Οι ευρωεκλογές του 2009 διεξάχθηκαν σε συνθήκες εντελώς αντίθετες από εκείνες του 2004. Η ΝΔ παρέμενε μεν στην εξουσία, έχοντας κερδίσει το Σεπτέμβριο του 2007 μια μη ανταγωνιστική, αλλά οριακή επανεκλογή, με 41,9% και μόλις 152 έδρες στο ελληνικό κοινοβούλιο, με εμφανή τα πρώτα σημάδια της φθοράς. Όμως μετά από 5 χρόνια συνεχούς διακυβέρνησης το κλίμα είχε μεταστραφεί ριζικά.
Οι αποκαλύψεις περί σκανδάλων είχαν ρίξει βαριά σκιά στην απήχηση της κυβέρνησης, με αποκορύφωμα την υπόθεση της Μονής Βατοπεδίου, η οποία έπληττε όχι μόνο την εικόνα κορυφαίων κυβερνητικών στελεχών, αλλά και τους ίδιους τους συνδέσμους της κυβερνητικής παράταξης με το παραδοσιακά προνομιακό για αυτήν θρησκευόμενο συντηρητικό ακροατήριο. Παρόμοιες σε ένα βαθμό συνέπειες φαινόταν να έχει η αναζωπύρωση του Μακεδονικού, ενώ τα γεγονότα του Δεκέμβρη του 2008 (δολοφονία Αλ. Γρηγορόπουλου, επεισόδια και ταραχές στην Αθήνα) παρέπεμπαν ευθέως πλέον στην απώλεια κάθε κυβερνητικού ελέγχου. Και όλα αυτά τη στιγμή που η χρεωκοπία της Lehman Brothers το προηγούμενο καλοκαίρι είχε ήδη αρχίσει να δημιουργεί αλυσιδωτές συνέπειες, κάνοντας αναγκαία τη λήψη οικονομικών μέτρων, που αδυνατούσε να πάρει η λαβωμένη πια και επισφαλής κυβερνητική πλειοψηφία. Όλα τα παραπάνω είχαν ως αποτέλεσμα την καταγραφή ενός δημοσκοπικού προβαδίσματος για το ΠΑΣΟΚ μετά το καλοκαίρι του 2008, για πρώτη φορά μετά από 8 χρόνια.
Ως εκ τούτου, η διενέργεια των ευρωεκλογών τον Ιούνιο του 2009, σχεδόν 2 χρόνια μετά τις προηγούμενες βουλευτικές (δηλαδή στα μέσα του εκλογικού κύκλου, άρα και θεωρητικά στη δυσμενέστερη στιγμή για την κυβέρνηση), προσλάμβανε χαρακτήρα κομβικό για την ανατροπή των ευρύτερων πολιτικών συσχετισμών, η οποία πράγματι επαληθεύθηκε από την πρωτιά του ΠΑΣΟΚ με 36,6% (και 8 έδρες) έναντι 32,3% (επίσης 8 έδρες) της ΝΔ, με την δεύτερη να καταγράφει πτώση 9,5 μονάδων από τις προηγούμενες βουλευτικές. Ένα αποτέλεσμα δηλαδή σχεδόν αντίστροφο από εκείνο των ευρωεκλογών του 1999 και με τη διαφορά μεταξύ των δύο κομμάτων να διαμορφώνεται στο 4,3%, αισθητά μικρότερη πάντως από την αρχική εκτίμηση των τηλεοπτικών exit polls εκείνης της βραδιάς, γεγονός που προκάλεσε για πρώτη φορά τόσο εκτεταμένες συζητήσεις. Παρόλα αυτά, έκλεινε έτσι οριστικά ο πολιτικός κύκλος της εσωστρέφειας, που είχε ανοίξει για το ΠΑΣΟΚ με τις προηγούμενες ευρωεκλογές του 2004.
Εκ πρώτης όψεως, ο νέος συσχετισμός των δυνάμεων προσδιοριζόταν και πάλι πρωτίστως από τις διαφοροποιημένες συσπειρώσεις των δύο κομμάτων (90% για το ΠΑΣΟΚ και 80% για τη ΝΔ), συνδυάστηκε όμως και με μια νέα έκρηξη της αποχής, η οποία επισήμως ανήλθε στο επίπεδο-ρεκόρ του 47,4%, παρά την αυξημένη πολιτική σημασία της εκλογικής μάχης. Χαρακτηριστικά η συμμετοχή (όπως και τα έγκυρα ψηφοδέλτια) παρουσίασαν μείωση μεγαλύτερη των 2 εκ. σε σχέση με τις εκλογές του 2007 (κατά 28,5% περίπου), στοιχείο το οποίο όχι απλά μαρτυρούσε την αποστασιοποίηση ενός μεγάλου μέρους των ψηφοφόρων του δικομματισμού (και κυρίως του κυβερνώντος κόμματος), αλλά και συρρίκνωνε δραστικά τα πραγματικά μεγέθη των συσπειρώσεων, στο 65% για το ΠΑΣΟΚ και μόλις στο 55% για τη ΝΔ.
