Πρόσφατα ανέλαβε την ηγεσία της ανάπτυξης επτά μικροδορυφόρων Παρατήρησης Γης της Ελλάδας.
«Δεν υπήρξε ποτέ καλύτερη στιγμή για να ξεκινήσει κάποιος μια επιχειρηματική δραστηριότητα στο Διάστημα από ό,τι τώρα. Το Διάστημα… ανθεί!», μου λέει η Δρ Μαρία Καλαμά, με αφορμή τη συμφωνία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA) με την εταιρεία Open Cosmos, για την κατασκευή και την εκτόξευση ενός σμήνους μικροδορυφόρων για την Ελλάδα, που υπογράφηκε στις 2 Ιουλίου στο Λαγονήσι παρουσία του Υπουργού Ψηφιακής Διακυβέρνησης κ. Δημήτρη Παπαστεργίου και άλλων κυβερνητικών στελεχών.
Η συμφωνία θέλει την Ελλάδα να αποκτά εντός του 2026 επτά μικροδορυφόρους για την παρατήρηση της Γης, στο πλαίσιο του «Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων».
Πρόκειται για ένα σημαντικό έργο που χρηματοδοτείται από το «Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας Ελλάδα 2.0», συνολικού προϋπολογισμού 60 εκατ. ευρώ, με στόχο την εκμετάλλευση από διάφορους φορείς του δημοσίου, των δορυφορικών δεδομένων και των προϊόντων που θα προκύψουν από την επεξεργασία τους.
η Δρ Μαρία Καλαμά
Και η Ελληνίδα επιστήμονας που μέχρι τώρα ηγήθηκε της επιχειρηματικής ανάπτυξης του κορυφαίου παρόχου διαστημικών αποστολών και δεδομένων Open Cosmos, και που ανέλαβε πρόσφατα τα ηνία της ελληνικής Open Cosmos Aegean, δεν κρύβει φυσικά τον ενθουσιασμό της:
«Η Ελλάδα μπαίνει πιο δυνατά από ποτέ στον γεωπολιτικό χάρτη της διαστημικής επιχειρηματικότητας και γίνεται ανεξάρτητη, χρησιμοποιώντας τεχνολογία αιχμής την οποία κατασκευάζουν Έλληνες επιστήμονες σε ελληνικό έδαφος. Όπως και άλλες χώρες (π.χ. Ισπανία, Πορτογαλία, Πολωνία) που βαρέθηκαν να πληρώνουν παρόχους διαστημικών υπηρεσιών, μπαίνει και αυτή στο παιχνίδι της επένδυσης κεφαλαίων στην ανάπτυξη και χρήση διαστημικής τεχνολογίας παρατήρησης Γης. Και αυτό είναι πολύ αισιόδοξο!»
Αναζητώντας επιχειρηματικές ευκαιρίες στο Διάστημα
Η Ελληνίδα μηχανικός έχει μεγάλη εμπειρία στο να διαχειρίζεται χαρτοφυλάκια προγραμμάτων έρευνας και ανάπτυξης που χρηματοδοτούνται από εθνικές κυβερνήσεις. Στο παρελθόν (μεταξύ 2013-15) διαχειρίστηκε την στρατηγική, την ανάπτυξη και την επίβλεψη της επένδυσης του Ηνωμένου Βασιλείου στο Πρόγραμμα Προηγμένης Έρευνας στα Τηλεπικοινωνιακά Συστήματα (ARTES) του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA). Επιλέχτηκε δηλαδή, από τη Βρετανική κυβέρνηση να την εκπροσωπήσει στο πιο σημαντικό πρόγραμμά της με τον ESA. Η Δρ Καλαμά διαχειρίστηκε 420 εκατομμύρια λίρες για λογαριασμό της Διαστημικής Υπηρεσίας του Ηνωμένου Βασιλείου (αντίστοιχη της NASA), επενδύοντας σε μερικές από τις πιο συναρπαστικές τεχνολογίες που κυκλοφορούν στο Διάστημα ακριβώς τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές.
Η Δρ Μαρία Καλαμά είναι μια από τις πρώτες γυναίκες μηχανικούς δορυφόρων-και ίσως η πρώτη Ελληνίδα,-που ασχολήθηκε με την επιχειρηματικότητα στον διαστημικό τομέα: «Μαζί με μένα υπάρχουν και άλλες γυναίκες που αλλάζουμε το επιχειρηματικό πεδίο. Εξάλλου το 1/3 των μηχανικών στην Open Cosmos είναι γυναίκες!».
