Χιλιάδες βιβλία στη βιβλιοθήκη Joanine στο Πανεπιστήμιο της Κοΐμπρα της Πορτογαλίας είναι εκατοντάδων ετών.
Η διατήρηση και η προστασία τους από μούχλα, υγρασία και σκόρους, για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, απαιτεί μεγάλη αφοσίωση. Οι αρχιτέκτονες της βιβλιοθήκης στα αρχικά σχέδιά τους περιέλαβαν πέτρινους τοίχους μήκους 1,8 μέτρων για να κρατούν μακριά τα βλαβερά στοιχεία. Οι εργαζόμενοι ξεσκονίζουν επίσης, όλη μέρα, κάθε μέρα. Όμως δεν είναι μόνο αυτό που προστατεύει τα βιβλία. Είναι και κάτι ακόμη: οι νυχτερίδες! Ναι, καλά διαβάσατε. Για αιώνες, μικρές αποικίες αυτών των χρήσιμων πλασμάτων έχουν τον έλεγχο των παρασίτων που υπάρχουν μέσα στη βιβλιοθήκη.
Κατά τη διάρκεια της ημέρας, καθώς οι μελετητές σκύβουν πάνω από ιστορικά έργα και οι επισκέπτες θαυμάζουν την αρχιτεκτονική του κτιρίου, οι νυχτερίδες κρύβονται ήσυχα πίσω από τα ράφια. Τη νύχτα, τριγυρίζουν μέσα στο σκοτάδι του, τρώγοντας τα σκαθάρια και τους σκόρους που διαφορετικά θα «έστηναν χορό» πάνω σε όλο αυτό το παλιό χαρτί και την κόλλα βιβλιοδεσίας. Η βιβλιοθήκη εκτιμά την είσοδο των νυχτερίδων στα τέλη του 18ου αιώνα, σύμφωνα με αρχεία που αναφέρουν την αγορά μεγάλων δερμάτινων σεντονιών από τη Ρωσία, πιθανώς για να προστατεύσουν τους πάγκους και τα τραπέζια της από τη νυχτερινή βροχή γκουανό (περιττώματα νυχτερίδων).
Οι εργαζόμενοι χρησιμοποιούν το ίδιο σύστημα σήμερα. Πανιά από γνήσιο δέρμα απλώνονται πάνω από ράφια και από τραπέζια μέσα στη βιβλιοθήκη για να προστατεύσουν τα έπιπλα από τα περιττώματα των νυχτερίδων και κάθε πρωί ο χώρος καθαρίζεται και ξεσκονίζεται πριν έρθουν οι επισκέπτες, ενώ τα ίδια τα βιβλία βρίσκονται πίσω από συρμάτινο πλέγμα. Αν και οι επισκέπτες είναι πολύ περίεργοι για τις νυχτερίδες, οι υπάλληλοι της βιβλιοθήκης τις αφήνουν στην ησυχία τους. Ως εκ τούτου, λιγότερα είναι γνωστά για αυτούς τους κατοίκους από όσα θα περίμενε κανείς, δεδομένου ότι ζουν σε ένα αποθετήριο γνώσης.
Ωστόσο, μέσα στη βιβλιοθήκη έχουν αναγνωριστεί δύο τύποι αυτών των θηλαστικών, οι ευρωπαϊκές νυχτερίδες με ελεύθερη ουρά (Molossidae) και οι σοπράνο pipistrelle, που είναι μικρές και ευκίνητες. Αν και κανείς δεν τις βλέπει εν δράσει, είναι εύκολο να τις φανταστεί να βουτούν από τα περίτεχνα ζωγραφισμένα ταβάνια και να κάνουν σλάλομ ανάμεσα στα επιχρυσωμένα κάγκελα της βιβλιοθήκης.
Η βιβλιοθήκη Joanine, που ιδρύθηκε το 1717, κατασκευάστηκε κατά την Εποχή του Διαφωτισμού και είναι η παλαιότερη βιβλιοθήκη στην Πορτογαλία. Μετά από 300 χρόνια λειτουργίας, έχει συγκεντρώσει πάνω από 200.000 τόμους που αξίζει να προστατευθούν. Η βιβλιοθήκη σχεδιάστηκε με πολύ κόπο και με γνώμονα τη συντήρηση των βιβλίων, με κάθε δομικό της χαρακτηριστικό να εξυπηρετεί αυτό τον σκοπό. Το κτίριο διαθέτει χοντρούς τοίχους, πόρτες από ξύλο τικ που φιλτράρουν τη ροή του αέρα και ξύλινο εσωτερικό, ιδανικό για τον έλεγχο της θερμοκρασίας.
Οι βιβλιοθηκονόμοι καταβάλλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για να κάνουν τη Joanine φιλόξενη για τις νυχτερίδες. Όταν το 2015, κατά τις ανακαινίσεις άλλαξαν οι αρχικές πόρτες της βιβλιοθήκης, δόθηκε ιδιαίτερη προσοχή ώστε να συμπεριληφθούν κενά στις νέες πόρτες που να ταιριάζουν με τα κενά των αρχικών τα οποία χρησιμοποιούσαν οι νυχτερίδες για να μπαίνουν και να βγαίνουν από τα κτίρια.
Όσες και όσοι επισκέπτονται τη βιβλιοθήκη λένε ότι οι νυχτερίδες είναι σπάνια ορατές. Βγαίνουν το βράδυ μετά το κλείσιμο και περιπλανώνται μεταξύ των κήπων του πανεπιστημίου και της βιβλιοθήκης όλη τη νύχτα. Κάποιοι λένε ότι η παραμονή έξω από τη βιβλιοθήκη στους χώρους του πανεπιστημίου είναι ο πιο σίγουρος τρόπος για να ρίξει κάποιος μια ματιά σε αυτούς τους πολύτιμους φίλους.
Οι νυχτερίδες είναι εξαιρετικά αθόρυβα πλάσματα, γεγονός που εναρμονίζει την παρουσία τους με την ησυχία και τους χαμηλούς τόνους που επικρατούν στις βιβλιοθήκες. Οι νυχτερινές τους συνήθειες λειτουργούν τέλεια σε συνδυασμό με τις ώρες λειτουργίας της βιβλιοθήκης, αποκλείοντας την περίπτωση οι επισκέπτες να αλληλεπιδράσουν απροσδόκητα μαζί τους.
Μάλιστα, αυτή η μακραίωνη σχέση μεταξύ της αποικίας των νυχτερίδων και της βιβλιοθήκης Joanine, για όποιον/α ενδιαφέρεται, παρουσιάζεται σε ένα βίντεο μέσα σε μια ειδική αίθουσα στη βιβλιοθήκη. Η ίδια η βιβλιοθήκη προσφέρει τακτικές ξεναγήσεις, κατά τις οποίες μπορεί να ακούσει όποιος/α θέλει ένα τρίξιμο νυχτερίδας.
