Τα αυξημένα δίδακτρα, όταν συνδυάζονται με την οικονομική υποστήριξη των φοιτητών, δεν έχουν γενικά αρνητικό αντίκτυπο για τις εγγραφές στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, ακόμη και μεταξύ των φοιτητών από χαμηλότερες κοινωνικοοικονομικές ομάδες, εκτός εάν το μέγεθος της αύξησης είναι εξαιρετικά σημαντικό.
Ωστόσο, οι αυξήσεις των διδάκτρων μπορούν να οδηγήσουν σε ελάττωση των εγγραφών φοιτητών μεγαλύτερης ηλικίας, σύμφωνα με διεθνή μελέτη που δημοσίευσε σήμερα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η έκθεση υπογραμμίζει ότι οι υποτροφίες και/ή τα δάνεια είναι ζωτικής σημασίας για την εξουδετέρωση των αρνητικών συνεπειών της εισαγωγής διδάκτρων ή της αύξησης των διδάκτρων στις εγγραφές στο πανεπιστήμιο, ιδίως για ευάλωτες ομάδες.
Η μελέτη, που χρηματοδοτήθηκε από την Επιτροπή και εκπονήθηκε από ανεξάρτητους ερευνητές, ανέλυσε τις επιπτώσεις των μεταβολών των διδάκτρων σε εννέα χώρες με διαφορετικά μοντέλα χρηματοδότησης τα τελευταία 15 χρόνια (Αυστρία, Καναδάς, Ην. Βασίλειο-Αγγλία, Φινλανδία, Γερμανία, Ουγγαρία, Πολωνία, Πορτογαλία και Νότια Κορέα).
Η κ. Ανδρούλλα Βασιλείου, επίτροπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης αρμόδια για θέματα εκπαίδευσης, πολιτισμού, νεολαίας και αθλητισμού, δήλωσε: «Τα δίδακτρα είναι μια πραγματικότητα για μεγάλο μέρος των φοιτητών στην Ευρώπη — και αποτελούν αμφιλεγόμενο ζήτημα. Η μελέτη αυτή αμφισβητεί ορισμένες κοινές παραδοχές και παρέχει πολύτιμα στοιχεία για τον διάλογο που βρίσκεται σε εξέλιξη στην ΕΕ σχετικά με τον καλύτερο τρόπο χρηματοδότησης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, ώστε να διασφαλίζεται ότι τα ιδρύματα παρέχουν την υψηλότερη δυνατή ποιότητα εκπαίδευσης σε ολοένα περισσότερους φοιτητές, εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα δίκαιη πρόσβαση.»
Τα βασικά συμπεράσματα της μελέτης είναι τα εξής:
Για τους φοιτητές, οι αυξήσεις των διδάκτρων γενικά δεν έχουν εντοπίσιμα αρνητικά αποτελέσματα στις συνολικές εγγραφές σε ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ή στις εγγραφές φοιτητών από χαμηλότερες κοινωνικοοικονομικές ομάδες. Αυτή ήταν η εικόνα στη Γερμανία και την Αυστρία (οι οποίες εισήγαγαν δίδακτρα και, στη συνέχεια, τα κατάργησαν), στην Πορτογαλία και στην Αγγλία, μετά τις αυξήσεις των διδάκτρων το 1998 και το 2006, καθώς και στον Καναδά και τη Νότια Κορέα, όπου τα δίδακτρα αυξήθηκαν ελαφρά με την πάροδο του χρόνου.
Ωστόσο, οι αυξήσεις στα δίδακτρα μπορούν να έχουν αρνητικές συνέπειες στις εγγραφές φοιτητών μεγαλύτερης ηλικίας. Αυτή ήταν η εμπειρία μετά την πιο πρόσφατη αύξηση των διδάκτρων στην Αγγλία, αν και είναι ακόμη πολύ νωρίς για να εκτιμηθούν οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις.
