Πολλοί πιστεύουν πως το τρέμουλο είναι το απόλυτο προειδοποιητικό σημάδι για το Πάρκινσον. Ωστόσο, άλλα συμπτώματα- πολλά από τα οποία δεν αφορούν αλλαγές στην κίνηση- μπορεί να εμφανιστούν πολύ νωρίτερα.
Στην πραγματικότητα, ο τρόμος ηρεμίας- όταν ένα μέλος του σώματος, για παράδειγμα το χέρι, κινείται σε κατάσταση χαλάρωσης- δεν απαιτείται καν για διάγνωση της νόσου. Περίπου το 20% των ανθρώπων με Πάρκινσον δεν εμφανίζουν αυτό το σύμπτωμα.
Συγκεκριμένα συμπτώματα εμφανίζονται χρόνια πριν τις κινητικές αλλαγές
Το Πάρκινσον αποτελεί μία από τις πιο συχνές νευρολογικές διαταραχές στον κόσμο και οι ασθενείς αναμένεται να φτάσουν τα 25,2 εκατομμύρια έως το 2050. Παρότι κληρονομικές γενετικές μεταλλάξεις σχετίζονται με το 10-15% των περιπτώσεων, για τις υπόλοιπες δεν υπάρχει γνωστή αιτία. Τα συμπτώματα μπορούν να αντιμετωπιστούν με αγωγή, αλλά δεν υπάρχει θεραπεία.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Για να διαγνώσουν Πάρκινσον, οι νευρολόγοι αναζητούν χαρακτηριστικά κινητικά συμπτώματα, όπως βραδύτητα, δυσκαμψία και τρόμο ηρεμίας. Όμως, συνηθισμένα μη κινητικά συμπτώματα του Πάρκινσον, για παράδειγμα η δυσκοιλιότητα και η απώλεια της όσφρησης, συχνά προηγούνται τέτοιων αλλαγών στην κίνηση, κατά μία δεκαετία και πλέον. Αυτή η προδρομική φάση του Πάρκινσον σηματοδοτεί την αρχή μιας σταδιακής εμφάνισης της νόσου.
«Είναι μια αργή ασθένεια. Εξελίσσεται στον εγκέφαλο, χρόνο με τον χρόνο, μέχρι που ξεπερνά ένα όριο στο οποίο οι γιατροί μπορούν να κάνουν μια διάγνωση», λέει στην Washington Post ο Ρόναλντ Ποστούμα, καθηγητής Νευρολογίας και Νευροχειρουργικής στο πανεπιστήμιο ΜακΓκιλ του Μόντρεαλ.
Το Πάρκινσον καταστρέφει νευρώνες που παράγουν ντοπαμίνη, χημική ουσία που παίζει κρίσιμο ρόλο στον έλεγχο της κίνησης και τον συντονισμό του εγκεφάλου. Μέχρι να εμφανιστούν τα κινητικά συμπτώματα, έχει ήδη πεθάνει το 50-70% αυτών των νευρώνων στη μέλαινα ουσία- δομή του εγκεφάλου που διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην κίνηση.
Τις τελευταίες δύο δεκαετίες οι ερευνητές έχουν κάνει σημαντική πρόοδο στην κατανόηση των δεικτών της προδρομικής φάσης του Πάρκινσον, που ελπίζουν ότι μια ημέρα θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για γρηγορότερη διάγνωση.
«Είναι σημαντικό να τονιστεί πως δεν αναπτύσσουν Πάρκινσον όλοι όσοι έχουν αυτά τα συμπτώματα. Αλλά ξέρουμε ότι σε κάποιους ανθρώπους, αυτά μπορεί να είναι μερικά από τα πρώτα σημάδια», υπογραμμίζει η νευρολόγος Ρέιτσελ Ντόλχαν.
Αυτά είναι τέσσερα πρώιμα συμπτώματα που συχνά εμφανίζουν άνθρωποι οι οποίοι αργότερα διαγιγνώσκονται με Πάρκινσον.
Απώλεια όσφρησης
Η αδυναμία ανίχνευσης οσμών μπορεί να είναι μια προσωρινή παρενέργεια κρυολογήματος ή ιγμορίτιδας, ή ακόμα και ένα μόνιμο ζήτημα μετά από τον covid. Όμως, πάνω από το 90% των ανθρώπων με Πάρκινσον χάνουν την αίσθηση της όσφρησης για μεγάλο χρονικό διάστημα. Αυτό μπορεί να ξεκινήσει χρόνια, ή ακόμα και δεκαετίες, προτού εκδηλωθούν τα κινητικά συμπτώματα.
«Έχουμε εκτιμήσει ότι η απώλεια της όσφρησης συμβαίνει 20 χρόνια προτού διαγνωστεί η νόσος», λέει ο Ποστούμα. «Ξέρουμε πως εκείνοι που χάνουν την όσφρηση έχουν περίπου πενταπλάσιο κίνδυνο να εμφανίσουν Πάρκινσον μελλοντικά. Οι άνθρωποι χάνουν την ικανότητά τους να ανιχνεύουν και να αναγνωρίζουν οσμές και συχνά δεν το συνειδητοποιούν, επειδή αυτό συμβαίνει τόσο σταδιακά», συμπληρώνει.
