«Το όνομά μου είναι Αμπντουλραχμάν Μοχάμεντ ελ Σαγέντ. Σας ευχαριστώ που ποντάρατε στον πιο απίθανο υποψήφιο». Με αυτά τα λόγια άρχισε την επινίκια ομιλία του ο γιος Αιγυπτίων μεταναστών, ο οποίος, χάρη στην ψήφο των πολιτών του Μίσιγκαν, θα γίνει ο πρώτος μουσουλμάνος γερουσιαστής στην αμερικανική Ιστορία. Ηταν μία από τις πολλές πρωτιές των ενδιάμεσων εκλογών, που ανέτρεψαν εκ βάθρων το πολιτικό σκηνικό στις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλάζοντας ταυτόχρονα, σε σημαντικό βαθμό, το πρόσωπο των Δημοκρατικών.
Ο 42χρονος γιατρός από το Ντιτρόιτ πέρασε από σαράντα κύματα για να φτάσει στη νίκη. Στις προκριματικές εκλογές για το χρίσμα των Δημοκρατικών όλο το κατεστημένο του κόμματος υποστήριξε την ανθυποψήφιά του, βουλευτή Χέιλι Στίβενς, την καμπάνια της οποίας ενίσχυσε το ισραηλινό λόμπι μέσω της AIPAC με 30 εκατ. δολάρια. Ο Ντόναλντ Τραμπ τον χαρακτήρισε «αποτυχημένο κομμουνιστή που μισεί τους Εβραίους». Από την πλευρά του, ο Στιβ Σκαλίσε, επικεφαλής της ρεπουμπλικανικής πλειοψηφίας στη Βουλή των Αντιπροσώπων, θεώρησε την επικράτηση του Ελ Σαγέντ και άλλων αριστερών, που υποστηρίχθηκαν από τους Δημοκρατικούς Σοσιαλιστές της Αμερικής (DSA), ως απόδειξη ότι το κόμμα των Δημοκρατικών «αλώθηκε από τους μπολσεβίκους». Δύο ημέρες προτού ανοίξουν οι κάλπες, η Χέιλι Στίβενς επιχείρησε να μαχαιρώσει πισώπλατα τον υποψήφιο του κόμματός της, δηλώνοντας ότι θα ψηφίσει τον Ρεπουμπλικανό αντίπαλό του. Παρ’ όλα αυτά, ο χαρισματικός Ελ Σαγέντ νίκησε πειστικά, με επτά μονάδες διαφορά.
Δαυίδ και Γολιάθ
Εξίσου δύσκολη ήταν η μάχη για ένα άλλο νέο αστέρι των Δημοκρατικών, τον Τζέιμς Ταλαρίκο, ο οποίος χάρισε στο κόμμα του νίκη σε εκλογές για τη Γερουσία στο Τέξας για πρώτη φορά από το 1988. Με θεολογικές σπουδές, ο 37χρονος πρώην εκπαιδευτικός παρομοίαζε τον εαυτό του με τον Δαυίδ που τα έβαλε με τον Γολιάθ – τον Ελον Μασκ, που έχει τεράστια επιχειρηματικά συμφέροντα στο Τέξας και διέθεσε 45 εκατ. δολάρια στην καμπάνια του Ρεπουμπλικανού υποψηφίου. Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς ξεπέρασε ακόμη και τον Τραμπ σε πολιτική χυδαιότητα, χαρακτηρίζοντας τον Ταλαρίκο «τρελαμένο αριστεριστή» και αφήνοντας υπαινιγμούς ότι είναι ομοφυλόφιλος και δείχνει αρρωστημένο ενδιαφέρον για τα παιδιά. Παρ’ όλα αυτά, ο Δημοκρατικός υποψήφιος κατατρόπωσε τον αντίπαλό του με διαφορά 12 μονάδων.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Ταλαρίκο και Ελ Σαγέντ ήταν τα πιο λαμπερά νέα πρόσωπα στον πιο σαρωτικό θρίαμβο των Δημοκρατικών από τις αντίστοιχες εκλογές του 1974, στον απόηχο του «Γουότεργκεϊτ». Το «μπλουνάμι» (μπλε τσουνάμι) της 3ης Νοεμβρίου τούς εξασφάλισε άνετο έλεγχο και των δύο σωμάτων του Κογκρέσου, τις θέσεις κυβερνήτη σε εννέα από τις δέκα μεγαλύτερες πολιτείες και πλεονέκτημα περίπου δεκατριών μονάδων στη λαϊκή ψήφο. Οι Δημοκρατικοί ψηφίστηκαν από το 72% των νέων 18-29 ετών, το 69% των ισπανόφωνων, το 88% των μαύρων και το 48% των ανθρώπων χωρίς τριτοβάθμια εκπαίδευση. Η γενική εικόνα έδωσε στο κόμμα τους ισχυρή ώθηση στη μάχη για τις προεδρικές εκλογές του 2028, που ουσιαστικά έχει κιόλας ξεκινήσει.
