Όλα ξεκίνησαν το 2016 όταν ο Δανός καθηγητή Χημείας στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης Thomas Just Sørensen, ειδικός στη χημεία υλικών, βρέθηκε σε ένα μεγάλο συνέδριο στη Γαλλία να ακούει, μεταξύ άλλων, και για τις Physical Unclonable Functions, PUF (φυσικές, μη κλωνοποιήσιμες συναρτήσεις).
Οι φυσικές μη κλωνοποιήσιμες συναρτήσεις αντιπροσωπεύουν μια προηγμένη τεχνολογία ασφάλειας υλικού η οποία εκμεταλλεύεται την εγγενή τυχαιότητα για να δώσει σε μια φυσική οντότητα ένα μοναδικό «δακτυλικό αποτύπωμα».
Ο καθηγητής αντιλήφθηκε αμέσως πως βρήκε αυτό που θα μπορούσε να θωρακίσει ένα προϊόν απέναντι στην αντιγραφή. Έναν χρόνο αργότερα, κατέθεσε αίτηση ευρεσιτεχνίας για τη χρήση τυχαίων φθοριζόντων μοτίβων από φυσικές μονόδρομες συναρτήσεις ή φυσικές μη κλωνοποιήσιμες συναρτήσεις (PUF) και, δύο χρόνια έρευνας αργότερα, στο ίδιο αντικείμενο, οδήγησαν σε ένα επιστημονικό άρθρο στο Science Advances. Και τα δύο μαζί αποτέλεσαν τη βάση για το O-Key, το μοναδικό μέχρι στιγμής identifier που δεν μπορεί να αντιγραφεί ή να παραποιηθεί.
Το O-Key χαρακτηρίζεται από τον δημιουργό του ως «game changer» στο παγκόσμιο εμπόριο, καθώς εισάγει νέα δεδομένα για την αυθεντικοποίηση και την ασφάλεια καταναλωτικών αγαθών.
«Βιομετρική ταυτοποίηση» για φυσικά προϊόντα
Ζούμε σε μια εποχή όπου ακόμη και οι πίνακες του Ρέμπραντ ή τα ρολόγια Rolex μπορούν να αντιγραφούν με τέτοια πιστότητα ώστε να μην διακρίνεται το γνήσιο από το αντίγραφο. Το ίδιο συμβαίνει με τα ψευτοφάρμακα, με τα τρόφιμα ή με άλλα καταναλωτικά προϊόντα. Αυτή η απάτη, ωστόσο, κοστίζει ζωές και δισεκατομμύρια ευρώ κάθε χρόνο.
Σύμφωνα με τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), το 2021, το εμπόριο των προϊόντων «μαϊμού» παγκοσμίως έφτασε τα 467 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ. Στη Δανία, οι τελωνειακές αρχές το 2024 κατέστρεψαν σχεδόν 38.000 προϊόντα «μαϊμού» (είδη μόδας, ηλεκτρονικά, είδη οικιακής χρήσης κ.ά.) αξίας περίπου 77,7 εκατομμυρίων κορωνών Δανίας.
Με τόσο σημαντικές απώλειες, οι αγροτοπαραγωγοί, οι βιομηχανίες, οι επιχειρήσεις και οι κυβερνητικές υπηρεσίες αναζητούν ασφαλείς τρόπους για να επαληθεύσουν τη γνησιότητα των προϊόντων τους. Και εδώ ακριβώς μπαίνει στο παιχνίδι το O-Key, που υπόσχεται να αναδιαμορφώσει το πεδίο της αυθεντικοποίησης σε όλους τους κλάδους της αγοράς.
Το O-Key είναι ένα ψηφιακό και νομικά δεσμευτικό ψηφιακό «αποτύπωμα» που θωρακίζει κάθε προϊόν απέναντι στην αντιγραφή και την παραποίηση, σε αντίθεση με QR codes, barcodes ή RFID, που προσβάλλονται. Ο εμπνευστής του περιγράφει το σύστημα ως «βιομετρική ταυτοποίηση» για φυσικά προϊόντα.
Η τεχνολογία συνίσταται σε ένα μικροσκοπικό σημάδι διαστάσεων μόλις 1 τετραγωνικού χιλιοστού, το οποίο είναι αποτέλεσμα ψεκασμού με ειδικό διαφανές μελάνι, είτε απευθείας στην επιφάνεια του προϊόντος, είτε στη συσκευασία του (ετικέτες, υφάσματα ή όπου αλλού). Αυτό το μελάνι περιέχει χιλιάδες μεταλλικά μικροσωματίδια που σχηματίζουν μοναδικά μοτίβα με τυχαίο τρόπο, τα οποία είναι θεωρητικά αδύνατο να αντιγραφούν ή να αναπαραχθούν. Αυτό τα μοτίβα λειτουργούν ως ψηφιακό αποτύπωμα για να αναγνωρίζονται τα προϊόντα.
