Ο μαθηματικός Αλέν Γκοριελί επιχειρεί να καταρρίψει έναν από τους μακροβιότερους μύθους στην ιστορία, μελετώντας τις περίφημες καμπύλες του Παρθενώνα.
Οι μελετητές θαυμάζουν το κτίσμα στον λόφο της Ακρόπολης για περισσότερα από 2.000 χρόνια, εξυμνώντας τους αρχιτέκτονές του για την έξυπνη χρήση της γεωμετρίας. Οι ανεπαίσθητες καμπύλες του λέγεται ότι διορθώνουν οπτικές απάτες που, σε διαφορετική περίπτωση, θα κατέστρεφαν τις καθαρές γραμμές του Παρθενώνα.
Ωστόσο, μετά από μια λεπτομερή έρευνα και μια σειρά μαθηματικών μοντέλων, ο καθηγητής Αλέν Γκοριελί του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης κατέληξε σε ένα άβολο συμπέρασμα: Όπως υποστηρίζει, οι οπτικές απάτες τις οποίες υποτίθεται ότι διορθώνουν οι καμπύλες είναι είτε ανυπόστατες είτε πρακτικά ανεπαίσθητες. Εν ολίγοις, οι ίδιες οι οπτικές απάτες αποτελούν μια... απάτη.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Στη μελέτη του, ο Γκοριελί εντοπίζει τις ρίζες του μύθου στον Ρωμαίο αρχιτέκτονα και μηχανικό Βιτρούβιο (1ος αιώνας π.Χ.), ο οποίος έγραψε για τον Παρθενώνα 400 χρόνια μετά την κατασκευή του. Η εξιστόρησή του πέρασε στα αρχιτεκτονικά βιβλία και καθιερώθηκε ως αδιαμφισβήτητο γεγονός. Ακόμη και τα σημερινά chatbot τεχνητής νοημοσύνης αναπαράγουν την ίδια ιστορία. «Πιστεύω ότι μπορεί να είναι ο παλαιότερος μύθος που έχουμε, αν εξαιρέσουμε τη θρησκεία», δήλωσε ο Γκοριελί.
Ένας κοινός ισχυρισμός που αμφισβητεί ο μαθηματικός αφορά τη βάση του Παρθενώνα, δηλαδή τον στυλοβάτη. Οι μετρήσεις δείχνουν ότι οι πλευρές της βάσης δεν είναι οριζόντιες, αλλά σχηματίζουν ένα ελαφρύ τόξο που ανασηκώνεται κατά 6 εκατοστά στο κέντρο. Σύμφωνα με τον Βιτρούβιο, αυτό διορθώνει μια παραμόρφωση που θα έκανε τη βάση να φαίνεται σαν να «κάνει κοιλιά» στο μέσο της.
Αυτό το φαινόμενο υποχώρησης έχει αποδοθεί σε δύο πιθανά παιχνίδια του φωτός. Το πρώτο υποστηρίζει ότι οι μακρές οριζόντιες γραμμές απλώς φαίνονται να κάμπτονται στο κέντρο, όμως ο Γκοριελί δεν βρήκε καμία απόδειξη για αυτό.
Το δεύτερο υποδηλώνει ότι την οπτική απάτη τη δημιουργούν οι μαρμάρινοι κίονες του Παρθενώνα. Αυτή η θεωρία βασίζεται στην «οπτική απάτη του Hering», όπου οι παράλληλες γραμμές σε μια δισδιάστατη επιφάνεια φαίνονται κυρτές όταν τις τέμνουν άλλες γραμμές. Ωστόσο, η απάτη του Hering είναι εντονότερη όταν οι τεμνόμενες γραμμές σχηματίζουν οξείες γωνίες. Οι κίονες του Παρθενώνα είναι πάρα πολύ κατακόρυφοι για να προκαλέσουν αυτό το φαινόμενο, ενώ δεν υπάρχει καμία απόδειξη ότι η συγκεκριμένη απάτη λειτουργεί καν σε τρεις διαστάσεις, σημείωσε ο Γκοριελί.
Οι αρχιτέκτονες του Παρθενώνα είχαν άλλους λόγους για τις επιλογές τους
Ένας άλλος ισχυρισμός είναι ότι το φούσκωμα στους κίονες του Παρθενώνα - μια καμπυλότητα που ονομάζεται ένταση - διορθώνει μια οπτική απάτη που θα τους έκανε να φαίνονται υπερβολικά στενοί στη μέση. Για άλλη μια φορά, ο Γκοριελί δεν βρήκε καμία απόδειξη για την ύπαρξη αυτής της απάτης. Επιπλέον, οι κίονες του Παρθενώνα «φουσκώνουν» κατά μόλις 18 χιλιοστά, κάτι που είναι μόλις διακριτό στις συνηθισμένες αποστάσεις θέασης.
Ο Γκοριελί, ο οποίος αξιολογεί και απορρίπτει στην εργασία του κι άλλες εικαζόμενες «οπτικές διορθώσεις», παραδέχεται ότι «χάθηκε σε έναν λαβύρινθο έρευνας» στην προσπάθειά του να συγκεντρώσει όλα τα στοιχεία. Υποψιάζεται ότι οι αρχιτέκτονες του Παρθενώνα είχαν άλλους λόγους για αυτά τα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά.
Η καμπύλη της βάσης μπορεί να εμπόδιζε τον σχηματισμό λιμναζόντων υδάτων από τη βροχή, ενώ οι καμπυλωμένοι κίονες ενδέχεται απλώς να φαντάζαν πιο οργανικοί και αισθητικά ευχάριστοι στους αρχαίους Έλληνες, γράφει στο περιοδικό Royal Society Open Science.
Παραμένει ασαφές γιατί ο μύθος αντέχει για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, αλλά ο Γκοριελί εικάζει ότι ευθύνεται εν μέρει η αντίληψη για την αρχαία Ελλάδα ως έναν πάνσοφο και υπέρμετρα ευφυή πολιτισμό.
Σε μια κίνηση ασυνήθιστη για ακαδημαϊκή μελέτη, ο Γκοριελί ολοκληρώνει την εργασία του καλώντας τους αναγνώστες να αφήσουν το κείμενο στην άκρη και να κάνουν μια βόλτα στην πόλη. «Εμπιστευτείτε τα ίδια σας τα μάτια, αμφισβητήστε αυτά που βλέπετε και αποφασίστε μόνοι σας αν η θεωρία των οπτικών διορθώσεων ευσταθεί», γράφει.
Ο Φρανκ Σάλμον, καθηγητής ιστορίας της κλασικής αρχιτεκτονικής στο Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ, δήλωσε: «Ορισμένοι ειδικοί ήταν από καιρό επιφυλακτικοί με τις εξηγήσεις του Βιτρούβιου, αναγνωρίζοντας τους κινδύνους που ενέχει η χρήση του κειμένου του ως είδους "βίβλου" για την ερμηνεία των αρχιτεκτονικών πρακτικών στην Ελλάδα αιώνες πριν από την εποχή του, αλλά και την απώλεια πολλών ελληνικών κειμένων για τη ναοδομία τα οποία ισχυριζόταν ότι είχε διαβάσει όταν προετοίμαζε το δικό του έργο».
