Η Γαλλία βυθίζεται σε, οικονομική και κοινωνική κρίση και βρίσκεται πολιτικό αδιέξοδο. Στο τέλος του πρώτου τριμήνου του 2025, το δημόσιο χρέος της χώρας έφτασε τα 3.345,4 δισεκατομμύρια ευρώ, ή 113,9% του ΑΕΠ, καταγράφοντας αύξηση σε σχέση με το 113,2% του τέλους του 2024. Η συνεχής αυτή άνοδος τοποθετεί την χώρα ανάμεσα στα πιο χρεωμένα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με το χρέος να υπερβαίνει κατά πολύ τον μέσο όρο της Ευρωζώνης.
O λαϊκός παράγοντας εμφανίζεται διαρκώς και μαχητικά στους δρόμους εδώ και μια δεκαετία περίπου ενώ η εκτελεστική εξουσία του Προέδρου Macron προωθεί επιθετικά την νεοφιλελεύθερη απορρύθμιση της οικονομίας και της κοινωνίας, χωρίς κοινωνική συναίνεση, και διοικώντας χωρίς κοινοβουλευτική πλειοψηφία αλλά με προεδρικά διατάγματα.
Πανηγυρική ομολογία αποτυχίας του νεοφιλελεύθερου σχεδίου
Το σχέδιο του François Bayrou που παρουσιάστηκε στις 15 Ιουλίου 2025 και υιοθετείται από τον νέο Πρωθυπουργό, στοχεύει στον έλεγχο της αύξησης του χρέους μέσα σε τέσσερα χρόνια, με σχεδόν 44 δισ. ευρώ περικοπών των δημοσίων δαπανών για το 2026. Προβλέπει μείωση του ελλείμματος στο 5,4% του ΑΕΠ το 2025 και στο 4,6% το 2026. Το σχέδιο περιλαμβάνει κατάργηση 3000 θέσεων στον δημόσιο τομέα, «υπεύθυνη στάση » των ασθενών και συνταξιούχων και άλλα πολλά. Στόχος είναι « η διατήρηση των επενδύσεων και της απασχόλησης », και η « αποκατάσταση της οικονομικής αξιοπιστίας της Γαλλίας στις χρηματοπιστωτικές αγορές » (lien). Δηλαδή η 2η μεγαλύτερη οικονομία της ΕΕ και ένα από τα σημαντικότερα κράτη στον κόσμο θεωρείται «αναξιόπιστη» στις αγορές !!!!
Τις τελευταίες δύο δεκαετίες, η γαλλική δεξιά και το ακραίο νεοφιλελεύθερο κέντρο εφαρμόζουν διαδοχικά σχέδια «δημοσιονομικής εξυγίανσης»: περικοπές στις προσλήψεις δημοσίων υπαλλήλων, μειώσεις στον μισθολογικό όγκο του κράτους, απορρύθμιση της αγοράς εργασίας, ιδιωτικοποιήσεις, περικοπές συντάξεων και αύξηση του ορίου συνταξιοδότησης. Η πολιτική αυτή επιταχύνθηκε υπό την Προεδρεία Macron και δεν τροποποιήθηκε παρά τις τεράστιες κοινωνικές αντιδράσεις και εργατικές κινητοποιήσεις.
Ο προϋπολογισμός του Αυγούστου 2025 που οδήγησε στην πτώση της κυβέρνησης Bayrou, αλλά και οι πρόσφατες προτάσεις του νέου Πρωθυπουργού, είναι στην ουσία, η ομολογία της συστημικής αποτυχία του νεοφιλελεύθερου μοντέλου.
Η απορρύθμιση της αγοράς και η της κοινωνίας δεν φέρνει ούτε ανάπτυξη ούτε ανταγωνιστικότητα.
Ο νεοφιλελευθερισμός κάνει τους πλούσιους πλουσιότερους, τους φτωχούς φτωχότερους, καταστρέφει το Κοινωνικό Κράτος. Με άλλα λόγια καταργεί τον «κοινωνικό μισθό» ως μηχανισμό αναδιανομής πλούτου στα λαϊκά στρώματα και διαλύει τον κοινωνικό ιστό με συνέπεια την απαξίωση της δημοκρατίας.