Όπως λέει η ίδια, η αναζήτηση επιχειρηματικών ευκαιριών σήμερα στο Διάστημα δεν είναι πιο δύσκολη από την αναζήτηση επιχειρηματικών ευκαιριών σε οποιονδήποτε τομέα.
«Υπάρχει τεράστια αύξηση στη ζήτηση για λύσεις βιωσιμότητας στο Διάστημα. Ο διαστημικός τομέας απομακρύνεται από την ‘εσωστρέφεια’ και σκέφτεται πώς να αξιοποιήσει καλύτερα τους δορυφόρους σε τροχιά, παρέχοντας υπηρεσίες πιο βιώσιμα. Επιπλέον, διάφορες σύγχρονες προκλήσεις όπως η κλιματική αλλαγή μπορούν να αντιμετωπιστούν χρησιμοποιώντας τα γεωχωρικά δεδομένα που λαμβάνονται από δορυφόρους».
Και μπορεί η δραστηριότητα στο Διάστημα στις μέρες μας να ξεκινά κυρίως ως προσπάθεια των κρατών, στην πορεία καθοδηγείται σε μεγάλο βαθμό από τον ιδιωτικό τομέα. «Η ταχεία ανάπτυξη που βλέπουμε σε αυτή την αγορά είναι εκπληκτική», εκτιμά η Δρ Καλαμά και συνεχίζει: «Υπάρχει ένας τεράστιος όγκος νέας τεχνολογίας και καινοτομίας που ρέει στον διαστημικό τομέα, ο οποίος υποστηρίζεται από ένα τεράστιο ποσό ιδιωτικών κεφαλαίων και επενδύσεων που εισέρχονται στην αγορά. Και αυτή η τεχνολογία δεν ωφελεί απλώς την επιστήμη και την εξερεύνηση που κάνουμε στη χαμηλή γήινη τροχιά και πέρα από αυτήν, αλλά παράγει επίσης καινοτομίες που θα μας ωφελήσουν πίσω εδώ στη Γη».
Σύμφωνα με ένα πρόσφατο άρθρο στους New York Times, οι επενδυτές ποντάρουν τώρα περισσότερα χρήματα από ποτέ στην διαστημική τεχνολογία. Μόνο το 2020, οι start-ups του διαστήματος συγκέντρωσαν πάνω από 7 δισεκατομμύρια δολάρια, ποσό διπλάσιο από μόλις δύο χρόνια νωρίτερα, το 2018, σύμφωνα με την εταιρεία διαστημικών αναλύσεων BryceTech.
Επίσης στην Ευρώπη, η διαστημική βιομηχανία, με τη μείωση του μεγέθους της τεχνολογίας και με τα χαμηλότερα εμπόδια εισόδου που ανοίγουν την αγορά έχει μεταμορφωθεί τις τελευταίες δεκαετίες. Ως αποτέλεσμα, ακόμη και μικρότερες εταιρείες μπορούν να αναλάβουν ηγετικό ρόλο σε έναν τομέα που παραδοσιακά κυριαρχείται από καλά χρηματοδοτούμενους κολοσσούς, όπως η Airbus. Ο ρόλος των εταιρειών αυξάνεται όχι στον κύκλο εργασιών αλλά στο ότι μπορούν να προσφέρουν ολοκληρωμένα διαστημικά προϊόντα και υπηρεσίες.
Αντί για ναυπηγός έγινε μηχανικός δορυφόρων
Η Ελληνίδα επιστήμονας κατάγεται από ναυτική οικογένεια και αυτό έπαιξε καθοριστικό ρόλο στις επιλογές της. Μικρή ταξιδεύοντας με τον καπετάνιο πατέρα της γοητευόταν από την τεχνολογία των καραβιών και ήθελε να γίνει ναυπηγός. Ωστόσο, αυτή «δεν ήταν μια δουλειά για γυναίκες», την απέτρεπε ο πατέρας της.
