Σε έντονο κλίμα αντιπαράθεσης βρίσκεται η εκπαιδευτική κοινότητα με το Υπουργείο Παιδείας, καθώς η διαδικασία επιλογής σχολικών εγχειριδίων στο πλαίσιο του θεσμού του πολλαπλού βιβλίου προκαλεί σειρά αντιδράσεων. Στο επίκεντρο της κριτικής βρίσκεται η ασφυκτική προθεσμία που έχει τεθεί για την ολοκλήρωση της διαδικασίας μέχρι τις 18 Ιουνίου, με τους εκπαιδευτικούς να κάνουν λόγο για επιλογές που καλούνται να ληφθούν υπό συνθήκες πίεσης χρόνου και χωρίς την απαιτούμενη παιδαγωγική επεξεργασία.
Σύμφωνα με τις τοποθετήσεις εκπαιδευτικών ενώσεων, η επιλογή διδακτικών εγχειριδίων δεν αποτελεί μια απλή διοικητική πράξη, αλλά μια σύνθετη επιστημονική διαδικασία που προϋποθέτει μελέτη, σύγκριση διαφορετικών εκδοχών, παιδαγωγική αξιολόγηση και συλλογική συζήτηση στους Συλλόγους Διδασκόντων. Ωστόσο, όπως υποστηρίζεται, το χρονικό πλαίσιο που έχει δοθεί δεν επαρκεί για μια ουσιαστική αποτίμηση του διαθέσιμου υλικού, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία τα σχολεία βρίσκονται σε φάση ολοκλήρωσης της διδακτικής χρονιάς, με αυξημένες υποχρεώσεις σε εξετάσεις, βαθμολογίες και διοικητικές διαδικασίες.
Οι αντιδράσεις επικεντρώνονται επίσης στο γεγονός ότι η διαδικασία αφορά βιβλία που θα χρησιμοποιηθούν σε επόμενα σχολικά έτη, γεγονός που δημιουργεί, σύμφωνα με τους εκπαιδευτικούς, επιπλέον αβεβαιότητα ως προς τη σύνθεση των συλλόγων που καλούνται να λάβουν αποφάσεις. Επισημαίνεται ότι σημαντικός αριθμός εκπαιδευτικών μετακινείται κάθε χρόνο, είτε λόγω μεταθέσεων είτε λόγω διορισμών και αποσπάσεων, με αποτέλεσμα να διαμορφώνεται ένα ρευστό πλαίσιο λήψης αποφάσεων για υλικό που θα εφαρμοστεί μελλοντικά.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Μετά την χθεσινή αρνητική απάντηση από πλευράς ΥΠΑΙΘΑ στο αίτημα για παράταση της διαδικασία επιλογής του πολλαπλού βιβλίου, οι εκπαιδευτικοί εμφανίζονται ακόμη πιο αρνητικοί. Το Υπουργείο Παιδείας επιμένει στον σχεδιασμό και την εφαρμογή της μεταρρύθμισης, με το πολλαπλό βιβλίο να προβάλλεται ως εργαλείο ανανέωσης του εκπαιδευτικού υλικού και ενίσχυσης της παιδαγωγικής επιλογής σε επίπεδο σχολικής μονάδας. Ωστόσο, οι αντιδράσεις που καταγράφονται δείχνουν ότι η απόσταση ανάμεσα στον θεσμικό σχεδιασμό και την εκπαιδευτική πράξη παραμένει σημαντική.
