Τα παιχνίδια στην πλάτη των πολιτών της Ουκρανίας συνεχίζονται, καθώς η χώρα -με «χρήσιμο» ηλίθιο τον πρόεδρό της Β. Ζελένσκι- αντιμετωπίζεται ως λεία, τόσο από τους συμμάχους της όσο και από τους αντιπάλους της. Αναδημοσιεύουμε ένα ενδιαφέρον ρεπορτάζ με υπογραφή Ε.Μ. από τον «Ριζοσπάστη»:
Μετά από τρία χρόνια ιμπεριαλιστικής σύγκρουσης ΗΠΑ - ΝΑΤΟ - ΕΕ και Ρωσίας στην Ουκρανία καταρρέουν τα όποια προσχήματα και στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων τίθενται πλέον ανοιχτά ο άφθονος ορυκτός πλούτος και οι φυσικοί πόροι της Ουκρανίας, το ζήτημα της Ενέργειας και του ανταγωνισμού για τα μερίδια στην ευρωπαϊκή και παγκόσμια αγορά.
ΗΠΑ και Ουκρανία ετοιμάζονται να υπογράψουν συμφωνία για την εκμετάλλευση των σπάνιων γαιών και των κρίσιμων ορυκτών της Ουκρανίας από αμερικανικά μονοπώλια, με τον Ουκρανό Πρόεδρο, Β. Ζελένσκι, να αναμένεται σήμερα στην Ουάσιγκτον για συνομιλίες με τον Πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντ. Τραμπ.
Ο Ρώσος Πρόεδρος, Βλ. Πούτιν, πρότεινε στις ΗΠΑ επιχειρηματικές συμφωνίες για τις σπάνιες γαίες και άλλα κρίσιμα ορυκτά που έχει η Ρωσία, συμπεριλαμβανομένων όσων βρίσκονται στα κατεχόμενα εδάφη στην Ανατολική Ουκρανία. Οπως τόνισε η Μόσχα, τα σχέδια για την οικονομική συνεργασία με την Ουάσιγκτον θα καταστούν δυνατά «μετά την επίλυση της σύγκρουσης στην Ουκρανία».
«Θα ήθελα να κάνουμε μια συμφωνία για να αποκτήσω πρόσβαση στις ρωσικές σπάνιες γαίες», είπε ο Τραμπ, σύμφωνα με το «Ρόιτερς». Ο Αμερικανός Πρόεδρος πρόσθεσε ότι τόσο η Ρωσία όσο και η Ουκρανία έχουν κοιτάσματα σπάνιων γαιών, καθώς και πετρέλαιο και φυσικό αέριο. «Κοιτάξτε, αυτό είναι υπέροχο, αυτό είναι υπέροχο για τη Ρωσία, γιατί μπορούμε να κάνουμε συμφωνίες που θα χρησιμοποιήσουν πολύτιμη αλλά ανεκμετάλλευτη γη. Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να συμβεί».
Σε κάθε περίπτωση, όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα των παζαριών και το περιεχόμενο των συμφωνιών, σ' αυτές περιέχεται το σπέρμα της περαιτέρω όξυνσης των ανταγωνισμών και των ιμπεριαλιστικών συγκρούσεων. Ηδη, τα παζάρια ΗΠΑ - Ρωσίας μεγαλώνουν το ρήγμα με την ΕΕ και στο εσωτερικό της ιμπεριαλιστικής συμμαχίας, ενώ και η Κίνα δεν πρόκειται να αφήσει αναπάντητη την πρόσβαση των Αμερικανών σε τόσο μεγάλες ποσότητες ορυκτών, που επιδρούν καθοριστικά στον παγκόσμιο ανταγωνισμό.
Οι εξελίξεις δεν ήρθαν από το πουθενά
Φυσικά, το διακύβευμα της σύγκρουσης στην Ουκρανία δεν άλλαξε τώρα τελευταία ...λόγω της εκλογής Τραμπ στον Λευκό Οίκο. Εξάλλου, επί προεδρίας Τζο Μπάιντεν στις ΗΠΑ, το Κίεβο είχε καταρτίσει το λεγόμενο «σχέδιο νίκης» και «ανθεκτικότητας» - σε συντονισμό με Αμερικανούς αξιωματούχους - που μεταξύ άλλων προβλέπει την εκμετάλλευση του ουκρανικού εδάφους και υπεδάφους από «δυτικά» μονοπώλια, πρωτίστως αμερικανικά. Οι ΗΠΑ είναι ο μεγαλύτερος χρηματοδότης του πολέμου της Ουκρανίας με τη Ρωσία, έχουν «επενδύσει» στον πόλεμο και αναμένουν το μεγαλύτερο κομμάτι της «πίτας».
