Επιστήμονες στην Ιαπωνία φέρνουν την Οδοντιατρική ένα βήμα πιο κοντά στο μέλλον, δοκιμάζοντας ένα πρωτοποριακό φάρμακο που υπόσχεται κάτι που μέχρι σήμερα έμοιαζε αδύνατο: την αναγέννηση ανθρώπινων δοντιών.
Αντί για εμφυτεύματα τιτανίου ή τεχνητές οδοντοστοιχίες, η νέα αυτή προσέγγιση στοχεύει να ενεργοποιήσει τους ίδιους τους μηχανισμούς του σώματος, ανοίγοντας τον δρόμο για φυσικά, πλήρως λειτουργικά δόντια.
Η έρευνα καθοδηγείται από τον Ιάπωνα χειρουργό στόματος Katsu Takahashi στο Medical Research Institute Kitano Hospital στην Οσάκα, με κλινικές δοκιμές να έχουν ήδη ξεκινήσει από τον περασμένο Οκτώβριο στο Kyoto University Hospital.
Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκεται μια επαναστατική ιδέα. Κάτω από τα ούλα μας υπάρχουν «ανενεργοί» οδοντικοί θύλακες, που θα μπορούσαν να ενεργοποιηθούν και μέσω της οδοντογένεσης να δώσουν ζωή σε μια τρίτη γενιά δοντιών. Σε αντίθεση με τα περισσότερα θηλαστικά, που αναπτύσσουν μόνο δύο σειρές δοντιών, η νέα προσέγγιση υποστηρίζει ότι οι άνθρωποι διατηρούν μια λανθάνουσα δυνατότητα για περισσότερα δόντια.
Το «κλειδί» της ανακάλυψης είναι μια πρωτεΐνη που ονομάζεται USAG-1, η οποία λειτουργεί ως φυσικό φρένο στην ανάπτυξη νέων δοντιών. Οι ερευνητές χρησιμοποιούν ένα ειδικό μονοκλωνικό αντίσωμα για να μπλοκάρουν τη δράση αυτής της πρωτεΐνης, επιτρέποντας έτσι στους ανενεργούς αυτούς θύλακες να ενεργοποιηθούν.
Πειράματα σε ποντίκια και νυφίτσες έχουν ήδη δείξει εντυπωσιακά αποτελέσματα, με πλήρη αναγέννηση δοντιών, ενισχύοντας την αισιοδοξία ότι η ίδια μέθοδος μπορεί να λειτουργήσει και στους ανθρώπους.
«Η στοχευμένη απενεργοποίηση γονιδίων που αναστέλλουν την οδοντογένεση, όπως του USAG-1, μπορεί να ενεργοποιήσει τα οδοντικά βλαστοκύτταρα ξεκλειδώνοντας την διαδικασία σχηματισμού νέων δοντιών. Εάν η κλινική έρευνα στεφθεί με επιτυχία, αυτό θα αποτελέσει έναν σημαντικό ορόσημο για την Οδοντιατρική, καθώς θα περάσει από την χειρουργική φάση που είναι τώρα, στην βιολογική φάση της. Ήδη κάποιες οδοντιατρικές θεραπείες αξιοποιούν τις βιολογικές ιδιότητες των δοντιών και του περιοδοντικού ιστού, όπως για παράδειγμα η Ορθοδοντική με την εμβιομηχανική, αλλά η γενικότερη εφαρμογή της αναγεννητικής βιολογίας για την ανάπτυξη ιστών και την αποκατάσταση βλαβών στο στόμα θα μπορούσε να προσφέρει τεράστιες δυνατότητες στην Οδοντιατρική του μέλλοντος» σχολιάζει στο Dnews ο γενετιστής οδοντίατρος και βιολόγος Χρήστος Γιαπιτζάκης, Αναπληρωτής Καθηγητής Γενετικής και Υπεύθυνος της Μονάδας Στοματοπροσωπικής Γενετικής της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.
