Η νέα έρευνα του ΕΚΤ χαρτογράφησε τον επαναπατρισμό των Ελλήνων πολιτών που εγκαταστάθηκαν στο εξωτερικό κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης και ανέλυσε τις παραμέτρους που συντελούν στη διαμόρφωση του φαινομένου Brain Gain.
Στην έρευνα αποτυπώνονται οι επαγγελματικοί τομείς που προσέλκυσαν τους επαναπατρισθέντες, καθώς και οι δεξιότητες και η εμπειρία που μετέφεραν στην ελληνική αγορά εργασίας.
Το δείγμα της έρευνας, που πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο του 2024, περιλαμβάνει 602 πολίτες από τις 13 περιφέρειες της χώρας, οι οποίοι έζησαν και εργάστηκαν στο εξωτερικό κατά τη δεκαετία 2010-2019 και σήμερα έχουν επιστρέψει μόνιμα και εργάζονται στην Ελλάδα. Η συλλογή των στοιχείων πραγματοποιήθηκε, σε συνεργασία με την Kapa Research, μέσω τηλεφωνικών και διαδικτυακών συνεντεύξεων. Η πλειονότητα των επαναπατρισθέντων που συμμετείχαν στην έρευνα ήταν άνδρες (72%), ηλικίας 35-54 ετών (71%), υψηλής εξειδίκευσης (το 79% είναι κάτοχοι πτυχίου ή μεταπτυχιακού), με σπουδές στην Ελλάδα (87%, σύνολο ή μέρος των σπουδών).
Οι περισσότεροι από τους ερωτηθέντες και ερωτηθείσες έφυγαν στο εξωτερικό κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα (2010-2012), με προορισμό την Γερμανία (25%), την Μεγάλη Βρετανία (16%) και την Ολλανδία (8%). Οι κύριοι λόγοι που οδήγησαν στη μετεγκατάσταση στο εξωτερικό ήταν οικονομικοί και επαγγελματικοί (89%), και μόνο 10% προσωπικοί και οικογενειακοί. Το 81% των ατόμων που επέλεξαν ως τόπο διαμονής και εργασίας το εξωτερικό, ζούσαν στην Ελλάδα ενώ μόλις το 17% αποφάσισε να παραμείνει στο εξωτερικό μετά τις σπουδές του εκεί.
Το 60% των εργαζομένων στο εξωτερικό απορροφήθηκε από τον ιδιωτικό τομέα, ενώ μόλις το 11% απασχολήθηκε στο Δημόσιο. Επίσης, το 13% δήλωσε ελεύθερος επαγγελματίας και το 3% ιδιοκτήτης επιχείρησης. Το 58% των εργαζομένων είχε μηνιαίες αποδοχές άνω των 3.000 ευρώ (μεικτά μηνιαίως), γεγονός που σχετίζεται με το διαφορετικό κόστος ζωής.
Αυτό που έχει ενδιαφέρον είναι ότι ένα ποσοστό 74% των συμμετεχόντων και συμμετεχουσών στην έρευνα δήλωσαν ότι η εμπειρία στο εξωτερικό τους έκανε πιο ανταγωνιστικούς, και πως εφαρμόζουν στην τωρινή τους εργασία την τεχνογνωσία και τις δεξιότητες που απέκτησαν εκείνη την περίοδο.
Η νέα ζωή στην Ελλάδα
Η τάση επιστροφής (Βrain Gain) στην Ελλάδα ξεκίνησε και αυξήθηκε σημαντικά μετά το 2019. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι φορολογικά κίνητρα ειδικά στοχευμένα σε Έλληνες που επαναπατρίζονται δεν αποτέλεσαν σημαντικό λόγο επιστροφής (το 84% δεν εκμεταλλεύτηκε κάποιο φορολογικό κίνητρο στοχευμένο σε Έλληνες που επαναπατρίζονται). Το 67,6% όσων επέλεξαν να επιστρέψουν στην Ελλάδα έχει οικογένεια, ενώ το 52% αυτών έχει παιδιά. Όσον αφορά την επαγγελματική δραστηριότητα, το 50% εργάζεται στον ιδιωτικό τομέα, το 26% έχει αναπτύξει επιχειρηματική δράση (21% ελεύθεροι επαγγελματίες και 5% ιδιοκτήτες επιχείρησης), και μόλις το 11% εργάζεται στον δημόσιο τομέα.
Η επιστροφή στην Ελλάδα φαίνεται ότι έχει ενισχύσει συνολικά την ελληνική οικονομία, συμβάλλοντας έτσι στην περαιτέρω ανάπτυξη. Οι κυριότεροι τομείς απασχόλησης όσων επέστρεψαν είναι οι ακόλουθοι: Κατασκευές (11%), Εκπαίδευση (10%), Νέες Τεχνολογίες – Πληροφορική (10%), Συμβουλευτικές Υπηρεσίες (7), Υγεία (7%), Χονδρικό – Λιανικό Εμπόριο (6%), Τουρισμός (6%).
Το μεγαλύτερο ποσοστό του ανθρώπινου δυναμικού (46%) απασχολείται σε ελληνικές επιχειρήσεις και οργανισμούς, ενώ το 21% δηλώνει «αυτοαπασχολούμενος/ελεύθερος επαγγελματίας». Το 7% εργάζεται εξ αποστάσεως για εταιρεία/οργανισμό του εξωτερικού.
Όσον αφορά τις μηνιαίες αποδοχές στην Ελλάδα (μεικτά μηνιαίως), το 44% λαμβάνει αποδοχές άνω των 1.500 ευρώ (το 27% από 1.501 έως 3.000 ευρώ, το 17% από 3.001 ευρώ και άνω).
Η Ελλάδα ως τόπος να ζεις
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, η Ελλάδα αξιολογείται από το 55% των ερωτηθέντων ως «ένας καλός τόπος για να ζει κανείς», κάτι που αναδεικνύεται και στην αξιολόγηση των επιμέρους χαρακτηριστικών της Ελλάδας, όπου ξεχωρίζει η ποιότητα ζωής, με το ποσοστό θετικής γνώμης να ανέρχεται σε 56%.
Στο ερώτημα: «Τι θα βοηθούσε στον επαναπατρισμό περισσότερων Ελλήνων του εξωτερικού;», το 79% απαντάει «Καλύτερη λειτουργία των θεσμών» (Πάρα πολύ & Αρκετά) και το 78% «Βελτίωση και εκσυγχρονισμός στις δομές και τις υποδομές του κράτους».
Όσον αφορά τις μελλοντικές προοπτικές, το 51% δηλώνει αισιοδοξία για το μέλλον (σίγουρα ή μάλλον ναι), και η πλειονότητα (49% σίγουρα ή μάλλον ναι) θα παρότρυνε φιλικό ή συγγενικό πρόσωπο που εργάζεται στο εξωτερικό να επιστρέψει στην Ελλάδα.
Η έρευνα αυτή αποτελεί συνέχεια της προηγούμενης δράσης του ΕΚΤ, που υλοποιήθηκε σε συνεργασία με τον Σύνδεσμο Εξαγωγέων-ΣΕΒΕ με την υποστήριξη του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, για τη χαρτογράφηση των αναγκών των ελληνικών επιχειρήσεων σε ανθρώπινο δυναμικό. Η δράση αυτή είχε αναδείξει, μεταξύ άλλων, ότι το 25% των επιχειρήσεων που αναζητούν σήμερα προσωπικό, έχει προσλάβει την τελευταία τριετία Έλληνες που επέστρεψαν από το εξωτερικό.