Εκδραμάτιση ονείρων
Κανονικά, το σώμα εισέρχεται σε κατάσταση σχεδόν ολικής παράλυσης κατά τη διάρκεια του ύπνου REM, που είναι το στάδιο με τα πιο έντονα όνειρα. Η Διαταραχή Συμπεριφοράς στον Ύπνο REM είναι μία χρόνια πάθηση που χαρακτηρίζεται από την απώλεια αυτής της παράλυσης, κάτι που οδηγεί τους ανθρώπους σε εκδραμάτιση ονείρων. Για παράδειγμα, μπορεί να καθίσουν στο κρεβάτι, να κάνουν διάλογο μόνοι τους ή ακόμα και να χτυπήσουν με γροθιές ή κλωτσιές τον σύντροφό τους.
Μελέτες έχουν δείξει ότι από το 50% έως το 70% των ανθρώπων με Διαταραχή Συμπεριφοράς στον Ύπνο REM θα αναπτύξουν Πάρκινσον ή μια σχετική πάθηση- όπως άνοια με σωμάτια Lewy- κατά μέσο όρο σε 5-10 χρόνια. Οι άνθρωποι άνω των 50 ετών με αυτή τη διαταραχή έχουν 130 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να αναπτύξουν Πάρκινσον, σε σύγκριση με κάποιον που δεν την έχει
Δυσκοιλιότητα
Η δυσκοιλιότητα που επιμένει για αρκετές εβδομάδες, ή περισσότερο, επηρεάζει τα δύο τρίτα των ανθρώπων με Πάρκινσον. Ανάλυση εννέα μελετών διαπίστωσε ότι οι άνθρωποι με δυσκοιλιότητα είχαν διπλάσιες πιθανότητες να αναπτύξουν Πάρκινσον σε σύγκριση με όσους δεν αντιμετωπίζουν αυτό το ζήτημα. Άλλη μελέτη, που παρακολούθησε 6.790 άνδρες 51-75 ετών για 24 χρόνια, κατέληξε ότι όσοι είχαν λιγότερες κενώσεις από μία φορά την ημέρα διέτρεχαν μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης Πάρκινσον.
«Ακόμα και 20άρηδες ή 30άρηδες που αντιμετωπίζουν δυσκοιλιότητα φαίνεται να έχουν αυξημένη πιθανότητα να εμφανίσουν Πάρκινσον έπειτα από 30 ή 40 χρόνια. Οπότε τώρα αρχίζουμε να αναρωτιόμαστε: η νόσος επηρεάζει τα νεύρα που ελέγχουν το έντερο ή η δυσκοιλιότητα αποτελεί και παράγοντα κινδύνου για το Πάρκινσον;», σημειώνει ο Παστούμα.
Ζαλάδα στην ορθοστασία
Η ορθοστατική υπόταση - πτώση της αρτηριακής πίεσης όταν κάποιος σηκώνεται όρθιος από καθιστή ή ξαπλωτή θέση- μπορεί να προκαλέσει ζαλάδα ή ακόμα και λιποθυμία. Μπορεί να προκληθεί από ήπια αφυδάτωση, χαμηλό σάκχαρο ή υπερθερμία. Αλλά η χρόνια, επίμονη ορθοστατική υπόταση ενδέχεται να είναι πιο σοβαρή.
«Όταν η αιτία είναι νευρολογική- δηλαδή όχι η αφυδάτωση, κάποια φαρμακευτική αγωγή ή ένα καρδιολογικό πρόβλημα- περίπου οι μισοί εμφανίζουν Πάρκινσον ή κάποια σχετική πάθηση. Οπότε, αποτελεί πολύ υψηλό παράγοντα κινδύνου. Όμως, για τους περισσότερους δεν είναι νευρολογική η αιτία», δηλώνει ο Παστούμα.
Οι ερευνητές θεωρούν την ορθοστατική υπόταση ένα πιθανό χαρακτηριστικό της προδρομικής φάσης του Πάρκινσον, αλλά οι αποδείξεις δεν είναι τόσο ισχυρές όσο για τους άλλους δείκτες. Για παράδειγμα, σε μία μελέτη η ορθοστατική υπόταση που δεν μπορεί να εξηγηθεί αλλιώς σχετίστηκε με διάγνωση Πάρκινσον ή σχετική πάθηση σε 18 από τους 79 (23%) ασθενείς, έπειτα από δεκαετή παρακολούθηση.
Τι σημαίνουν οι προδρομικοί δείκτες
Επί του παρόντος, αυτοί οι δείκτες δεν είναι αρκετά συγκεκριμένοι προκειμένου από μόνοι τους να υποδεικνύουν Πάρκινσον με βεβαιότητα, γιατί υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να οφείλονται σε διαφορετική αιτία ή πάθηση. Αν κάποιος έχει αρκετούς δείκτες ταυτόχρονα, ή οικογενειακό ιστορικό της νόσου, καλό θα ήταν να απευθυνθεί σε γιατρό, λένε οι ειδικοί.