Θα ήταν αφελές, πάντως, να θεωρηθεί η ψήφος της Τρίτης λευκή επιταγή. Οι Δημοκρατικοί σερφάρισαν άνετα πάνω σε ένα κύμα λαϊκής αποδοκιμασίας του εν ενεργεία προέδρου που δεν είχε προηγούμενο από την εποχή του Χάρι Τρούμαν, αλλά εάν αυτό το κύμα τούς βγάλει ύστερα από δύο χρόνια σε μια ειδυλλιακή ακτή ή σε κοφτερά βράχια, είναι πολύ νωρίς για να το πούμε. Οι ενδιάμεσες εκλογές δεν κρίθηκαν στα μαρμαρένια αλώνια αντίπαλων ιδεολογιών, αλλά στο βενζινάδικο και στο σούπερ μάρκετ.
Με ποια ατζέντα
Ερευνα του NBC στα τέλη Οκτωβρίου ανέφερε ότι το 37% των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων έβλεπε θετικά το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, ενώ το ποσοστό αυτό υποχωρούσε στο 30% αναφορικά με τους Δημοκρατικούς – χαμηλότερα και από την εφορία. Οι αρχηγοί τους στη Βουλή και στη Γερουσία, Χακίμ Τζέφρις και Τσακ Σούμερ, προκαλούν έντονη αντιπάθεια στη λαϊκή βάση του κόμματός τους και θα δυσκολευτούν στις προκριματικές εκλογές του 2028 στην προοδευτική Νέα Υόρκη, που έβγαλε δήμαρχο τον σοσιαλιστή Ζοράν Μαμντάνι. Ουδείς γνωρίζει με ποιο πρόγραμμα και με ποιον υποψήφιο θα κατέβουν οι Δημοκρατικοί στις προεδρικές εκλογές – ο επικεφαλής της εκστρατείας του Μπαράκ Ομπάμα στις εκλογές του 2012, Τζιμ Μεσίνα, είπε πρόσφατα ότι έχει ήδη μιλήσει με 29 πιθανούς υποψηφίους.
Στο απερχόμενο Κογκρέσο, τρία διακριτά ρεύματα διεκδικούσαν επιρροή στο «γαλάζιο» στρατόπεδο. Η δεξιά πτέρυγα εκφραζόταν μέσα από την ομάδα των «Μπλε Σκύλων», με μόνο δέκα μέλη. Η κεντρώα ομάδα του Νέου Δημοκρατικού Συνασπισμού (NDC) ήταν η μεγαλύτερη, με 110 μέλη. Υπερασπιζόταν προοδευτικές θέσεις στα κοινωνικά θέματα, αλλά στα ζητήματα οικονομικής και εξωτερικής πολιτικής υιοθετούσε παραδοσιακές επιλογές, κοντά σε εκείνες του οικονομικού και στρατιωτικού κατεστημένου. Αριθμητικά ισχυρή, με 101 μέλη, ήταν και η Ομάδα Προοδευτικών του Κογκρέσου, στους κόλπους της οποίας ενεργό ρόλο είχαν ριζοσπάστες αριστεροί όπως ο γερουσιαστής Μπέρνι Σάντερς και η βουλευτής Αλεξάντρια Οκάσιο Κορτέζ.
Τις δύο βασικές «φυλές» των Δημοκρατικών χωρίζουν βαθιές διαφορές πολιτικών θέσεων και στρατηγικής. Οι μετριοπαθείς θεωρούν ότι οι εκλογικές αναμετρήσεις κερδίζονται από τον χώρο του Κέντρου και ότι οι αριστεροί μπορεί μεν να επικρατούν σε παραδοσιακά «γαλάζιες» περιοχές, αλλά είναι καταδικασμένοι να χάσουν στις κρίσιμες, αμφιταλαντευόμενες πολιτείες, αφού απωθούν τους ταλαντευόμενους. Οι εκλογές της Τρίτης δεν τους επιβεβαίωσαν, καθώς οι αριστεροί κατάφεραν να συγκινήσουν και να φέρουν στα εκλογικά τμήματα πολίτες που υπό άλλες συνθήκες δεν θα ψήφιζαν. Ο Ελ Σαγέντ νίκησε στο Μίσιγκαν, όπου είχε επικρατήσει ο Ντόναλντ Τραμπ το 2024, και ένας άλλος υποστηριζόμενος από τον Μπέρνι Σάντερς, ο υλοτόμος Τρόι Τζάκσον, επικράτησε στο Μέιν, απέναντι στην επί 30 χρόνια γερουσιαστή των Ρεπουμπλικανών Σούζαν Κόλινς.