Ηδη από τον Αύγουστο του 2024 αμερικανικό κλιμάκιο είχε επισκεφτεί το Κίεβο για να επεξεργαστεί το «σχέδιο» εκμετάλλευσης των σπάνιων γαιών και κρίσιμων πρώτων υλών, με εκπροσώπους του Κογκρέσου τότε να δηλώνουν απερίφραστα ότι «η Ουκρανία βρίσκεται πάνω σε ένα "χρυσωρυχείο"».
Το Κίεβο παρουσίασε τον Σεπτέμβρη στους «συμμάχους» το «σχέδιο νίκης», μεταξύ άλλων και στον Τραμπ, καθώς δεν ήταν σαφές ποιος θα εκλεγόταν Πρόεδρος των ΗΠΑ. Ο Ζελένσκι υποσχέθηκε στα κράτη του ΝΑΤΟ, που υποστηρίζουν τον πόλεμο με τη Ρωσία στην Ουκρανία, «απόδοση των επενδύσεών τους», επισημαίνοντας τους ορυκτούς πόρους της χώρας, συμπεριλαμβανομένων «εξαιρετικά σημαντικών μετάλλων αξίας τρισεκατομμυρίων δολαρίων».
Για όλα αυτά, συμμετέχοντας στον γεωπολιτικό ανταγωνισμό, χώρες της ΕΕ και η Μ. Βρετανία ετοιμάζονται να στείλουν στρατεύματα στην Ουκρανία, για να επιτηρούν, κατά τ' άλλα, μια «ειρηνευτική» συμφωνία.
Η Ουκρανία «βρίσκεται πάνω σε ένα ''χρυσωρυχείο"»
Ηδη από το 2022, χρονιά που ξεκίνησε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, άρθρο της προέδρου της Ενωσης Γεωλόγων της Ουκρανίας τόνιζε ότι η χώρα κατέχει περίπου το 5% των ορυκτών πόρων του κόσμου, παρότι καλύπτει μόνο το 0,4% της επιφάνειας του πλανήτη.
Σε έκθεση του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ το καλοκαίρι του 2024 αναφέρεται ότι η Κομισιόν έχει εντοπίσει την Ουκρανία ως δυνητική πηγή 25 κρίσιμων πρώτων υλών, συμπεριλαμβανομένων των σπάνιων γαιών. Η ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ θα μπορούσε να ενισχύσει τη σταθερότητα της βιομηχανίας της ΕΕ, αναφέρει η έκθεση. Από τις 50 πρώτες ύλες που οι ΗΠΑ έχουν χαρακτηρίσει κρίσιμες, η Ουκρανία έχει αποθέματα από 22.
Οι ορυκτοί πόροι της Ουκρανίας είναι ζωτικής σημασίας για την παραγωγή μπαταριών, αμυντικών υλικών και πυρηνικών καυσίμων. Για παράδειγμα, στη χώρα εντοπίζονται 12 κοιτάσματα νικελίου και κοβαλτίου, απαραίτητα για τις μπαταρίες και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Ακόμα, η Ουκρανία εκτιμάται ότι διαθέτει σημαντικά αποθέματα σε σπάνιες γαίες, όπως: Απατίτης, που χρησιμοποιείται σε φωσφορικά λιπάσματα και στην αμυντική βιομηχανία, λανθάνιο και δημήτριο, που απαντώνται σε τηλεοράσεις και συσκευές φωτισμού, νεοδύμιο, που χρησιμοποιείται για ανεμογεννήτριες και μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων, έρβιο και ύττριο, στοιχεία βασικά για την παραγωγή πυρηνικής ενέργειας και λέιζερ, αλλά και σκάνδιο, ζιρκόνιο, ταντάλιο, νιόβιο και γερμάνιο.
Να σημειωθεί δε ότι στην Ουκρανία υπάρχουν σημαντικά κοιτάσματα φυσικού αερίου και πετρελαίου, που είναι ανεκμετάλλευτα, αλλά και μεγάλο δίκτυο αγωγών από τους οποίους διέρχονταν μέχρι πρόσφατα ρωσικοί υδρογονάνθρακες.