Ο Sørensen προσομοιάζει το σύστημα με τους κόκκους μιας χούφτας άμμου που ρίχνονται πάνω σε μια γυάλινη πλάκα και σχηματίζουν τυχαία ένα μοτίβο το οποίο δεν μπορεί ποτέ να επαναληφθεί, όσες φορές και αν ξαναρίξει κανείς τους κόκκους. Αυτή ακριβώς είναι η ιδέα του O-Key. Με απλά λόγια, ο καθηγητής εκμεταλλεύεται την απρόβλεπτη μοναδικότητα της φύσης για να την μετατρέψει σε ψηφιακή ασφάλεια.
Μέσω τεχνητής νοημοσύνης, κάθε μοναδικό μεταλλικό μοτίβο αναγνωρίζεται και καταγράφεται σε μια βάση δεδομένων συνοδευόμενο από τις ψηφιακές πληροφορίες του σημασμένου με αυτό προϊόντος. Οι καταναλωτές μπορούν να επιβεβαιώσουν άμεσα την αυθεντικότητα του σημασμένου προϊόντος σαρώνοντάς το με την εφαρμογή «O-KEY-Verifier», που μπορούν να κατεβάσουν στο smartphone τους από το AppStore.
«Το smartphone επιτρέπει μέσω τεχνητής νοημοσύνης την ανάγνωση της προσεκτικά σχεδιασμένης φυσικής μη κλωνοποιήσιμης συνάρτησης, δηλαδή “διαβάζει” την απρόβλεπτη φύση μιας χούφτας “κόκκων άμμου” (μικροσωματιδίων) που δεν αντιγράφεται. Κάθε “κόκκος άμμου” είναι μοναδικός και, όταν τοποθετείται σε ένα εξίσου μοναδικό μοτίβο, τότε διασφαλίζεται η αυθεντικότητα όλων των προϊόντων στον κόσμο», λέει στο Dnews ο Thomas Just Sørensen.
Το κατοχυρωμένο με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας μελάνι του καθηγητής Sørensen περιλαμβάνει μικροσκοπικά σωματίδια σε κόκκινες, πράσινες και μπλε αποχρώσεις, που όλα μαζί ανοίγουν ένα ευρύ πεδίο συνδυαστικών δυνατοτήτων.
«Ο αριθμός των πιθανών συνδυασμών των σωματιδίων υπερβαίνει τον αριθμό των ατόμων στο σύμπαν, εξασφαλίζοντας απόλυτη μοναδικότητα», λέει χαρακτηριστικά ο καθηγητής.
Ασφάλεια σε κάθε επίπεδο
Η τεχνολογία O-Key προέκυψε ως αποτέλεσμα μακρόχρονης έρευνας στη χημεία υλικών και, στη συνέχεια, μετατράπηκε σε εμπορική λύση μέσω της εταιρείας PUFIN-ID, που έχει την έδρα της στην Κοπεγχάγη και απασχολεί δεκάδες εργαζομένους. Η εταιρεία έχει αναπτύξει συνολικά υποδομές για τη σήμανση των προϊόντων και τη διαχείριση των ψηφιακών αποτυπωμάτων, συμπεριλαμβανομένου λογισμικού και εφαρμογών.
Η νέα τεχνολογία μπορεί να εφαρμοστεί παντού, από καθημερινά προϊόντα μέχρι είδη υψηλής αξίας. Είτε χρειάζεται κάποιος μια ετικέτα ταχείας εφαρμογής, είτε ένα ενσωματωμένο αναγνωριστικό στον πυρήνα του προϊόντος του, το O-Key προσαρμόζεται στις εκάστοτε απαιτήσεις χωρίς κανέναν συμβιβασμό, ενώ κάθε μορφή του προσφέρει το ίδιο αξεπέραστο επίπεδο ασφάλειας, ευελιξία δεδομένων και δυνατότητα σάρωσης παγκοσμίως.
