθε ημερολογιακό έτος της ανάλυσης, σταθερά περίπου 6 στα 10 έχουν λάβει τουλάχιστον μία δόση HPV εμβολίου, ενώ στα αγόρια καταγράφεται ταχεία βελτίωση, με το ποσοστό εκείνων που έχουν ξεκινήσει εμβολιασμό πριν από τα 15 να φτάνει κοντά στο 40% το 2024.
Αντίστοιχα, η πλήρης εμβολιαστική κάλυψη με δύο δόσεις μέχρι τα 15 έτη, στα κορίτσια αυξάνεται από 47,7% το 2022 σε περίπου 52,5% το 2024, γεγονός που σημαίνει ότι σχεδόν 1 στα 2 κορίτσια δεν έχει ολοκληρώσει το σχήμα. Στα αγόρια της ίδιας ηλικίας, η πρόοδος είναι εντυπωσιακή -από 1,0% σε 27,7% την ίδια περίοδο- αλλά ακόμη μόλις 1 στα 4 αγόρια είναι πλήρως εμβολιασμένο στα 15 του.
Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι η έγκαιρη χορήγηση του εμβολίου HPV παρέχει την υψηλότερη προστασία και είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική όταν γίνεται νωρίς, σε παιδιά ηλικίας 9-12 ετών, εξασφαλίζοντας την καλύτερη δυνατή ανοσολογική απόκριση. Έρευνες έχουν δείξει ότι ο εμβολιασμός σε αυτή την ηλικία είναι ισχυρότερος, καθώς τα παιδιά αναπτύσσουν περισσότερα αντισώματα σε σχέση με εφήβους και ενήλικες.