Το αμείωτο ενδιαφέρον της για την τεχνολογία ωστόσο, την οδήγησε τελικά στο να σπουδάσει στο Πανεπιστήμιο Loughborough στη Βρετανία Ηλεκτρολόγος και Ηλεκτρονικός Μηχανικός με Μάστερ και Διδακτορικό από το πανεπιστήμιο του Surrey στις τηλεπικοινωνίες και δορυφορικές επικοινωνίες. Έκανε τελικά αυτό που ήθελε και αυτή είναι και η συμβουλή που δίνει σε όλες και όλους: «Να κάνετε πάντα αυτό που σας αρέσει. Αυτό στο οποίο βρίσκετε νόημα τη συγκεκριμένη στιγμή της ζωής σας και της καριέρας, που καλείστε να πάρετε αποφάσεις. Δεν υπάρχουν νόμοι και κανόνες».
Αποφοίτησε από το πανεπιστήμιο το 2001. Εκείνη την εποχή, όλοι οι ταλαντούχοι απόφοιτοι μηχανικοί επέλεγαν να ακολουθήσουν είτε τη συμβουλευτική, είτε τα οικονομικά. «Για κάποιο λόγο, το να γίνεις μηχανικός μετά την απόκτηση του διπλώματος θεωρούταν ‘αποτυχία’. Έτσι, ξεκίνησα την καριέρα μου ως σύμβουλος, δουλεύοντας σε μια μικρή εταιρεία που ειδικευόταν στον τομέα του διαστήματος, αλλά γρήγορα βαρέθηκα. Εκείνη την εποχή φυσικά, η ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας στο Διάστημα ήταν στα σπάργανα. Άρχισε να αναπτύσσεται μετά το 2011 όταν ολοκλήρωσα το διδακτορικό μου και δούλευα στην Airbus Space” στην Γαλλία», περιγράφει η ίδια, η οποία έχει εργαστεί σε όλη την Ευρώπη, στην Γαλλία, την Ισπανία και φυσικά στο Ηνωμένο Βασίλειο, επομένως η εμπειρία της είναι ένας συνδυασμός τεχνικών και εμπορικών εργασιών στον διαστημικό τομέα, σε όλη την Ευρώπη.
Η κα. Καλαμά ανέλαβε τώρα την διεύθυνση της εταιρείας Open Cosmos Aegean που θα κατασκευάσει στην Ελλάδα τους επτά μικροδορυφόρους. Όπως η ίδια λέει, η ανάληψη του έργου προέκυψε μέσα από μια άκρως ανταγωνιστική διαδικασία με 7 διαφορετικές προτάσεις και κοινοπραξίες στις οποίες συμμετείχαν οι σημαντικότερες Ευρωπαϊκές και Ελληνικές εταιρίες.
Οι μικροδορυφόροι θα είναι εξοπλισμένοι με όργανα οπτικής παρατήρησης και θα καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα αναγκών, παρέχοντας δεδομένα και υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας οριζόντια σε μια σειρά φορέων του δημοσίου, όπως για παράδειγμα στα Υπουργεία Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Ναυτιλίας, κοκ. Επιπλέον, καθώς οι μικροδορυφόροι προβλέπεται να ενταχθούν σε συνεργατικά σμήνη δορυφόρων θα πολλαπλασιάσουν την επιχειρησιακή τους ισχύ, με δυνατότητα αποκλειστικής χρήσης 20 έως 24 δορυφόρων όταν αυτοί θα διέρχονται πάνω από τη χώρα μας και με επισκεψιμότητα (χρόνο μεταξύ διαδοχικών διαβάσεων) περίπου ανά τρεις ώρες το εικοσιτετράωρο.
Οι εικόνες που θα συλλέγονται θα δίνουν την δυνατότητα για παρατήρηση σε ανάλυση από 1 έως 3 μέτρα. Οι μικροδορυφόροι θα λειτουργούν συμπληρωματικά με το σύστημα Copernicus (ανάλυση 10μ) και με την υπηρεσία προγραμματισμού δορυφορικών λήψεων πολύ υψηλής ανάλυσης (30-50 εκατοστών) στο Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος (ΕΛΚΕΔ). Με αυτόν τον τρόπο η χώρα θα καλύψει με επάρκεια και αυτονομία ολόκληρο το φάσμα των αναγκών Τηλεπισκόπησης και Παρατήρησης Γης.
