Τα παιδιά «μπαίνουν» στην εφηβεία νωρίτερα από ό,τι στο παρελθόν, ενδεχομένως λόγω ενός συνδυασμού περιβαλλοντικών παραγόντων, τρόπου ζωής και μεταβολικών παραγόντων - αν και οι λόγοι εξακολουθούν να προβληματίζουν τους επιστήμονες.
Κατά μέσο όρο, η εφηβεία ξεκινά στα κορίτσια στην ηλικία των 11 ετών, ενώ στα αγόρια στα 12. Αν όμως ξεκινήσει σε ηλικία 7-8 ετών, τα παιδιά ενδέχεται να διαγνωστούν με πρώιμη εφηβεία, η οποία μάλιστα μπορεί να οδηγήσει σε μακροπρόθεσμα προβλήματα υγείας - όπως παχυσαρκία, διαβήτη, προβλήματα ψυχικής υγείας και καρκίνο του μαστού.
Όταν οι γιατροί εντόπισαν για πρώτη φορά μια στροφή προς την πρώιμη εφηβεία μεταξύ των κοριτσιών στην Αμερική τη δεκαετία του 1990, δεν παρατήρησαν κάτι αντίστοιχο στην Ευρώπη. Οι ερευνητές το απέδωσαν στην επιδημία παχυσαρκίας στις Ηνωμένες Πολιτείας, η οποία δεν επηρέαζε τη Δανία [από όπου προέρχονταν τα περισσότερα ευρωπαϊκά δεδομένα].
Αλλά από τις αρχές της δεκαετίας του 2000 και μετά, κάτι άλλαξε. Από τη Δανία μέχρι την Ιταλία και όχι μόνο, όλο και περισσότερο παιδιά άρχισαν να μπαίνουν νωρίτερα στην εφηβεία.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, η ηλικία κατά την οποία τα κορίτσια αρχίζουν να αναπτύσσουν το στήθος - ένα βασικό δείκτη εφηβείας - μειώθηκε κατά περίπου τρεις μήνες ανά δεκαετία μεταξύ 1977 και 2013, με την τάση προς την πρώιμη εφηβεία να μην έχει επιβραδυνθεί την τελευταία δεκαετία.
Ακολουθεί τα βασικά ευρήματα για τους παράγοντες της πρώιμης εφηβείας στην Ευρώπη, όπως τα παρουσιάζει το Euronews.
Παχυσαρκία
Οι ερευνητές εξακολουθούν να πιστεύουν ότι η διατροφή και η παχυσαρκία θα μπορούσαν να συμβάλουν στην πρώιμη εφηβεία, επειδή το υπερβολικό λίπος συνδέεται με αυξημένα επίπεδα λεπτίνης, μιας ορμόνης που σηματοδοτεί ότι το σώμα είναι έτοιμο να ξεκινήσει την εφηβεία.
Αυτή η διαδικασία επηρεάζει διαφορετικά τα κορίτσια και τα αγόρια, γεγονός που θα μπορούσε να εξηγήσει γιατί η εφηβεία τείνει να ξεκινά νωρίτερα στα παχύσαρκα κορίτσια και αργότερα στα παχύσαρκα αγόρια.
Σήμερα, περίπου ένα στα τρία παιδιά στην περιοχή της Ευρώπης του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) είναι υπέρβαρα ή παχύσαρκα, και τα ποσοστά τείνουν να είναι υψηλότερα στη νότια Ευρώπη.
Ωστόσο, στις πρώτες δανέζικες μελέτες που διεξήχθησαν με διαφορά 15 ετών, δεν υπήρχε σημαντική διαφορά στον δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ) μεταξύ της πρώτης και της δεύτερης ομάδας νεαρών κοριτσιών, τα οποία ξεκίνησαν την εφηβεία κατά μέσο όρο ένα ολόκληρο έτος νωρίτερα.
«Δεν πιστεύουμε ότι η αύξηση του ΔΜΣ μπορεί να εξηγήσει τα πάντα», δήλωσε στο Euronews Health η Ingvild Halsør Forthun, διδακτορική ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο του Μπέργκεν στη Νορβηγία.
Έκθεση σε χημικά
Μια από τις βασικές θεωρίες είναι ότι η έκθεση σε χημικές ουσίες που διαταράσσουν το ενδοκρινικό σύστημα και βρίσκονται σε τρόφιμα και προϊόντα καθημερινής χρήσης θα μπορούσε να προκαλέσει πρώιμη εφηβεία.
Στην παγκόσμια μελέτη σχετικά με το χρόνο της εφηβείας των κοριτσιών τις τελευταίες δεκαετίες, η ομάδα του Dr Anders Juul, ενδοκρινολόγου παίδων στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο της Κοπεγχάγης, πρότεινε ότι ένα «κοκτέιλ» πολλών διαφορετικών χημικών ουσιών μπορεί να μιμείται τις ορμόνες και να «στέλνει» τα παιδιά στην εφηβεία σε νεότερη ηλικία.
Όμως, πιο πρόσφατα, τα στοιχεία για τους χημικούς παράγοντες δεν φαίνεται να είναι πειστικά και «οι ένορκοι δεν έχουν ακόμη αποφασίσει» σχετικά με το ρόλο αυτών των ενώσεων.
«Όταν ομαδοποιούμε τα παιδιά ανάλογα με τα χημικά [επίπεδα], βλέπουμε εντυπωσιακές διαφορές», δήλωσε ο Juul. «Όταν πρόκειται για χημικές ουσίες που διαταράσσουν το ενδοκρινικό σύστημα, νομίζω ότι είναι ένας πολύ καλός υποψήφιος, αλλά δυσκολευόμαστε να παράσχουμε στέρεες αποδείξεις».