Η μάχη για το λίθιο
Η Ουκρανία φιλοξενεί επίσης μερικά από τα μεγαλύτερα επιβεβαιωμένα κοιτάσματα λιθίου στην Ευρώπη, συνολικού ύψους περίπου 500.000 τόνων. Το λίθιο χαρακτηρίζεται ο «βασιλιάς των αλκαλικών μετάλλων» της δεκαετίας του 2020 καθώς είναι απαραίτητο για την κατασκευή μπαταριών για τα ηλεκτρικά οχήματα. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, η αξία του λιθίου στην παγκόσμια αγορά έφτασε τα 320 δισ. δολάρια το 2022, δηλαδή διπλασιάστηκε μέσα σε 5 χρόνια.
Εξόρυξη λιθίου γίνεται επί του παρόντος κυρίως στη Λατινική Αμερική, στο «τρίγωνο» Βολιβίας - Αργεντινής - Χιλής.
Στις 11 Γενάρη 2025 το ρωσικό ΥΠΕΞ έδωσε πανηγυρικά στη δημοσιότητα βίντεο, όπου στρατεύματα υψώνουν τη ρωσική σημαία στην πόλη Σεβτσένκο. Εκεί βρίσκεται ορυχείο με περίπου 13,8 εκατ. τόνους μεταλλευμάτων λιθίου. Το κοίτασμα είναι το μεγαλύτερο σε όλη την Ευρώπη και περιέχει επίσης ταντάλιο, νιόβιο και βηρύλλιο.
Η βρετανικών συμφερόντων εταιρεία εξόρυξης «European Lithium» ανακοίνωσε στα τέλη του 2021 - λίγες μέρες δηλαδή πριν από τη ρωσική εισβολή - ότι βρισκόταν σε «διαδικασία εξασφάλισης» της εκμετάλλευσης του κοιτάσματος στην περιοχή Σεβτσένκο.
Ουκρανοί εμπειρογνώμονες δήλωσαν στην DW ότι η Ρωσία ενδέχεται να επιδιώκει τον έλεγχο τουλάχιστον δύο ακόμη κοιτασμάτων λιθίου στις περιφέρειες Ζαπορίζια και Ντονέτσκ.
Πριν από το ξέσπασμα του πολέμου με τη Ρωσία, η Ουκρανία ήταν βασικός προμηθευτής τιτανίου, παράγοντας περίπου το 7% της παγκόσμιας παραγωγής το 2019, σύμφωνα με την έρευνα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Το τιτάνιο είναι απαραίτητο στην αεροδιαστημική βιομηχανία, στην ιατρική, στην αυτοκινητοβιομηχανία και στη ναυπηγική. Σύμφωνα με τη μελέτη του ΝΑΤΟ, η Ουκρανία ήταν ένας από τους σημαντικότερους προμηθευτές τιτανίου στην «αμυντική» βιομηχανία πριν από τη ρωσική εισβολή.
Τα αποθέματα τιτανίου της Ουκρανίας βρίσκονται «στην κορυφή» του ενδιαφέροντος, είπε στο «Politico» Ευρωπαίος ειδικός στις πρώτες ύλες.
Η Ουκρανία είναι επίσης ο πέμπτος μεγαλύτερος παραγωγός γαλλίου στον κόσμο, το οποίο είναι σημαντικό για την παραγωγή ημιαγωγών και διόδων εκπομπής φωτός (LED). Επίσης προμηθεύει νέον για την παραγωγή τσιπ στις ΗΠΑ.
Τα αποθέματα γραφίτη της Ουκρανίας, βασικού συστατικού στις μπαταρίες των ηλεκτρικών οχημάτων και στους πυρηνικούς αντιδραστήρες, αντιπροσωπεύουν το 20% των παγκόσμιων πόρων.
Σύμφωνα με το επιχειρηματικό περιοδικό «Forbes Ukraine», η συνολική αξία των ορυκτών πόρων εκτιμάται σε περίπου 15 τρισ. δολάρια, αν και, σύμφωνα με εμπειρογνώμονες, είναι αμφίβολο πόσο εύκολη και συμφέρουσα θα είναι η εξόρυξή τους.
«Θέμα κυριαρχίας» και απεξάρτησης από την Κίνα
Η πρόσβαση στους ορυκτούς πόρους της Ουκρανίας θα ήταν σημαντική για την Ευρώπη και την Αμερική: Θα μπορούσαν να διαφοροποιήσουν τις πηγές κρίσιμων πρώτων υλών τους και να γίνουν πιο ανεξάρτητες από την Κίνα, η οποία είναι ο βασικός παγκόσμιος παραγωγός σπάνιων γαιών.
