Oταν ο Ναπολέων ξεκινούσε τη ρωσική εκστρατεία του, τον Ιούνιο του 1812, η Γαλλία ήταν μακράν το ισχυρότερο κράτος της ηπειρωτικής Ευρώπης. Η Μεγάλη Στρατιά του διέθετε 449.000 άνδρες στα πεδία των μαχών έναντι 211.000 των Ρώσων. Ακόμη κι αν υπολογιστούν οι εφεδρείες, η αναλογία ήταν 674.000 προς 409.000.
Από ποιοτικής απόψεως, ο συσχετισμός ευνοούσε ακόμη περισσότερο τους Γάλλους, χάρη στην ανώτερη τεχνολογία των όπλων τους και στο υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο των αξιωματικών τους. Ο Ναπολέων κέρδισε όλες τις μάχες και κατέλαβε τη Μόσχα, αλλά μέσα σε έξι μήνες τα υπολείμματα της στρατιάς του είχαν τραπεί σε φυγή και τον Ιανουάριο του 1814 ο τσάρος Αλέξανδρος Α΄ έμπαινε θριαμβευτής στο Παρίσι.
Το μάθημα
Αν η έκβαση μιας σύγκρουσης ήταν απλώς και μόνον ζήτημα στρατιωτικής ή, έστω, συνδυασμού στρατιωτικής και οικονομικής ισχύος, δεν θα γινόταν ποτέ πόλεμος – ο ισχυρότερος θα διατύπωνε τις αξιώσεις του και ο ασθενέστερος δεν θα είχε άλλη επιλογή από τη συνθηκολόγηση. Κι αυτό ισχύει όχι μόνο στις συγκρούσεις μεταξύ μεγάλων δυνάμεων, αλλά και σε εκείνες μεταξύ καταφανώς άνισων αντιπάλων. Οι Αμερικανοί έμαθαν πολύ καλά αυτό το μάθημα με τον πόλεμο στο Βιετνάμ. Από τους πρωταγωνιστές εκείνης της εποχής, ο Χένρι Κίσινγκερ διατύπωσε τον περίφημο αφορισμό: «Oταν ο τακτικός στρατός δεν κερδίζει, χάνει. Oταν το αντάρτικο δεν χάνει, κερδίζει».
Ο Ντόναλντ Τραμπ κινδυνεύει να περάσει στην Ιστορία ως ένας ακόμη ηγέτης που πλήρωσε ακριβό τίμημα για την αλαζονεία του. Ακολούθησε τον Μπέντζαμιν Νετανιάχου σε έναν πόλεμο κατά του Ιράν με ασαφείς στόχους και κανένα στρατηγικό σχέδιο –ο αναλυτής του CNN Φαρίντ Ζακάρια μίλησε για «απόπειρα αλλαγής καθεστώτος από τζαζίστα που αυτοσχεδιάζει»– υπολογίζοντας σε μια γρήγορη και συντριπτική νίκη. Καθώς διανύουμε ήδη την τρίτη εβδομάδα της σύγκρουσης, τα πράγματα εξελίσσονται σε ασύμμετρο πόλεμο φθοράς, ένα είδος αντάρτικου από τον ιρανικό στρατό, που ευνοεί τους αμυνόμενους. Το πιο εκπληκτικό είναι ότι η αμερικανική ηγεσία αιφνιδιάστηκε από το είδος της ιρανικής απάντησης, αν και ακόμη και για έναν μακρινό παρατηρητή ήταν σαφές, σε γενικές γραμμές, τι θα επακολουθούσε.
