Οι επεξεργασίες του αρχισυντάκτη οικονομικού ρεπορτάζ στους London Financial Times Μάρτιν Γουλφ για τον δημοκρατικό καπιταλισμό έχουν αφήσει βαθύ αποτύπωμα στη σύγχρονη συζήτηση για τον γάμο του καπιταλισμού με τη δημοκρατία. Ένας γάμος που πάντοτε είχε τις τριβές του και που σήμερα υπάρχουν πολλοί που επιδιώκουν τη διάλυσή του. Το θεμέλιο αυτής της σχέσης, κατά τον Γούλφ, ήταν πως και η δημοκρατία και η αγορά έχουν την ιδέα της ισότητας ως θεμελιώδες κοινό. Είναι όμως έτσι;
Ποτέ η ισότητα δεν ήταν το κοινό σημείο δημοκρατίας και καπιταλισμού. Η ισότητα είναι στη φύση της δημοκρατίας, όχι όμως και του καπιταλισμού. Η φύση του τελευταίου είναι ο ανταγωνισμός και οι ελευθερίες των αγορών. Γι’ αυτό και ένας εχθρός της ισότητας, όπως ο Μίλτον Φρίντμαν, τασσόταν καθαρά κατά της δημοκρατίας ως το σύστημα που εμποδίζει τον ανταγωνισμό και την ελευθερία των αγορών.
Δημοκρατία δεν είναι μόνο το σύστημα, που όπως σωστά υποστήριζε ο Καρλ Πόππερ, μπορείς να αλλάξεις την κυβέρνησή σου χωρίς να καταφύγεις σε αιματοχυσία ή όπως υποστηρίζει ο Γουλφ οι κυβερνώντες μπορούν ν’ αποχωρήσουν, χωρίς να φοβούνται για τη ζωή τους. Είναι και το σύστημα που θέτει στο επίκεντρό του την ευημερία όλων των πολιτών. Δύσκολα επιτεύξιμος στόχος, αλλά ποιος είπε ότι η δημοκρατία είναι εύκολο πράγμα.
Υπήρχαν εποχές που ο καπιταλισμός όχι μόνο δεν ήταν δημοκρατικός, αλλά ήταν και φανατικός εχθρός της δημοκρατίας. Στον 20ό αιώνα, «ο πολεμικός καπιταλισμός» του 18ου και 19ου αιώνα, για τον οποίο έγραφε ο Σβεν Μπέκερτ, παραχώρησε τη θέση του στον καπιταλισμό του ηπειρωτικού στρατιωτικό-βιομηχανικού συμπλέγματος. Στο δεύτερο όμως μισό του αιώνα είχαμε και την άνοδο της σοσιαλδημοκρατίας και των προοδευτικών συνασπισμών. Αυτή και όχι η πίστη του καπιταλισμού στην ισότητα οδήγησε στον «δημοκρατικό καπιταλισμό». Καμία όμως εγγενής φύση δεν υπάρχει που να οδηγεί αυτόματα σ΄ αυτόν. Γι’ αυτό και σήμερα που λόγω της παγκοσμιοποίησης έχει αποδυναμωθεί η σοσιαλδημοκρατία, βρίσκεται υπό αμφισβήτηση και η φιλελεύθερη δημοκρατία, αλλά και ο παλιός καπιταλισμός του ανταγωνισμού. Αυτός βρίσκεται υπό την αμφισβήτηση των Μεγάλων Εταιρειών και των τεχνολογικών κολοσσών.
Ο καπιταλισμός καζίνο και της πλατφόρμας ακυρώνουν τον καπιταλισμό του ανταγωνισμού για χάρη του «βιαστικού» καπιταλισμού. Αυτός δεν μπορεί να περιμένει τα αργά κοινοβούλια και κόμματα να αποφασίζουν, ακόμη και αν αποφασίζουν υπέρ του, ζητά τον ακόμη μεγαλύτερο περιορισμό των μακρών δημοκρατικών διαδικασιών. Γι’ αυτό και η εξουσία από τη μια συγκεντρώνεται στα χέρια του πλούτου μέσω της όλο και μεγαλύτερης εξάρτησης των κυβερνώντων από το πολιτικό χρήμα και από την άλλη έχουμε το φαινόμενο της αυταρχικοποίησης των πολιτικών συστημάτων. Ο δημοκρατικός καπιταλισμός υπήρξε, δεν είναι μύθος. Αν και ήταν ένας γάμος με πολλά προβλήματα στη σχέση του, όχι όμως και μια παρά φύση σχέση. Ήταν δηλαδή αποτέλεσμα της πάλης των προοδευτικών δυνάμεων και όχι κάποιας εγγενούς τάσης στον καπιταλισμό. Σήμερα ο προοδευτικός κόσμος καλείται να αναλάβει ξανά δράση υπέρ του πρωτείου της δημοκρατίας.
Έχουν όλα αυτά σχέση με τη σημερινή Ελλάδα; Εσείς τι λέτε;
(Ο Γιώργος Σιακαντάρης είναι δρ. κοινωνιολογίας- Το άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από την εφημερίδα "Τα Νέα Σαββατοκύριακο")