Ο Γενικός Γραμματέας του Υπουργείου Παιδείας, απάντησε ότι δεν υπάρχει περιθώριο τροποποίησης των χρονοδιαγραμμάτων με το πρόεδρο της ΔΟΕ Σπύρο Μαρίνη να σχολιάζει χαρακτηριστικά ότι «Φαίνεται πως οι δεσμεύσεις και τα χρονοδιαγράμματα προς τους ιδιωτικούς εκδοτικούς οίκους προέχουν των μορφωτικών δικαιωμάτων των μαθητών και της παιδαγωγικής διαδικασίας με βάση την οποία λειτουργούν τα σχολεία μας.» Σε δηλώσεις του στο Dnewsο κ. Μαρίνης τόνισε ότι «Η πρόσφατη υπουργική απόφαση του ΥΠΑΙΘΑ, που απαιτεί από τους εκπαιδευτικούς να έχουν ολοκληρώσει έως τις 18 Ιουνίου την επιλογή βιβλίων για τη μεθεπόμενη σχολική χρονιά, ξεπερνά κάθε όριο. Αποτυπώνει με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο την προχειρότητα, την αναλγησία και την προσπάθεια επιβολής, με το «έτσι θέλω», αντιπαιδαγωγικών επιλογών που καμία σχέση δεν έχουν με τις πραγματικές ανάγκες της εκπαίδευσης. Την ίδια στιγμή, είναι σοβαρά εκτεθειμένοι όσοι λειτούργησαν ως «λαγοί» της κυβερνητικής πολιτικής, καλλιεργώντας αυταπάτες και επιχειρώντας να πείσουν τον κλάδο για τα δήθεν οφέλη του πολλαπλού βιβλίου.»
Παράλληλα, έντονος προβληματισμός εκφράζεται για τον τρόπο με τον οποίο υλοποιείται στην πράξη το «πολλαπλό βιβλίο». Εκπαιδευτικοί υποστηρίζουν ότι, σε αρκετά γνωστικά αντικείμενα, οι επιλογές παραμένουν περιορισμένες, γεγονός που στην πράξη περιορίζει τον βαθμό πραγματικής παιδαγωγικής ελευθερίας των συλλόγων διδασκόντων. Υπό αυτό το πρίσμα, διατυπώνεται η εκτίμηση ότι η διαδικασία κινδυνεύει να αποκτήσει περισσότερο τυπικό χαρακτήρα παρά ουσιαστικό περιεχόμενο, με τους εκπαιδευτικούς να καλούνται ουσιαστικά να επικυρώσουν προδιαμορφωμένες επιλογές.
Στο ίδιο πλαίσιο, τίθεται και το ζήτημα της συμμετοχής ιδιωτικών εκδοτικών και εκπαιδευτικών φορέων στην παραγωγή σχολικού υλικού. Μέρος της εκπαιδευτικής κοινότητας εκφράζει ανησυχίες ότι η είσοδος φροντιστηριακών ή ιδιωτικών οργανισμών στη συγγραφή και διάθεση βιβλίων ενδέχεται να ενισχύσει τάσεις εμπορευματοποίησης της γνώσης και να δημιουργήσει συνθήκες άνισης επιρροής στην εκπαιδευτική διαδικασία. Οι ανησυχίες αυτές συνοδεύονται από αιτήματα για διασφάλιση του δημόσιου χαρακτήρα του εκπαιδευτικού υλικού και για αποτροπή κάθε μορφής εξάρτησης του σχολείου από ιδιωτικά συμφέροντα.
Πολλαπλό βιβλίο: Η μεγάλη ευκαιρία και ο σφιχτός χρόνος επιλογής
Όπως αναδεικνύει σε ανάρτησή της η Τίνα Νάντσου Διδάκτωρ του Τμήματος Φυσικής ΕΚΠΑ και εκπαιδευτικός «Είναι πραγματικά πολύ σημαντικό ότι, μετά από 25 χρόνια, αποκτούμε νέα σχολικά βιβλία. Μάλιστα, κάποια από αυτά είναι εξαιρετικά και αξίζουν συγχαρητήρια στους συγγραφείς και σε όλους όσοι εργάστηκαν για τη δημιουργία τους. Αναρωτιέμαι όμως: είναι σωστό η επιλογή των βιβλίων να γίνει σε τόσο περιορισμένο χρονικό διάστημα από τους εκπαιδευτικούς; Για να αποφασίσει κανείς υπεύθυνα, χρειάζεται χρόνο. Χρειάζεται να διαβάσει το βιβλίο με προσοχή, να μελετήσει όλο το υλικό που το συνοδεύει, να λύσει τις ασκήσεις στα θετικά μαθηματα, εκτελεσει τα πειράματα και τις δραστηριότητες, να το συζητήσει με συναδέλφους, να αναζητήσει απόψεις και να το αξιολογήσει χωρίς πίεση.