«Είτε για τις ΗΠΑ είτε για την Ευρώπη, οι πόροι αυτοί είναι και θέμα κυριαρχίας και απεξάρτησης από την Κίνα», εξηγεί ο Γάλλος ειδικός στις σπάνιες γαίες Γκιγιόμ Πιτρόν. «Για τις ΗΠΑ, οι σπάνιες γαίες είναι το νέο πετρέλαιο, το ίδιο και για την Ευρώπη, αν θέλει να ανακτήσει το ρόλο της ως μεγάλη δύναμη».
Η Γαλλίδα καθηγήτρια Γεωλογίας Εμιλί Ζανό σημειώνει ότι «χρειαζόμαστε μέταλλα για να διεξαγάγουμε πόλεμο, για να κατασκευάσουμε βλήματα. Χρειαζόμαστε όμως και σπάνιες γαίες για την Υγεία: Γαδολίνιο για συσκευές απεικόνισης, για την καλύτερη ανίχνευση ασθενειών όπως ο καρκίνος. Τα μέταλλα χρειάζονται παντού. Από την ψηφιακή μετάβαση ως τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας: Το νεοδύμιο, για παράδειγμα, χρησιμοποιείται για την κατασκευή μαγνητών για ανεμογεννήτριες».
Εξάλλου, το «σχέδιο νίκης» του Κιέβου περιλαμβάνει όχι μόνο την εκμετάλλευση κρίσιμων ορυκτών πόρων από «δυτικά» μονοπώλια, την αντικατάσταση αμερικανικών στρατευμάτων στην Ευρώπη με ουκρανικές δυνάμεις, αλλά και εξουσία ελέγχου των επενδύσεων από τον Λευκό Οίκο, για να εμποδίσει τα κινεζικά επιχειρηματικά συμφέροντα στην Ουκρανία.
Ηδη από το 2021 η συμφωνία ΕΕ - Ουκρανίας για κρίσιμα ορυκτά
Ηδη από το 2021, παραμονές της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, υπογράφτηκε ένα μνημόνιο συνεργασίας Ευρώπης - Ουκρανίας για τα 22 κρίσιμα ορυκτά που χρειάζεται η Ευρώπη, υπενθύμισε πρόσφατα εκπρόσωπος της Κομισιόν. Προ ημερών - κι ενώ ο «κλοιός» της Ουάσιγκτον στενεύει γύρω από τις Βρυξέλλες - ο επίτροπος της ΕΕ για τη Βιομηχανική Στρατηγική, Στ. Σεζουρνέ, συναντήθηκε με Ουκρανούς αξιωματούχους στο Κίεβο με σκοπό να επιβεβαιώσει τη δέσμευση να επιταχυνθεί και να εφαρμοστεί το μνημόνιο.
Η ΕΕ και η Μεγάλη Βρετανία - έχοντας σηκώσει το μεγαλύτερο βάρος στον εξοπλισμό της Ουκρανίας, μαζί με τις ΗΠΑ - αποσκοπούσαν στο ότι μεταπολεμικά θα είχαν σημαντική επιρροή στις κρίσιμες πρώτες ύλες της χώρας. Τώρα κινδυνεύουν να μείνουν εκτός του παζαριού, ή να πάρουν λιγότερα από όσα υπολόγιζαν, καθώς οξύνονται οι αντιθέσεις και μέσα στον ευρωατλαντικό άξονα.
Η Ουκρανία διαδραμάτιζε, άλλωστε, προνομιακό ρόλο στα σχέδια των Ευρωπαίων ως προμηθευτής Ενέργειας. Στην Ουκρανία επρόκειτο να παραχθούν σημαντικές ποσότητες πράσινου υδρογόνου (παράγεται από το φυσικό αέριο) και στη συνέχεια να μεταφερθούν στην ΕΕ μέσω αγωγών, ορισμένοι από τους οποίους υπάρχουν ήδη. Στην Ουκρανία ευρωπαϊκά κεφάλαια υπάρχει επιδίωξη να επενδυθούν και σε εναλλακτικές μορφές Ενέργειας.
Σε μια μελέτη, το Ιδρυμα Konrad Adenauer, το οποίο είναι κοντά στο κυβερνών πλέον κόμμα των Χριστιανοδημοκρατών (CDU) στη Γερμανία, υποστήριξε ότι οι ευρωπαϊκές εταιρείες θα πρέπει να έχουν προνομιακή πρόσβαση στους ορυκτούς πόρους της Ουκρανίας: «Και για αυτόν τον λόγο, άξιζε η ΕΕ να στηρίξει το Κίεβο στην αμυντική μάχη ενάντια στη Ρωσία».