Το πρώτο σφάλμα των Αμερικανών ήταν να υποτιμήσουν τραγικά τις δυνατότητες αντίστασης της Τεχεράνης. Υπολόγιζαν ότι οι αεροπορικοί βομβαρδισμοί τους είτε θα ωθούσαν τον ιρανικό λαό να επαναστατήσει και να ανατρέψει το καθεστώς (κάτι που δεν έχει συμβεί ποτέ στην Ιστορία) είτε θα άνοιγαν τον δρόμο για το «σενάριο Βενεζουέλας», την ανάληψη της εξουσίας από χειραγωγήσιμους ηγέτες, έστω από τους κόλπους του παλιού καθεστώτος. Δεν έλαβαν υπόψη ότι οι σημερινοί ηγέτες του Ιράν, σκληροπυρηνικοί και μεταρρυθμιστές, είναι παιδιά της μεγαλύτερης, από την πλευρά λαϊκής συμμετοχής, επανάστασης στη σύγχρονη Ιστορία και του σκληρότατου, οκταετούς πολέμου με το Ιράκ, όπου Αμερικανοί, Σοβιετικοί και οι περισσότεροι Αραβες υποστήριζαν αναφανδόν τον Σαντάμ Χουσεΐν. Λογικό ήταν, επομένως, να μην το βάλουν στα πόδια με το που ο Τραμπ και ο Νετανιάχου άρχισαν να χτυπούν τις γροθιές στα στήθη τους.
Το σοκ του ΄80
Στον πόλεμο του 1980-1988, το Ιράν, ταυτόχρονα με την κυρίως σύγκρουση με το Ιράκ, εφάρμοσε τακτικές ασύμμετρου πολέμου, πλήττοντας τα ευάλωτα αραβικά κράτη του Κόλπου (κυρίως Σαουδική Αραβία και Κουβέιτ) και κλείνοντας τα Στενά του Ορμούζ. Το πετρελαϊκό σοκ βύθισε τις δυτικές οικονομίες σε ύφεση και οι αγορές υδρογονανθράκων έκαναν έξι ολόκληρα χρόνια να ομαλοποιηθούν. Την ίδια, δοκιμασμένη συνταγή εφαρμόζει και στην παρούσα κρίση. Οι απειλές του Τραμπ ότι θα καταλάβει ιρανικά νησιά στον Κόλπο για να ανοίξει τα Στενά δεν υιοθετούνται ούτε από τον αρχηγό του αμερικανικού στρατού, πτέραρχο Νταν Κέιν, ο οποίος φοβάται το υψηλό τίμημα παρόμοιων επιχειρήσεων – άλλωστε είχε προειδοποιήσει από την αρχή τον Αμερικανό πρόεδρο για τους κινδύνους ενός παρατεταμένου πολέμου.
Η δεύτερη, κρίσιμη αστοχία του Τραμπ και των επιτελών του ήταν ότι υποτίμησαν την αντίδραση της Ρωσίας και της Κίνας, ενδεχομένως λόγω του προηγουμένου της Βενεζουέλας, όπου οι δύο μεγάλοι αντίπαλοι των ΗΠΑ περιορίστηκαν σε πλατωνικές αντιδράσεις για την πειρατική απαγωγή του Μαδούρο. Αλλά το Ιράν δεν βρίσκεται στο δυτικό ημισφαίριο, βρίσκεται πολύ μακριά από τις ΗΠΑ, σε ζώνη ζωτικών κινεζικών και ρωσικών συμφερόντων. Αποτελεί κρίσιμο κόμβο τόσο του ρωσικής έμπνευσης Διεθνούς Διαδρόμου Βορρά - Νότου (INSTC Ρωσία, Ινδία, Ιράν, Αζερμπαϊτζάν) όσο και του κινεζικού σχεδίου «Μία Ζώνη, Ενας Δρόμος». Ενδεχόμενη άλωση του Ιράν από τους Αμερικανούς και τους Ισραηλινούς θα συνιστούσε μείζον πλήγμα στο γεωπολιτικό status των δύο μεγάλων ευρασιατικών δυνάμεων και θα εμφάνιζε ως απλή πομφόλυγα τις διακηρύξεις τους για έναν πολυπολικό κόσμο.