«Σε κρίσιμους τομείς, όπως είναι τα φάρμακα και τα ιατροτεχνολογικά προϊόντα, η αυθεντικοποίηση δεν είναι απλώς κάτι επιθυμητό, είναι απαίτηση ασφάλειας», προσθέτει ο Sørensen. «Αυτή η εφεύρεση έχει στόχο να καταστήσει αδύνατη την προώθηση “μαϊμού” προϊόντων ως γνήσιων και να κάνει εύκολο τόσο στη βιομηχανία όσο και στους τελικούς χρήστες τον έλεγχο της γνησιότητας».
Φανταστείτε έναν κατασκευαστή αυτοκινήτων να επιβεβαιώνει ότι ένας αερόσακος είναι γνήσιος ή ένα σούπερ μάρκετ να πιστοποιεί την προέλευση των εισαγόμενων φρούτων του. «Οι απομιμήσεις εξαρτημάτων μπορούν να υπονομεύσουν την οδηγική ασφάλεια, όπως και τα τρόφιμα με παραποιημένη ετικέτα να απειλήσουν την υγεία μας. Αυτή η λύση επιτρέπει στους παραγωγούς να σφραγίζουν απευθείας τα προϊόντα τους με την ταυτότητά τους και να διασφαλίζουν ταυτόχρονα την ακεραιότητα της επωνυμίας τους και την ασφάλεια των καταναλωτών», συμπληρώνει ο καθηγητής.
Μεταξύ των πρώτων που υιοθέτησαν την τεχνολογία O-Key είναι η διάσημη δανέζικη εταιρεία Royal Copenhagen, η οποία έχει μακρά παράδοση αριστείας στην κατασκευή πορσελάνης και ήδη χρησιμοποιεί τα μοναδικά ψηφιακά αποτυπώματα για να προστατεύει τα συλλεκτικά της κομμάτια και τους πελάτες της από τους απατεώνες.
Επιπλέον, κατασκευαστές επίπλων, όπως η Vestergaard Møbler στην Κοπεγχάγη, βλέπουν πρόσθετα οφέλη, καθώς οι μοναδικές σημάνσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να αποδείξουν την κυριότητα προϊόντων σε περιπτώσεις κλοπής και να αιτιολογήσουν αξιώσεις προς τις ασφαλιστικές εταιρείες. Το O-Key δημιουργεί ένα αξιόπιστο ιστορικό ελέγχων (audit trail,) δηλαδή ένα χρονολογικό, αδιάσπαστο αρχείο καταγραφής (log) όλων των ενεργειών, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί ακόμη και σε νομικές διαμάχες για την απόδειξη γνησιότητας.
Παγκόσμιος αντίκτυπος
Και μπορεί τα σωματίδια του O-Key να είναι μικροσκοπικά, ο πιθανός αντίκτυπός τους όμως είναι μεγάλος και παγκόσμιος. Επειδή οι κατασκευαστές μπορούν να σφραγίσουν τα προϊόντα τους με το O-Key, οι καταναλωτές μπορούν να αισθάνονται ασφαλείς ακόμη και όταν ψωνίζουν ηλεκτρονικά. Αν ένα προϊόν «ταξιδέψει» ταχυδρομικώς από μακριά και «ταλαιπωρηθεί», το ψηφιακό του αποτύπωμα παραμένει άθικτο. Με κάθε σάρωση καταγράφονται τόπος, χρόνος και μεταδεδομένα προϊόντος, που παρέχουν μια πλήρη εικόνα για τη διαδρομή του. Αυτό αποκαλύπτει εγκαίρως κρούσματα κλοπής, αλλαγής κατεύθυνσης ή παράνομης μετακίνησης αγαθών.
Η τεχνολογία O-Key σίγουρα δεν μπορεί να σταματήσει την κυκλοφορία των «μαϊμού» προϊόντων. Εξάλλου, υπάρχουν άνθρωποι που αγοράζουν συνειδητά φθηνά αντίγραφα. Αλλά, για τις βιομηχανίες που εξαρτώνται από επαληθευμένα πρότυπα ασφαλείας ή από πολυτελή brands, η εφεύρεση θα μπορούσε να σηματοδοτήσει ένα σημείο καμπής στην αντιμετώπιση ενός προβλήματος που πλήττει διεθνώς τη βιομηχανία, την εμπιστοσύνη των καταναλωτών και την οικονομική βιωσιμότητα των επιχειρήσεων.
Εάν αυτή η τεχνολογία υιοθετηθεί σε ευρεία κλίμακα, τότε μπορεί να συμβάλλει σημαντικά στη μείωση των παράνομων αγορών, στην προστασία των εργασιακών θέσεων και στη διασφάλιση της ποιότητας των προϊόντων που φτάνουν στην αγορά και κατ’ επέκταση στα χέρια μας.