Εν τω μεταξύ, μια πρόσφατη νορβηγική μελέτη διαπίστωσε ότι η έκθεση σε υπερ- και πολυφθοροαλκυλικές ουσίες (PFAS) - γνωστές και ως «παντοτινά χημικά» θα μπορούσε να επηρεάσει τον χρόνο της εφηβείας στα αγόρια.
Έδειξε όμως ότι τα αγόρια με υψηλότερες συγκεντρώσεις PFAS έμπαιναν στην πραγματικότητα την εφηβεία αργότερα από τους συνομηλίκους τους - υπογραμμίζοντας ότι οι ενώσεις αυτές ενεργοποιούν τον οργανισμό με διαφορετικούς τρόπους.
«Τους μηχανισμούς που κρύβονται πίσω από αυτό, δεν τους γνωρίζουμε με βεβαιότητα», δήλωσε η Halsør Forthun, μία από τους συγγραφείς της μελέτης.
Η ομάδα της μέτρησε δείκτες της εφηβείας, όπως ο όγκος των όρχεων, η έναρξη της ηβικής τριχοφυΐας και τα επίπεδα τεστοστερόνης και άλλων ορμονών στον ορό - μια πιο αντικειμενική προσέγγιση, όπως είπε, από τα δεδομένα αυτοαναφοράς που χρησιμοποιούνται συχνά σε μελέτες για το χρόνο της εφηβείας.
Τρόπος ζωής
Κατά τους πρώτους μήνες της πανδημίας του COVID-19, οι Ιταλοί γιατροί παρατήρησαν μια ανησυχητική τάση: όλο και περισσότερα νεαρά κορίτσια προσέρχονταν στις παιδιατρικές ενδοκρινολογικές κλινικές με ενδείξεις πρόωρης εφηβείας, όπως η πρώιμη ανάπτυξη του ιστού του μαστού.
Από τον Μάρτιο έως τον Σεπτέμβριο του 2020, υπήρξαν 328 παραπομπές για κορίτσια, από 140 την ίδια περίοδο το προηγούμενο έτος. Στη συνέχεια, όμως, οι παραπομπές μειώθηκαν και πάλι το 2022.
Οι ερευνητές πιστεύουν ότι η αύξηση του καθιστικού τρόπου ζωής και της χρήσης του τηλεφώνου κατά την πρώιμη εποχή της πανδημίας μπορεί να συνδέεται με την άνοδο.
Η σωματική δραστηριότητα «μειώθηκε δραματικά κατά τη διάρκεια της περιόδου αποκλεισμού, και αυτό αυξήθηκε και πάλι κατά τη διάρκεια της ανάκαμψης. Το ίδιο και για τον εβδομαδιαίο χρόνο έκθεσης σην οθόνης», δήλωσε στο Euronews Health ο Δρ Marco Cappa, ενδοκρινολόγος στο Νοσοκομείο Παίδων Bambino Gesù στη Ρώμη και ένας από τους συγγραφείς της μελέτης.
«Αλλά το ενδιαφέρον είναι ότι [δεν υπήρξε] καμία αλλαγή στον ΔΜΣ», πρόσθεσε, πράγμα που σημαίνει ότι η σωματική δραστηριότητα μπορεί να σχετίζεται ξεχωριστά με την έναρξη της εφηβείας.
Το στρες και η οικογένεια
Οι ερευνητές διερεύνησαν παράλληλα και άλλους παράγοντες όπως το κατά πόσον το στρες - τόσο κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης όσο και κατά τη διάρκεια της ζωής του παιδιού - θα μπορούσε να εξηγήσει την πρώιμη εφηβεία.
Τα παιδιά από οικογένειες με απόντες πατέρες, για παράδειγμα, αναφέρουν υψηλότερα επίπεδα πρώιμης εφηβείας ανεξάρτητα από το φύλο τους.
Άλλοι οικογενειακοί παράγοντες μπορεί επίσης να παίζουν ρόλο. Τα μοναχοπαίδια τείνουν να μπαίνουν στην εφηβεία νωρίτερα από τα παιδιά με βιολογικά αδέλφια, σύμφωνα με μια μελέτη 10.700 ατόμων από το Πανεπιστήμιο Aarhus στη Δανία.
Αρκετοί από αυτούς τους παράγοντες θα μπορούσαν να αλληλεπικαλύπτονται, δήλωσαν οι ερευνητές, αλλά δεν είναι ακόμη σαφές αν αυτοί οι παράγοντες προκαλούν πραγματικά την πρώιμη εφηβεία ή αν απλώς «τυχαίνουν» παράλληλα.
Για παράδειγμα, οι μητέρες μεταφέρουν PFAS στα μωρά τους κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και όταν θηλάζουν, και τα πρωτότοκα παιδιά τείνουν να έχουν υψηλότερα επίπεδα PFAS από τα μικρότερα αδέλφια τους, δήλωσε η Halsør Forthun.
Την ίδια ώρα, τα παιδιά από νοικοκυριά με χαμηλότερο εισόδημα είναι πιο πιθανό να είναι παχύσαρκα από τους πιο εύπορους συνομηλίκους τους, γεγονός που θα μπορούσε να υποδηλώνει έναν συνδυασμό κοινωνικοοικονομικών και μεταβολικών παραγόντων.