Το 2007 ο Σάντερς ήταν ο μόνος σοσιαλιστής στο Κογκρέσο. Το 2018, δύο μέλη του DSA, η Οκάσιο Κορτέζ και η Ρασίντα Ταΐμπ, εξελέγησαν στη Βουλή των Αντιπροσώπων. Το επόμενο Κογκρέσο θα έχει τρεις αριστερούς γερουσιαστές και οκτώ βουλευτές υποστηριζόμενους από το DSA, με επιρροή και σε αρκετούς άλλους. Με τη νίκη της Νίθια Ράμαν στις δημοτικές εκλογές του Λος Αντζελες απέναντι στην απερχόμενη δήμαρχο, που υποστηρίχθηκε από το κατεστημένο των Δημοκρατικών, το DSA κρατάει τα ηνία των δύο μεγαλύτερων πόλεων της χώρας. Το exit poll του CNN φέρει το 33% των ψηφισάντων να έχει θετική άποψη για τον σοσιαλισμό, ποσοστό που μεταξύ των Δημοκρατικών φτάνει στο 57%.
Η πάλη των τάσεων
Το εκλογικό αποτέλεσμα, ωστόσο, δεν προσφέρεται για μονοδιάστατες ερμηνείες. Στο Κάνσας οι Δημοκρατικοί εξέλεξαν για πρώτη φορά από το 1932 γερουσιαστή, τον πάστορα Ανταμ Χάμιλτον, ο οποίος μέχρι τον περασμένο Φεβρουάριο ήταν εγγεγραμμένος ως Ρεπουμπλικανός. Πολλά από τα νέα πρόσωπα των Δημοκρατικών, συμπεριλαμβανομένων των Ταλαρίκο, Ελ Σαγέντ και Τζάκσον, έκαναν καμπάνια εναντίον των εγκλημάτων του Ισραήλ στη Γάζα και του πολέμου στο Ιράν, αλλά ο Τζέφρις και ο Σούμερ απολαμβάνουν πάντα την υποστήριξη της AIPAC. Δύο από τα ονόματα που ακούγονται για το προεδρικό χρίσμα του 2028, ο κυβερνήτης της Πενσιλβάνια Τζος Σαπίρο και ο γερουσιαστής της Τζόρτζια Τζον Οσοφ, κατήγαγαν συντριπτικές νίκες την Τρίτη υποστηρίζοντας μετριοπαθείς θέσεις.
Αν υπάρχει μια μείζων αλλαγή στην πολιτική συνισταμένη του άκρως ετερογενούς κόμματος, αυτή βρίσκεται στη μετατόπιση από τη woke ατζέντα, που είχε αποκτήσει μεγάλο ειδικό βάρος την περίοδο των κινημάτων Black Lives Matter και Metoo, προς τον «οικονομικό λαϊκισμό». Για τους Αμερικανούς, ο όρος δεν παραπέμπει στην πολιτική δημαγωγία, όπως στην Ελλάδα, αλλά σε πολιτικές που επιδιώκουν να εκφράσουν τις λαϊκές τάξεις απέναντι στα μεγάλα συμφέροντα. Η στροφή ξεκίνησε από τον Ζοράν Μαμντάνι, ο οποίος, χωρίς να κάνει υποχωρήσεις σε θέματα όπως η γυναικεία ισότητα, η καταπολέμηση του ρατσισμού ή τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ, έριξε το κύριο βάρος της εκστρατείας του στο κόστος ζωής, στο στεγαστικό και στα εργατικά δικαιώματα.
Η επιτυχία του Μαμντάνι άσκησε καταλυτική επιρροή σε αυτή την αναμέτρηση. Ο Τζέιμς Ταλαρίκο έκανε μαχητική εκστρατεία εναντίον του Μασκ και των data centers που θέλουν να κατασκευάσουν οι «βαρώνοι» της ΑΙ στο Τέξας, υπογραμμίζοντας ότι «η πραγματική μάχη σε αυτήν τη χώρα διεξάγεται όχι ανάμεσα σε Αριστερά και Δεξιά, αλλά ανάμεσα στους από πάνω και στους από κάτω. Οι από πάνω μάς διαιρούν ανάλογα με το κόμμα, τη φυλή, το φύλο, τη θρησκεία, την κουλτούρα, έτσι ώστε να μην προσέχουμε όταν μας κλέβουν το πορτοφόλι». Πριν από μερικά χρόνια, μόνο πολιτικοί σαν τον Μπέρνι Σάντερς θα υποστήριζαν τέτοιες θέσεις. Το 2028 είναι πιθανό ότι ακόμη και οι ισχυρότεροι υποψήφιοι του κομματικού κατεστημένου θα χρειαστούν κάποιες δόσεις οικονομικού λαϊκισμού για να επικρατήσουν. Αλλωστε, ισχύει πάντα ο αφορισμός του Τζουζέπε Τομάζι ντι Λαμπεντούζα ότι «πρέπει να αλλάξουν πολλά για να μείνουν όλα ίδια».
(Ο Πέτρος Παπακωνσταντίνου είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας- Το άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από την εφημερίδα "Η Καθημερινή" της Κυριακής)
