Η συνέχιση της ασφάλισης αποτελεί κρίσιμο ζήτημα για πολλούς εργαζομένους και επαγγελματίες, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις που βρίσκονται πολύ κοντά στη συμπλήρωση των ελάχιστων προϋποθέσεων για τη λήψη σύνταξης γήρατος. Τη δυνατότητα αυτή προσφέρει ο θεσμός της προαιρετικής ασφάλισης (ή αυτασφάλισης όπως συνηθίζεται να λέγεται), μέσω της οποίας ο ασφαλισμένος μπορεί να συνεχίσει την ασφάλισή του όταν δεν υπάγεται πλέον στην υποχρεωτική ασφάλιση.
Ο θεσμός αυτός έχει ιδιαίτερη σημασία για όσους βρίσκονται κοντά στη συνταξιοδότηση ή επιθυμούν να αποφύγουν ασφαλιστικά κενά που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τόσο τη θεμελίωση όσο και το ύψος της μελλοντικής τους σύνταξης.
Τι είναι η προαιρετική ασφάλιση
Η προαιρετική ασφάλιση αποτελεί δυνατότητα που παρέχεται σε όλους τους ασφαλισμένους (μισθωτούς και μη μισθωτούς) για να συνεχίσουν την ασφάλισή τους μετά από αίτηση που υποβάλουν και καταβάλλοντας οι ίδιοι τις ασφαλιστικές τους εισφορές, σε περιπτώσεις όπου δεν υπάγονται στην υποχρεωτική ασφάλιση.
Με τον τρόπο αυτό διατηρείται ο ασφαλιστικός δεσμός (ένσημα και ιατροφαρμακευτική περίθαλψη) και ο ασφαλισμένος μπορεί να συνεχίσει να συμπληρώνει χρόνο ασφάλισης, ο οποίος είναι απαραίτητος για τη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος.
Οι προϋποθέσεις για την υπαγωγή στην προαιρετική ασφάλιση (αυτασφάλιση) είναι οι εξής:
Α. Να έχει διακοπεί η υποχρεωτική ασφάλιση στον e-ΕΦΚΑ.
Β. Η αίτηση να υποβάλλεται εντός έτους από την τελευταία ασφάλιση, αρκούν 5 έτη ασφάλισης (1.500 ημέρες) εκ των οποίων τουλάχιστον ένα έτος (300 ημέρες) εντός της τελευταίας πενταετίας πριν την υποβολή της αίτησης. Σε κάθε άλλη περίπτωση απαιτείται να έχουν πραγματοποιηθεί 10 έτη στην υποχρεωτική ασφάλιση (3.000 ημέρες).
Γ. Να κριθεί ο αιτών ικανός για εργασία σύμφωνα με γνωμάτευση της αρμόδιας Υγειονομικής Επιτροπής.
Δ. Να μην οφείλονται ασφαλιστικές εισφορές ή σε περίπτωση ύπαρξης οφειλών αυτές να έχουν ρυθμιστεί.
Διαδικασία υπαγωγής
Ο ασφαλισμένος, εφόσον πληροί αθροιστικά όλες τις παραπάνω προϋποθέσεις, υποβάλει αίτηση υπαγωγής στην προαιρετική ασφάλιση (αυτασφάλιση) στο Τμήμα Ασφάλισης της Τοπικής Διεύθυνσης ΕΦΚΑ του τόπου κατοικίας. Με την υποβολή της αίτησης επιλέγονται οι κλάδοι (Σύνταξη ή/και Περίθαλψη) που θέλει ο αιτών να συνεχίσει. Αφού διαπιστωθεί ότι πληροί τις προϋποθέσεις, τότε παραπέμπεται στην αρμόδια υγειονομική επιτροπή και μετά την θετική κρίση της εκδίδεται η απόφαση υπαγωγής στην προαιρετική ασφάλιση.
Προσοχή: Η υπαγωγή στην προαιρετική ασφάλιση αρχίζει από τον μήνα υποβολής της αίτησης παρότι η απόφαση μπορεί να εκδοθεί αρκετούς μήνες αργότερα. Επομένως, οι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει να είναι προετοιμασμένοι, καθώς όταν εκδοθεί η απόφαση θα κληθούν να πληρώσουν αθροιστικά τις εισφορές που αντιστοιχούν σε αυτούς τους μήνες.
Το ύψος των εισφορών εξαρτάται από την ασφαλιστική κατηγορία ή από τις μικτές αποδοχές που είχε ο αιτών πριν από τη διακοπή της υποχρεωτικής ασφάλισης. Για παράδειγμα ένας αυτοαπασχολούμενος που διέκοψε την δραστηριότητα και υπέβαλε αίτηση για υπαγωγή στην προαιρετική ασφάλιση θα συνεχίζει να πληρώνει την ασφαλιστική κατηγορία που είχε πριν την διακοπή της ασφάλισης. Από την άλλη ένας μισθωτός θα κληθεί να καταβάλει το 20% των τελευταίων μικτών αποδοχών του πριν την διακοπή απασχόλησης.
Συνολικά, η προαιρετική ασφάλιση μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική για τη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος. Πολλοί ασφαλισμένοι βρίσκονται λίγα έτη πριν από τη συμπλήρωση των απαιτούμενων προϋποθέσεων και μια περίοδος ανεργίας ή επαγγελματικής διακοπής μπορεί να καθυστερήσει σημαντικά τη συνταξιοδότησή τους. Μέσω της προαιρετικής ασφάλισης, ο ασφαλισμένος μπορεί να συνεχίσει να συμπληρώνει ασφαλιστικό χρόνο, ώστε να φτάσει το απαιτούμενο όριο για τη συνταξιοδότηση και παράλληλα να ανεβάσει το ποσό της σύνταξης.
Παρότι η προαιρετική ασφάλιση αποτελεί μια σημαντική δυνατότητα, η ένταξη σε αυτήν θα πρέπει να γίνεται κατόπιν προσεκτικής αξιολόγησης. Ο ασφαλισμένος είναι σκόπιμο να εξετάσει:
- τον συνολικό χρόνο ασφάλισης που έχει ήδη πραγματοποιήσει,
- τα έτη που υπολείπονται για τη συνταξιοδότηση,
- το ύψος των εισφορών που θα καταβάλει,
- το οικονομικό όφελος που θα προκύψει για τη μελλοντική του σύνταξη.
Συμπερασματικά, η προαιρετική ασφάλιση μπορεί να αποτελέσει ένα κρίσιμο εργαλείο για την αποφυγή ασφαλιστικών κενών και τη συμπλήρωση των προϋποθέσεων συνταξιοδότησης. Ωστόσο, επειδή κάθε ασφαλιστική διαδρομή είναι διαφορετική και οι οικονομικές συνέπειες μιας τέτοιας επιλογής μπορεί να είναι σημαντικές, η προσεκτική εξέταση των πραγματικών δεδομένων κάθε περίπτωσης είναι καθοριστική για τη λήψη της σωστής απόφασης.
(Η Έφη Αχτσιόγλου είναι Εργατολόγος, Πρώην Υπουργός Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης)