Δεν μιλάμε για μια τυπική διοικητική διαδικασία. Τα βιβλία αυτά θα μπουν σε όλα τα σπίτια των μαθητών. Σε πολλές περιπτώσεις, ίσως να είναι και τα μοναδικά βιβλία που θα υπάρχουν σε ένα σπίτι. Δεν είναι λοιπόν κρίσιμο να επιλεγούν τα καλύτερα δυνατά; Και ακριβώς επειδή το νέο σύστημα του πολλαπλού βιβλίου δίνει μεγαλύτερη βαρύτητα στην επιλογή του εκπαιδευτικού, η διαδικασία αυτή απαιτεί ακόμη περισσότερη προσοχή. Η ύπαρξη περισσότερων επιλογών είναι από μόνη της θετική εξέλιξη, αλλά έχει αξία μόνο όταν η επιλογή γίνεται ύστερα από ουσιαστική μελέτη και παιδαγωγική συζήτηση και όχι υπό ασφυκτικές προθεσμίες. Άλλωστε, έχουν ήδη διατυπωθεί δημόσια προβληματισμοί για την ποιότητα, τις διαφοροποιήσεις και τον τρόπο αξιολόγησης ορισμένων από τα νέα βιβλία. Αφού η έντυπη έκδοση προβλέπεται να γίνει το 2026-27 και η εφαρμογή αφορά τη σχολική χρονιά 2027-28, μήπως θα έπρεπε να δοθεί περισσότερος χρόνος στους εκπαιδευτικούς για να μελετήσουν τα βιβλία το καλοκαιρι, να τα συζητήσουν μεταξυ τους, να τα δοκιμάσουν πιθανον πιλοτικά την επομενη σχολικη χρονια όπου είναι δυνατόν αυτο και να τα αξιολογήσουν με την προσοχή που τους αξίζει; Κατανοώ απόλυτα τις δυσκολίες και τις χρονικές απαιτήσεις μιας τόσο μεγάλης εκδοτικής διαδικασίας. Όμως, όταν πρόκειται για βιβλία που θα διαμορφώσουν τη μάθηση χιλιάδων παιδιών για τα επόμενα χρόνια, δεν αξίζει να αφιερώσουμε λίγο περισσότερο χρόνο ώστε η επιλογή να γίνει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο; Η βιασύνη σπάνια είναι καλός σύμβουλος στην εκπαίδευση. Και η επιλογή των σχολικών βιβλίων είναι μια απόφαση που θα μας συνοδεύει για πολλά χρόνια.»
Πέντε χρόνια αναμονής για το πολλαπλό βιβλίο, δέκα μόλις μέρες επιλογής
Στο ίδιο μήκος κύματος τοποθετείται και η Γλυκερία Γκρέκου εκπαιδευτικός και διευθύντρια Δημοτικού Σχολείου. Όπως σχολιάζει στο Dnews «Δέκα μέρες για να αποφασίσουμε το μέλλον των βιβλίων που θα προτείνουμε. Σοβαρά τώρα; Πέντε χρόνια περιμέναμε! Πέντε χρόνια εξαγγελιών, καθυστερήσεων, αναβολών, επιτροπών, ενστάσεων, διορθώσεων και νέων καθυστερήσεων. Πέντε χρόνια ακούγαμε για το «πολλαπλό βιβλίο» και για μια μεγάλη εκπαιδευτική μεταρρύθμιση που θα έφερνε επιτέλους νέα, σύγχρονα βιβλία στα σχολεία. Βιβλία που θα μιλούσαν στα παιδιά του σήμερα. Βιβλία που θα είχαν κάτι να πουν για τον κόσμο που ζουν, για τις αγωνίες τους, για τη γλώσσα τους, για την πραγματικότητα που συναντούν καθημερινά. Και τώρα, μετά από όλη αυτή την αναμονή, καλούμαστε να επιλέξουμε μέσα σε δέκα μέρες. Δέκα μέρες!