Η οικονομική ενίσχυση για σπουδές -υποτροφίες και/ή δάνεια- είναι ζωτικής σημασίας για την εξουδετέρωση των αρνητικών συνεπειών των διδάκτρων ή των αυξήσεων των διδάκτρων φοίτησης, ιδίως για ευάλωτες ομάδες. Όταν τα δίδακτρα διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη χρηματοδότηση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης (ιδίως στην Αγγλία, τον Καναδά και τη Νότια Κορέα όπου τα δίδακτρα είναι τα υψηλότερα), η ύπαρξη συστημάτων υποστήριξης των φοιτητών περιορίζει τις επιπτώσεις στους φοιτητές μέσω υποτροφιών, φορολογικών πλεονεκτημάτων και/ή δανείων με ευνοϊκούς όρους εξόφλησης.
Η επίτευξη της σωστής ισορροπίας μεταξύ διδάκτρων και οικονομικής υποστήριξης των φοιτητών είναι σημαντική για τις κυβερνήσεις που προσαρμόζουν την πολιτική τους σχετικά με τα δίδακτρα.
Για τα ιδρύματα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, η καθιέρωση διδάκτρων συνήθως αυξάνει το συνολικό ύψος των πόρων τους. Ωστόσο, τα νέα έσοδα από τα δίδακτρα δεν επενδύονται πάντοτε με τρόπους που βελτιώνουν άμεσα την εμπειρία των φοιτητών, όπως σε πρόσθετες θέσεις διδακτικού προσωπικού.
Τα δίδακτρα δεν φαίνεται να βοηθούν τα συστήματα των δημόσιων πανεπιστημίων να ανταποκριθούν καλύτερα στη μεταβαλλόμενη ζήτηση (για παράδειγμα, με την ανάπτυξη νέων τύπων προγραμμάτων): πολλοί άλλοι παράγοντες, μεταξύ άλλων, η παράδοση, το κύρος και οι κανόνες διαπίστευσης, επηρεάζουν τις δυνατότητες και τον τρόπο δράσης των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων.
Ιστορικό
Η μελέτη με τίτλο «Do changes in cost-sharing have an impact on the behaviour of students and higher education institutions?» (Οι αλλαγές στον επιμερισμό του κόστους επηρεάζουν τη συμπεριφορά των φοιτητών και των τριτοβάθμιων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων;) - εκπονήθηκε για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής από το Deutsches Zentrum für Hochschul- und Wissenschaftsforschung (DZHW) στο Ανόβερο και την εταιρεία Higher Education Strategy Associates (HESA) στο Τορόντο του Καναδά. Χρησιμοποιήθηκαν ποσοτικά στοιχεία και ποιοτικές αποδείξεις για να εξεταστούν οι επιπτώσεις των αλλαγών όσον αφορά την πολιτική διδάκτρων στους υποψηφίους, στους φοιτητές και στα ιδρύματα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.
Σε κάθε περίπτωση, η ερευνητική ομάδα χρησιμοποίησε τα διαθέσιμα στοιχεία για να δοκιμάσει διαδεδομένες θεωρίες σχετικά με τον αντίκτυπο των διδάκτρων.
Τα αποτελέσματα της μελέτης παρατίθενται σε μια βασική έκθεση, με εκτενείς περιλήψεις στα αγγλικά, γαλλικά και γερμανικά και σε εννέα εμπεριστατωμένες εθνικές εκθέσεις, που καλύπτουν πολλές πτυχές του επιμερισμού του κόστους στα αντίστοιχα τριτοβάθμια εκπαιδευτικά συστήματά τους.
Η μελέτη εντάσσεται στο πλαίσιο της συνέχειας που δίνεται στην ατζέντα για τον εκσυγχρονισμό των ευρωπαϊκών συστημάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, η οποία εγκρίθηκε από την Επιτροπή τον Σεπτέμβριο του 2011. Δεν υποστηρίζει ένα συγκεκριμένο σύστημα χρηματοδότησης ή επιμερισμού του κόστους στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Στην Ευρώπη υπάρχει ποικιλία χρηματοδοτικών συστημάτων· εναπόκειται στα κράτη μέλη να αποφασίσουν ποιο είναι το καταλληλότερο γι’ αυτά.