Κατά τις δύο προηγούμενες εβδομάδες, οι Αμερικανοί αιφνιδιάστηκαν από την ακρίβεια των ιρανικών πληγμάτων εναντίον βάσεων, εγκαταστάσεων ραντάρ και συστημάτων αντιπυραυλικής άμυνας των δυνάμεών τους στον Κόλπο. Η Washington Post έγραψε (και η κυβέρνηση Τραμπ δεν διέψευσε) ότι οι Ρώσοι παρέχουν στους Ιρανούς πληροφορίες από τους δορυφόρους τους για τις ακριβείς θέσεις αμερικανικών στόχων. Από την πλευρά του, ο πρώην επικεφαλής της γαλλικής κατασκοπείας Αλέν Ζουιγέ ανέφερε ότι οι Κινέζοι παρείχαν, πιθανότατα, στο Ιράν πρόσβαση στο σύστημα δορυφορικής πλοήγησης Beidou, το οποίο χρησιμοποιεί 48 δορυφόρους έναντι 24 του αμερικανικού GPS. Μόσχα και Πεκίνο φέρεται να έχουν εφοδιάσει το Ιράν με επιθετικούς και αντιαεροπορικούς πυραύλους, όπως και με ραντάρ.
Διχασμός
Oλα αυτά εξηγούν γιατί ο Ντόναλντ Τραμπ φάνηκε να αναζητάει, την περασμένη εβδομάδα, έξοδο κινδύνου, μιλώντας για «ολιγοήμερη εκδρομή» και «γρήγορο τέλος» του πολέμου. Κάτι τέτοιο δεν είναι, όμως, καθόλου απλό. Πρώτον, γιατί το Ισραήλ έχει διαφορετική ατζέντα από τον Τραμπ και δεν εννοεί να τελειώσει τον πόλεμο αν δεν καταστραφούν είτε το καθεστώς της Τεχεράνης είτε ολόκληρο το Ιράν – και γαία πυρί μιχθήτω. Και δεύτερον, γιατί το Ιράν κατέστησε σαφές ότι δεν θα δεχθεί κατάπαυση του πυρός αν δεν εξασφαλίσει «μια νέα στρατηγική ισορροπία» στη Μέση Ανατολή, πράγμα που σημαίνει, όπως εξήγησε ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν, άρση των κυρώσεων, εγγυήσεις ασφαλείας και πολεμικές επανορθώσεις. Κάτι τέτοιο, όμως, θα εμφάνιζε την επιχείρηση «Επική Οργή» ως «Επική Αποτυχία» στα μάτια της οικουμένης και τον Τραμπ να δικαιούται το προσωνύμιο που του έχουν προσδώσει τελευταία – TACO, από το Trump Always Chickens Out, δηλαδή ο Τραμπ Πάντα Κωλώνει στο Τέλος.
Με αυτά τα δεδομένα, διαγράφεται ο κίνδυνος μιας τυχοδιωκτικής «φυγής προς τα εμπρός» από ΗΠΑ και Ισραήλ. Βεβαίως, εκτεταμένη εισβολή χερσαίων δυνάμεων για την κατάληψη και τη βίαιη αναμόρφωση του Ιράν είναι απίθανη – στο πολύ μικρότερο και πιο προσιτό Ιράκ χρειάστηκαν 550.000 στρατιώτες και η κατάληξη είναι γνωστή. Ωστόσο, τα τελευταία ρεπορτάζ αμερικανικών μέσων, σύμφωνα με τα οποία το Πεντάγωνο στέλνει στον Κόλπο μοίρα αμφίβιων επιχειρήσεων και εκστρατευτικό σώμα 2.500 πεζοναυτών, προοιωνίζονται εντοπισμένες επιχειρήσεις για την κατάληψη εδαφών στα Στενά του Ορμούζ, κάτι που απειλεί να οδηγήσει σε εφιαλτική κλιμάκωση του πολέμου, κάτι που απειλεί να οδηγήσει σε εφιαλτική κλιμάκωση του πολέμου, με εντελώς απρόβλεπτες επιπτώσεις..
(Ο Πέτρος Παπακωνσταντίνου είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας - Το άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από την εφημερίδα "Η Καθημερινή" της Κυριακής)