«Ο πόλεμος πληρώθηκε από τους ευρωπαϊκούς λαούς, με πόρους που χορήγησαν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και που θα μπορούσαν να είχαν διατεθεί σε άλλους κοινωνικούς και αναπτυξιακούς σκοπούς. Και τώρα η ΕΕ αγκομαχά για μια αναιμική ανάπτυξη, λόγω και της αύξησης του ενεργειακού κόστους», υπογραμμίζουν διπλωμάτες στις Βρυξέλλες.
Η προσφορά του Πούτιν στον Τραμπ
Παραμονές της επικείμενης υπογραφής της συμφωνίας ΗΠΑ - Ουκρανίας για τα κρίσιμα ορυκτά, η Μόσχα φρόντισε να κάνει τη δική της «προσφορά», και ενώ το παζάρι με την Ουάσιγκτον για «αποκατάσταση των σχέσεων» μόλις ξεκίνησε.
«Είμαστε έτοιμοι να συνεργαστούμε με τους εταίρους μας, συμπεριλαμβανομένων των Αμερικανών. Διαθέτουμε αναμφίβολα, θέλω να τονίσω, πολύ περισσότερους πόρους αυτού του είδους από την Ουκρανία», είπε ο Πούτιν σε κυβερνητική σύσκεψη την περασμένη βδομάδα.
«Οσον αφορά τις νέες περιοχές», είπε ο Ρώσος Πρόεδρος, αναφερόμενος στα κατεχόμενα ανατολικά τμήματα της Ουκρανίας, «είμαστε έτοιμοι να προσελκύσουμε ξένους εταίρους - και στις λεγόμενες νέες ιστορικές περιοχές μας, οι οποίες επέστρεψαν στη Ρωσική Ομοσπονδία, υπάρχουν επίσης ορισμένα αποθέματα εκεί. Είμαστε έτοιμοι να συνεργαστούμε με τους ξένους εταίρους μας, συμπεριλαμβανομένων των Αμερικανών».
Οι σπάνιες γαίες αποτελούν τομέα προτεραιότητας για την οικονομική ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα της Ρωσίας, είπε ο Πούτιν και αναφέρθηκε στο «εθνικό σχέδιο» της χώρας, με το οποίο η κυβέρνηση επιδιώκει να «ενισχύσει το δυναμικό της εγχώριας βιομηχανίας», που εκτείνεται από την εξόρυξη έως την «κατασκευή έτοιμων προϊόντων υψηλής τεχνολογίας», και «ο όγκος παραγωγής τέτοιων αγαθών θα πρέπει να αυξηθεί αρκετές φορές».
Στην προσφορά του προς τις ΗΠΑ ο Ρώσος Πρόεδρος πρόσθεσε και ακόμη ένα πλεονέκτημα. Είπε ότι η Ρωσία θα εξετάσει τη δυνατότητα συνεργασίας με τις ΗΠΑ για την παραγωγή αλουμινίου. Ανέφερε ότι αν οι αμερικανικές εταιρείες συνεργαστούν με τη Μόσχα, «θα βγάλουν καλά λεφτά και οι αντίστοιχοι όγκοι αλουμινίου θα εισέλθουν στην εγχώρια αγορά σε απολύτως αποδεκτές τιμές αγοράς».
Ανέφερε συγκεκριμένα τα μεγάλα αποθέματα βωξίτη (πρώτης ύλης για παραγωγή αλουμινίου) της Ρωσίας και την ανάγκη ξένων επενδυτικών κεφαλαίων ώστε να τα εκμεταλλευτούν.
Σημείωσε ότι οι ρωσικές εταιρείες θα μπορούσαν να προμηθεύουν έως και 2 εκατ. τόνους αλουμινίου στην αμερικανική αγορά ετησίως, εάν η αμερικανική αγορά ανοίξει ξανά. Η Ρωσία παρείχε περίπου το 15% των εισαγωγών αλουμινίου των ΗΠΑ πριν από την επιβολή απαγορευτικών δασμών το 2023.
Ο Πούτιν είπε ότι η Ρωσία και οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να συνεργαστούν από κοινού για την παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας και την παραγωγή αλουμινίου στην περιοχή Κρασνογιάρσκ της Ρωσίας στη Σιβηρία, όπου είναι η έδρα της μεγαλύτερης ρωσικής εταιρείας παραγωγής αλουμινίου, της «Rusal».