Επενδύοντας και σε υποδομές
Επιδίωξη της κας. Καλαμά είναι να προσελκύσει νέους ανθρώπους στον τομέα του Διαστήματος, σε νέες εταιρείες που δημιουργούνται ή σε υπάρχουσες εταιρείες από άλλους τομείς που θέλουν να δραστηριοποιηθούν στο Διάστημα. Φυσικά, οι νέες υπηρεσίες και εφαρμογές χρειάζονται και την απαραίτητη υποδομή, για αυτό και η Open Cosmos Aegean επενδύει τώρα στην δημιουργία βιομηχανικών εγκαταστάσεων στον ελληνικό χώρο και μάλιστα στα περίχωρα της πρωτεύουσας, όπου μέσα εκεί θα κατασκευάζεται ό,τι χρειάζονται οι άνθρωποι στο έδαφος για να επικοινωνούν με το Διάστημα.
«Οτιδήποτε στο οποίο επενδύουμε υπογραμμίζεται από τις δυνατότητες οικονομικής ανάπτυξης. Το πεδίο όπου βλέπουμε τώρα ανάπτυξη είναι η παροχή διαστημικών υπηρεσιών, αλλά οι υπηρεσίες δεν μπορούν να παρασχεθούν χωρίς την υποκείμενη υποδομή, επομένως δίνουμε προτεραιότητα στις υποδομές», σχολιάζει.
Έχοντας την εμπειρία δημιουργίας του Harwell Science and Innovation Campus, νότια της Οξφόρδης στη Μ. Βρετανία, του μεγαλύτερου τεχνολογικού πάρκου (700 στρεμμάτων) της χώρας το οποίο φιλοξενεί οργανισμούς, ιδρύματα και επιχειρήσεις που διαμορφώνουν τον κόσμο του σήμερα και του αύριο και που συνεχώς καλωσορίζει νέες εγκαταστάσεις, επιχειρήσεις και ανθρώπινο δυναμικό, η Ελληνίδα μηχανικός οραματίζεται μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια, να έχει δημιουργηθεί ένα οικοσύστημα space technology και στην Ελλάδα:
«Είναι κάτι που θέλω να το επαναλάβω και στην χώρα μας. Όχι ότι δεν υπάρχει ένα τεχνολογικό οικοσύστημα, απλά νομίζω ότι είναι η ώρα να περάσουμε στο επόμενο βήμα δηλαδή του διαμοιρασμού κοινών και μεγαλύτερων εγκαταστάσεων. Κατά την γνώμη μου δύο πράγματα χρειάζονται στην Ελλάδα αναφορικά με την επιχειρηματικότητα στο Διάστημα, πρώτον, η δημιουργία “clean rooms” δεν ξέρω πως αποδίδεται στα ελληνικά, όπου οι εταιρείες δεν θα χρειάζεται να επενδύσουν σε εξοπλισμό, αλλά θα μπορούν να τον νοικιάζουν και να ξεκινούν ταχύτερα και ευκολότερα την δραστηριότητά τους και δεύτερον, επιχειρηματικά κεφαλαία σε startups που δραστηριοποιούνται στον χώρο του Διαστήματος», λέει η ίδια τονίζοντας πως οι πρόοδοι στην τεχνολογία και η μείωση του κόστους, κυρίως στην εκτόξευση, η κρατική στήριξη και οι πολιτικές που δίνουν κίνητρα και τέλος η ιδιωτική επένδυση και τα επιχειρηματικά κεφάλαια που κυκλοφορούν στην αγορά, είναι οι βασικοί παράγοντες που τονώνουν την επιχειρηματικότητα στο Διάστημα, πλέον και στην Ελλάδα.
«Η αγορά αυτή τη στιγμή είναι πολύ θετική. Αν με ρωτούσατε για την Μαρία του 2002 θα σας έλεγα ότι δεν θα μπορούσε να επιστρέψει στην Ελλάδα. Η Μαρία του 2024 μπορεί να γυρίσει και μάλιστα με πολύ καλές προοπτικές. Εγώ, αλλά και πολλοί άλλοι Έλληνες του εξωτερικού ποτέ πριν δεν αισθανθήκαμε πως οι συνθήκες είναι τόσο καλές για να επιστρέψουμε όσο τώρα. Και δεν μιλάω πολιτικά. Οι νέοι τώρα μπορούν να ξαναγυρίσουν στην Ελλάδα. Υπάρχει εξωστρέφεια, υπάρχει άνοδος στην επιχειρηματικότητα, υπάρχουν κεφάλαια στην αγορά. Επιχειρηματικά εγώ έχω ήδη επιστρέψει».