Δέκα μέρες μέσα στις οποίες οι εκπαιδευτικοί ολοκληρώνουμε βαθμολογίες, κλείνουμε σχολικές υποχρεώσεις, οργανώνουμε γιορτές, συντάσσουμε αναφορές, τακτοποιούμε εκκρεμότητες μιας ολόκληρης χρονιάς και προσπαθούμε να κρατηθούμε όρθιοι μετά από μήνες εξάντλησης. Κάποιος προφανώς πιστεύει ότι η επιλογή σχολικών βιβλίων είναι μια τυπική διοικητική διαδικασία. Φυσικά και δεν είναι!
Η επιλογή βιβλίου είναι μια βαθιά παιδαγωγική πράξη. Είναι ευθύνη. Είναι απόφαση που θα επηρεάσει χιλιάδες παιδιά για χρόνια. Δεν επιλέγουμε χρώματα για τους τοίχους του σχολείου. Επιλέγουμε το υλικό μέσα από το οποίο τα παιδιά θα γνωρίσουν τη γλώσσα, την ιστορία, τη γνώση, τον κόσμο. Και γι' αυτό η βιασύνη δεν είναι απλώς προβληματική. Είναι προσβλητική.
Για άλλη μια φορά το εκπαιδευτικό σύστημα φαίνεται να θεωρεί δεδομένο ότι οι εκπαιδευτικοί θα βρουν τον χρόνο. Θα δουλέψουν βράδια, Σαββατοκύριακα, ώρες που δεν υπάρχουν. Θα διαβάσουν εκατοντάδες σελίδες, θα συγκρίνουν, θα αξιολογήσουν, θα αναλάβουν την ευθύνη. Και όλα αυτά χωρίς ουσιαστική στήριξη, χωρίς επαρκή χρόνο, χωρίς σεβασμό στην πολυπλοκότητα του έργου τους.
Αναρωτιέμαι: αν τα βιβλία είναι τόσο σημαντικά ώστε να χρειάστηκαν πέντε χρόνια για να γραφτούν, πώς γίνεται να αρκούν δέκα μέρες για να επιλεγούν;
Η αλήθεια είναι ότι πολλοί εκπαιδευτικοί δεν αισθανόμαστε ότι συμμετέχουμε σε μια σοβαρή μεταρρύθμιση. Αισθανόμαστε ότι συμμετέχουμε σε μια ακόμη άσκηση διεκπεραίωσης. Σε μια ακόμη διαδικασία όπου η ευθύνη μεταφέρεται στη βάση, ενώ οι αποφάσεις για τον χρόνο, τον τρόπο και τις συνθήκες λαμβάνονται μακριά από την πραγματικότητα της σχολικής τάξης. Κι όμως, εμείς είμαστε αυτοί που θα βρεθούμε απέναντι στα παιδιά. Εμείς θα δούμε αν ένα βιβλίο τα εμπνέει ή τα απομακρύνει. Αν τα βοηθά να κατανοήσουν ή τα γεμίζει απογοήτευση. Αν αποτελεί εργαλείο μάθησης ή άλλο ένα αντικείμενο που θα παραμείνει κλειστό στην τσάντα τους. Οι εκπαιδευτικοί δεν φοβόμαστε την αλλαγή. Αντίθετα, τη ζητάμε εδώ και χρόνια. Θέλουμε καλύτερα βιβλία. Θέλουμε περισσότερες επιλογές. Θέλουμε ανανέωση. Αυτό που αρνούμαστε να δεχτούμε είναι η προχειρότητα ή η σκοπιμότητα. Γιατί η εκπαίδευση δεν αλλάζει με εξαγγελίες. Δεν αλλάζει με ασφυκτικά χρονοδιαγράμματα. Δεν αλλάζει όταν όσοι καλούνται να σηκώσουν το βάρος της αλλαγής αντιμετωπίζονται ως τελευταίος τροχός της αμάξης. Η εκπαίδευση αλλάζει όταν υπάρχει εμπιστοσύνη στους ανθρώπους της. Όταν υπάρχει χρόνος για σκέψη. Όταν υπάρχει σεβασμός στην επαγγελματική κρίση των εκπαιδευτικών. Και σήμερα, δυστυχώς, αυτό που πολλοί από εμάς νιώθουμε δεν είναι ενθουσιασμός για το νέο. Είναι άλλη μία βαθιά ματαίωση. Γιατί μετά από " μια ζωή στην ίδια τάξη ", το πιο κουραστικό δεν είναι η δουλειά. Είναι να προσπαθείς διαρκώς να υπηρετείς με σοβαρότητα μια εκπαίδευση που, πολύ συχνά, δεν αντιμετωπίζει σοβαρά ούτε εσένα ούτε τον εαυτό της.»