Ο νέος προϋπολογισμός συμπυκνώνει την στρατηγική γενικευμένης επίθεση του κεφαλαίου στις δυνάμεις της εργασίας, η οποία αναπτύσσεται σε τρεις άξονες: συσσώρευση πλούτου, διάλυση των εργασιακών σχέσεων και πολιτική συγκυριαρχία με την ακροδεξιά.
1. Ρεκόρ κερδών, πτώση αγοραστικής δύναμης και εκρηκτικές ανισότητες
Τον προηγούμενο χρόνο, ενώ όλες οι εταιρείες του Παρισιού συγκέντρωσαν 11 δισ. ευρώ κέρδη, οι εταιρείες του CAC 40 μοίρασαν στους μετόχους τους 98 δισ. ευρώ, τα 75% ως μερίσματα και το υπόλοιπο σε επαναγορές μετοχών (CAC40). Τα κέρδη που δεν επενδύονται εξαφανίζονται εν μέρει σε φορολογικούς παραδείσους ή στην επιδεικτική κατανάλωση.
Η ανισότητα είναι εμφανής: από το 2003 έως το 2022, τα εισοδήματα του ανώτερου 0,1% των νοικοκυριών εκτοξεύτηκαν, ενώ το μέσο εισόδημα των 99% των νοικοκυριών παραμένει πρακτικά στάσιμο καθώς η μικρή αύξηση υπερκαλύπτεται από τον πληθωρισμό (MondeDiplomatique).
Περισσότερο από το 70% των Γάλλων αισθάνεται ότι η αγοραστική του δύναμη μειώνεται κάθε χρόνο. Μετά την πανδημία η αγοραστική δύναμη των λαϊκών στρωμάτων μειώνεται δραματικά. Τα εισοδήματα των λαϊκών νοικοκυριών παρουσιάζουν μέση ετήσια μείωση μεγαλύτερη από 5%, καθώς μικρές αυξήσεις των μισθών (περίπου 2% αύξηση για το 2025) υπολείπονται της αύξησης των τιμών βασικών αγαθών.
Στην Εικόνα 1 παρουσιάζεται η εξέλιξη των ετήσιων εισοδημάτων του 0.1% των πλουσιότερων νοικοκυριών (κόκκινη γραμμή) σε σύγκριση με αυτή του 90% των λιγότερο εύπορων νοικοκυριών (πράσινη γραμμη). Το πλουσιότερο 0,1% των νοικοκυριών πληρώνει αναλογικά λιγότερους φόρους από τον υπόλοιπο πληθυσμό, και η εκτόξευση των εισοδημάτων και της περιουσίας τους διευρύνει άμεσα τις ανισότητες. Αντίστοιχα η περιουσία των 500 πλουσιότερων οικογενειών αυξάνεται σταθερά από το 2011 μέχρι σήμερα περνώντας από τα 220 δις Ευρώ στα 1200 δις Ευρώ. (link)Οι πληρωμές μερισμάτων στους μετόχους σημειώνουν συνεχώς νέα ρεκόρ, καθώς η Γαλλία είναι πρωταθλήτρια της Ευρώπης σε αυτόν τον τομέα. Σε αυτό προστίθεται το κόστος των δημόσιων βοηθειών στις επιχειρήσεις, που αποτελούν τον πρώτο προϋπολογισμό του κράτους: μόνο το 2023, 211 δισεκατομμύρια ευρώ διανεμήθηκαν χωρίς παρακολούθηση, έλεγχο, ή οποιαδήποτε κοινωνική, περιβαλλοντική προϋπόθεση ή προϋπόθεση διατήρησης της απασχόλησης. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί περίπου στο 7% του συνολικού χρέους που πυροδοτεί την σημερινή κρίση. Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι το πραγματικό όφελος για την οικονομία και την κοινωνία είναι ανύπαρκτο. Γεγονός που αποδεικνύει ότι η περίφημη νεοφιλελεύθερη θεωρία του λιγότερου κράτους και του Trickle-Down Economics είναι όχι μόνο ένα προπέτασμα για την εξασφάλιση των υπερκερδών του μεγάλου κεφαλαίου αλλά και μια κοινωνικά και εθνικά καταστροφική πολιτική.