Εν προκειμένω όμως η νίκη του ΠΑΣΟΚ συνοδευόταν και από μια ροή άντλησης ψήφων κατευθείαν από τη ΝΔ, έστω και σε σχετικά περιορισμένα επίπεδα (αντιστοιχούσε αριθμητικά σε ένα 2%-2,5% επί του συνόλου του εκλογικού σώματος), αλλά με προφανή την αδυναμία ανακοπής αυτού του ρεύματος και αντιστροφής του κλίματος εκ μέρους της κυβέρνησης. Γεγονός το οποίο (σε συνδυασμό ίσως με την εξέλιξη της διερεύνησης του σκανδάλου της Μονής Βατοπεδίου) βάρυνε καταλυτικά στην απόφαση του πρωθυπουργού Κ. Καραμανλή για τη διενέργεια πρόωρων εκλογών 4 μήνες αργότερα, στις 4 Οκτωβρίου, οι οποίες οδήγησαν σε μια θριαμβευτική επάνοδο του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία με 43,9% (και στην καθήλωση της ΝΔ στο 33,5%), με τις ευρωεκλογές του Ιουνίου να αποτελούν έτσι την πρώτη αναμέτρηση αυτού του τύπου που θα λειτουργούσε ως προπομπός κυβερνητικής αλλαγής.
Το αποτέλεσμα των ευρωεκλογών βεβαίως δεν ήταν το ίδιο ικανοποιητικό για τα υπόλοιπα κόμματα της αντιπολίτευσης. Το ΚΚΕ με 8,35% (2 έδρες) παρουσίασε ελάχιστη ενίσχυση (+0,3%) σε σχέση με το 2007, η οποία μάλλον αποδίδεται κυρίως στην αύξηση της Αποχής, ενώ η επίδοση του ΣΥΡΙΖΑ στο 4,7% (1 έδρα), δηλαδή χαμηλότερα από τις προηγούμενες βουλευτικές, αποτέλεσε το πρώτο βήμα για την σταδιακή απομάκρυνση του Αλ. Αλαβάνου από την ηγεσία και την αναβάθμιση του Αλ. Τσίπρα (αρχηγού του Συνασπισμού ήδη από το 2008). Το μόνο κόμμα που δικαιολογούνταν να επιχαίρει ήταν το ΛΑΟΣ του Γ. Καρατζαφέρη που ενίσχυσε σημαντικά τα ποσοστά του (7,15% και 2 έδρες), αξιοποιώντας τη δυσαρέσκεια και τα θιγμένα αντανακλαστικά του συντηρητικού κοινού και διεκδικώντας αυξημένο ρόλο στη λεγόμενη «γαλάζια» πολυκατοικία. Αξίζει ιδιαίτερα τέλος να επισημανθεί η είσοδος των Οικολόγων Πρασίνων στο ευρωκοινοβούλιο (3,5% και 1 έδρα), επιτυχία την οποία δεν κατάφεραν εντούτοις να επαναλάβουν και σε εθνικό επίπεδο στις δύο επόμενες βουλευτικές εκλογές του 2009 και του Μαΐου 2012 (2,5% και 2,93% αντίστοιχα).
Παρόλα αυτά, το γενικότερο αποτέλεσμα είχε και έντονο το αποτύπωμα της κρίσης του παραδοσιακού δικομματισμού, όχι μόνο λόγω της μεγάλης έκτασης της Αποχής, αλλά και λόγω της χαμηλής αθροιστικής επίδοσης των δύο κομμάτων, που για δεύτερη φορά (μετά το 1999) υποχώρησε κάτω από το 70% (68,9%), φτάνοντας μάλιστα μετά βίας το 60% στην Αττική (ΠΑΣΟΚ 33,3% και ΝΔ 26,7%), ενώ ανάλογα χαμηλή ήταν η αθροιστική επιρροή τους στις νεότερες ηλικίες (18-34 ετών). Τέτοια επιμέρους φαινόμενα, που είχαν εν μέρει διαφανεί από τις εκλογές του 2007 και θα επαναλαμβάνονταν και στις αμέσως επόμενες βουλευτικές, αποτελούσαν (ανύποπτα ίσως) πρόδρομα συμπτώματα του εκλογικού σεισμού που θα επέρχονταν 3 χρόνια αργότερα.
Ως προς τα πρόσωπα των (22 πλέον) ελλήνων ευρωβουλευτών, το ΠΑΣΟΚ επέλεξε για επικεφαλής του ευρωψηφοδελτίου τον μετέπειτα Υπ. Οικονομικών Γ. Παπακωνσταντίνου, η δε ΝΔ για δεύτερη φορά (όπως και το 1999) τη Μ. Γιαννάκου, στην τέταρτη συνολικά εκλογή της (συμπεριλαμβανομένων εκείνων του 1984 και του 1989). Επισημαίνεται ωστόσο ότι πρόκειται για τη μοναδική μέχρι σήμερα σύνθεση της ελληνικής αντιπροσωπείας στο ευρωκοινοβούλιο, που ολοκλήρωσε την πενταετή θητεία της χωρίς καμία μεταβολή, αντικατάσταση ή μετακίνηση.
Ενδεικτική Βιβλιογραφία
· Ε. Τεπέρογλου: «Ο εκλογικός κύκλος και οι εκλογές του 2009 στην Ελλάδα, η αποτίμηση μιας ιδιότυπης «ενδιάμεσης» αναμέτρησης», Διεθνής και ΕυρωπαΊκή Πολιτική, Τριμηνιαία Πολιτική και Οικονομική Επιθεώρηση, 2009, τχ.16, σελ. 230-243
· Ε. Τεπέρογλου, Οι Άλλες «Εθνικές» Εκλογές: Η Ιστορία των Ευρωεκλογών στην Ελλάδα 1981-2004, Αθήνα: Παπαζήσης, 2016