Σφοδρές αντιδράσεις και των γονέων για το πολλαπλό βιβλίο
Μετά το κύμα δυσαρέσκειας που εκδηλώθηκε από την εκπαιδευτική κοινότητα και η Ανώτατη Συνομοσπονδία Γονέων Μαθητών Ελλάδας (ΑΣΓΜΕ) καυτηριάζει τις fast track διαδικασίες επιλογής του πολλαπλού βιβλίου, επισημαίνοντας με δόση ειρωνείας ότι, την ώρα που οι οικογένειες αγωνιούν για βασικά λειτουργικά ζητήματα των σχολείων, η ηγεσία του Υπουργείου επιλέγει να ασχοληθεί με έναν σχεδιασμό σε βάθος διετίας. Η Συνομοσπονδία στρέφει τα βέλη της στον τρόπο με τον οποίο το Υπουργείο ιεραρχεί τις προτεραιότητες στην εκπαίδευση.
Όπως σημειώνεται χαρακτηριστικά, η κυβέρνηση προωθεί το «πολλαπλό βιβλίο» ως μείζονα μεταρρύθμιση, την ίδια στιγμή που οι γονείς περιμένουν εναγωνίως να ενημερωθούν για το αν την επόμενη χρονιά θα υπάρχουν επαρκείς δάσκαλοι, έγκαιρη διανομή των βασικών βιβλίων, στελέχωση της παράλληλης στήριξης, σχολικοί νοσηλευτές και εύρυθμη λειτουργία των ολοήμερων σχολείων. Είναι αδύνατον για τους λειτουργούς της εκπαίδευσης, στο τέλος μιας εξαντλητικής σχολικής χρονιάς και μέσα σε ελάχιστες ημέρες, να αξιολογήσουν επιστημονικά εκατοντάδες νέα εγχειρίδια.
Η ΑΣΓΜΕ χαρακτηρίζει την Υπουργική Απόφαση «μνημείο αντιπαιδαγωγικής προσέγγισης» και θέτει μια σειρά από αμείλικτα ερωτήματα προς την πολιτική ηγεσία: Πώς θα βρεθεί ο χρόνος για τη μελέτη 230 νέων εγχειριδίων από τους εκπαιδευτικούς; Με ποια επιστημονικά και παιδαγωγικά κριτήρια θα γίνει μια τόσο βιαστική επιλογή; Πώς μπορεί να κριθεί η καταλληλότητα ενός βιβλίου που δεν έχει δοκιμαστεί ούτε για μία ημέρα στη σχολική πράξη; Οι οργανωμένοι γονείς δεν κρύβουν την ανησυχία τους για τη φιλοσοφία της συγκεκριμένης παρέμβασης. Υποστηρίζουν ότι η λογική του «πολλαπλού βιβλίου», υπό τις παρούσες συνθήκες, παραπέμπει περισσότερο σε ένα άναρχο «εκπαιδευτικό σούπερ μάρκετ» παρά σε ένα ενιαίο, συγκροτημένο και επιστημονικά τεκμηριωμένο πρόγραμμα σπουδών. Τέλος ζητούν να δοθεί ο απαιτούμενος χρόνος στους εκπαιδευτικούς για ουσιαστική προετοιμασία και καλούν το Υπουργείο Παιδείας να σταματήσει να πειραματίζεται εις βάρος των μαθητών.