Απέναντι στην πολιτική προστασίας των υπερκερδών του μεγάλου κεφαλαίου από την νεοφιλελεύθερη κυβέρνηση και την Δεξιά, η Αριστερά υποστηρίζει την εφαρμογή του φόρου 2% στου υπερ-πλούσιους με περιουσίες άνω των 100 εκατομμυρίων ευρώ που προτάθηκε από τον οικονομολόγο Gabriel Zucman. Σύμφωνα με την δημοσκόπηση του ινστιτούτου Ifop, 86% των Γάλλων υποστηρίζουν την επιβολή φόρου Zucman. Η συντριπτική υποστήριξη ξεπερνάει ευρύτατα τα όρια της Αριστεράς, αφού 89% των ψηφοφόρων που τοποθετούνται στον χώρο της Δεξιάς και 92% των υποστηρικτών του ακροκεντρώου κόμματος Renaissance (του Προέδρου Μακρόν) δηλώνουν υπέρ της φορολόγησης των υπερ-πλουσίων.(link)
Εικόνα 1. Συγκριτική εξέλιξη των ετήσιων εισοδημάτων των νοικοκυριών σύμφωνα με την κοινωνική-εισοδηματική τους θέση.
2. Κοινωνικό κράτος υπό πίεση
Το κοινωνικό κράτος – η κεντρική κατάκτηση των εργαζόμενων μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο – συρρικνώνεται, η «ευελιξία» στις εργασιακές σχέσεις οδηγεί σε επισφάλεια, λιγότερα σταθερά συμβόλαια, αποδυνάμωση συλλογικών συμβάσεων και πτώση της ποιότητας των υπηρεσιών. Η μείωση μόνιμου προσωπικού στον δημόσιο τομέα είναι ο κανόνας ενώ η εφαρμογή των ιδιωτικοοικονομικών νεοφιλελεύθερων κριτηρίων στις δραστηριότητες του κοινωνικού κράτους έχει προκαλέσει αύξηση των ελλειμάτων, και μεταφορά πόρων στον ιδιωτικό τομέα.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του φαύλου κύκλου είναι η κατάσταση στο Εθνικό Σύστημα Υγείας (σημειώνουμε ότι το γαλλικό εθνικό σύστημα υγείας είναι ένα από τα καλύτερα στον κόσμο τόσο στο επίπεδο της ποιότητας των υπηρεσιών όσο και στο επίπεδο της καθολικής κάλυψης του πληθυσμού ενώ οι ιδιωτικές δαπάνες των πολιτών για την υγεία είναι από τις χαμηλότερες στην ΕΕ). Το Δημόσιο Νοσοκομειακό Σύστημα του Παρισιού (AP-HP) παρουσίασε έλλειμμα 460 εκατομμυρίων ευρώ για το 2024, αυξημένο κατά 62 εκατ. σε σχέση με το 2023, παρά την αύξηση της συνολικής δραστηριότητας και την εξοικονόμηση 143 εκατ. Ευρώ χάριν της εφαρμογής αποτελεσματικότερων πολιτικών τιμολόγησης, ελέγχου στην διαχείριση δαπανών και τις σημαντικές περικοπές και αναδιοργανώσεις υπηρεσιών και Τμημάτων που προηγήθηκαν κατά την προηγούμενη 10ετία.
Σε εθνικό επίπεδο, κυρίως κατά την διάρκεια της πανδημίας, οι δαπάνες για την πρόσληψη προσωπικού στα δημόσια νοσοκομεία (κυρίως με συμβόλαια περιορισμένου χρόνου) αυξήθηκαν κατά 22%. Λόγω της εφαρμογής ιδιωτικο-οικονομικών κριτηρίων διαχείρισης του συστήματος υγείας (δηλαδή νεοφιλελεύθερων business plan), μετά την πανδημία, η συνολική δραστηριότητα στα νοσοκομεία μειώνεται.
Η μείωση του αριθμού των νοσοκομειακών κλινών συνεχίζεται, με απώλεια 2.500 κλινών σε δέκα χρόνια στα δημόσια νοσοκομεία, γεγονός που επηρεάζει την ποιότητα της περίθαλψης αλλά και την ικανότητα του συστήματος να προσελκύει ιατρονοσηλευτικό προσωπικό.(link) Αυτοί οι αριθμοί δείχνουν ένα σύστημα υγείας σε μεγάλη χρηματοοικονομική και λειτουργική δυσκολία, με άμεσο αντίκτυπο στην ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας αλλά και επιδείνωση των εσωτερικών σχέσων εργασίας.