Η ανάγκη για μια τέτοια λύση είναι μεγάλη
Οι υπάρχουσες θεραπείες για την απώλεια δοντιών είναι συχνά δαπανηρές και επεμβατικές, ενώ δεν προσφέρουν πάντα το ίδιο φυσικό αποτέλεσμα. Αντίθετα, η αναγέννηση ενός πραγματικού δοντιού θα μπορούσε να προσφέρει καλύτερη λειτουργικότητα και αισθητικό αποτέλεσμα και μακροχρόνια υγεία. Για τον λόγο αυτό, οι πρώτες εφαρμογές του φαρμάκου στοχεύουν σε παιδιά με συγγενείς παθήσεις που τους στερούν πολλά ή και όλα τα μόνιμα δόντια τους, μια κατάσταση που επηρεάζει περίπου το 0,1% του πληθυσμού και συχνά συνοδεύεται από σοβαρές δυσκολίες στη μάσηση και από κοινωνικά προβλήματα.
Παρότι οι αρχικές δοκιμές σε ανθρώπους επικεντρώνονται κυρίως στην ασφάλεια του φαρμάκου και όχι στην αποτελεσματικότητά του, υπάρχει ήδη συγκρατημένη αισιοδοξία.
Οι συμμετέχοντες στην κλινική δοκιμή είναι ενήλικες που έχουν χάσει τουλάχιστον ένα δόντι. Αν και η αναγέννηση δεν αποτελεί τον άμεσο στόχο αυτής της φάσης, οι επιστήμονες δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο να παρατηρηθεί ακόμη και τώρα. Αν συμβεί κάτι τέτοιο, θα πρόκειται για ένα τεράστιο επιστημονικό άλμα, καθώς θα αποδεικνύει ότι η θεραπεία μπορεί να εφαρμοστεί και σε περιπτώσεις επίκτητης απώλειας δοντιών.
Η διεθνής επιστημονική κοινότητα παρακολουθεί στενά την εξέλιξη. Ειδικοί όπως ο Angray Kang από το Queen Mary University of London χαρακτηρίζουν την προσέγγιση πρωτοποριακή και ιδιαίτερα ελπιδοφόρα, αν και επισημαίνουν ότι η μετάβαση από τα επιτυχημένα πειράματα σε ζώα στην εφαρμογή σε ανθρώπους είναι μια μακρά και απαιτητική διαδικασία.
Άλλοι επιστήμονες τονίζουν ότι παραμένουν ανοιχτά ερωτήματα, όπως το αν τα νέα δόντια θα έχουν την ίδια αντοχή, λειτουργικότητα και αισθητική με τα φυσικά.
O Καθηγητής Γιαπιτζάκης είναι επιφυλακτικός αλλά και αισιόδοξος: «Σίγουρα υπάρχουν ακόμη πολλά που δεν γνωρίζουμε και απαιτείται σχολαστική έρευνα, αλλά τα πρώτα δεδομένα της κλινικής έρευνας είναι ελπιδοφόρα και φαίνεται να προαναγγέλλουν ένα συναρπαστικό μέλλον».
Παρά τις επιφυλάξεις, ο Takahashi εμφανίζεται βέβαιος ότι η τεχνολογία μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα. Υποστηρίζει μάλιστα ότι η ανάπτυξη του νέου δοντιού μπορεί να καθοδηγηθεί μέσω της θέσης της ένεσης, ενώ σε περίπτωση που δεν τοποθετηθεί ιδανικά, θα μπορεί να διορθωθεί με ορθοδοντικές παρεμβάσεις.
Ο στόχος της ομάδας είναι να καταστήσει το φάρμακο διαθέσιμο έως το 2030, αρχικά για ασθενείς με συγγενή προβλήματα και στη συνέχεια για το ευρύ κοινό.
Αναφορές:
Mishima, S., Takahashi, K., Kiso, H., Murashima-Suginami, A., Tokita, Y., Jo, J. I., ... & Bessho, K. (2021). Local application of Usag-1 siRNA can promote tooth regeneration in Runx2-deficient mice. Scientific reports, 11(1), 13674.
Ravi, V., Murashima-Suginami, A., Kiso, H., Tokita, Y., Huang, C. L., Bessho, K., ... & Takahashi, K. (2023). Advances in tooth agenesis and tooth regeneration. Regenerative therapy, 22, 160-168.