Παράλληλα αυξάνεται ο αριθμός των ιατρικών πράξεων και εξετάσεων που πραγματοποιούνται στον ιδιωτικό τομέα, γεγονός που βαθαίνει τα ελλείμματα στο επίπεδο της κοινωνικής ασφάλισης. Το παράδειγμα του Εθνικού Συστήματος Υγείας είναι αντιπροσωπευτικό της συνολικής κατάστασης που επικρατεί στις υπηρεσίες και δραστηριότητες του Κοινωνικού Κράτους (και ίσως βρίσκεται σε καλύτερη κατάσταση σε σύγκριση με άλλους τομείς όπως η εκπαίδευση, τα ταχυδρομεία κλπ).
3. Νεοφιλελευθερισμός και ακροδεξιά: ένα πολιτικό συνεχές
Μπροστά στην εξελισσόμενη οικονομική και κοινωνική κρίση και με δεδομένο το πολιτικό αδιέξοδο η ακροδεξιά λύση γίνεται μονόδρομος για το γαλλικό κεφάλαιο. Με τον διορισμό του νέου Πρωθυπουργού Sebastian Lecornu ο Πρόεδρος Macron ολοκληρώνει την ολίσθηση της εξουσίας του προς μια δεξιά ολοένα και πιο σκληρή, αυταρχική και ανεκτική απέναντι στην ακροδεξιά. Η ακροδεξιά δεν θεωρείται πλέον «απαγορευμένη». Οργανώσεις όπως η MEDEF (ο σύλλογος Γάλλων βιομηχάνων) αντιδρούν σε κάθε ιδέα αναδιανομής, ενώ ισχυροί επιχειρηματίες φαίνεται να προωθούν ατζέντα φιλική προς την ακροδεξιά.
«Αν οι φόροι αυξηθούν, θα υπάρξει μεγάλη κινητοποίηση των εργοδοτών, πέρα από το Medef», απειλεί, ο πρόεδρος των εργοδοτών. Και προειδοποιεί: οι επιχειρήσεις δεν μπορούν να είναι η «μεταβλητή ρύθμισης» του προϋπολογισμού του 2026. Ο «φόρος Zucman», που υπερασπίζεται η αριστερά, θα ήταν «ένα τρομερό φρένο στην επένδυση και στην ανάληψη κινδύνου», ακόμα και «μια μορφή σφετερισμού». (link)
Tο πολιτικό συνεχές από τον ακροκεντρώο νεοφιλελεύθερισμό έως την φασιστική δεξιά ξεδιπλώνεται με τις ευλογίες του μεγάλου κεφαλαίου. Και όταν ο ακροδεξιός Jordan Bardella προβάλλεται ως «εναλλακτική λύση», το πρόγραμμά του Rassemblement National είναι σαφές: περικοπές ύψους εκατό δισεκατομμυρίων ευρώ, που επιβαρύνουν τα λαϊκά νοικοκυριά. Ένας διπλός Bayrou, οπλισμένος με το ξίφος της λιτότητας και την μισαλλοδοξία του εθνικισμού του ρατσισμού και της ξενοφοβίας.
Πολιτική κρίση: Ένα κενό που η αριστερά μπορεί να γεμίσει
Το κοινωνικό κράτος και η εργασία βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο της σύγκρουσης, ως πεδία μάχης για το μέλλον της χώρας.
Η Γαλλία βρίσκεται σε ιστορικό σταυροδρόμι. Η συνέχιση του νεοφιλελεύθερου μοντέλου – με ρεκόρ κερδών για λίγους, χρέος και φτώχεια για πολλούς και η πολιτική συμμαχία με την ακροδεξιά οδηγεί σε αντιδημοκρατικές ατραπούς και κοινωνική διάλυση. Η μόνη εναλλακτική είναι μια αριστερή διέξοδος που βάζει στο κέντρο την εργασία, την ισότητα και το Κοινωνικό Κράτος, με συγκεκριμένο σχέδιο και ευρεία κοινωνική συμμαχία. Αυτή δεν είναι επιλογή, αλλά αναγκαιότητα για τη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής και της δημοκρατίας.
Γρηγόρης Γεροτζιάφας Ελληνας και Γάλλος Πολίτης
