Είναι ιδιαίτερα σημαντικό ότι έγινε επιτέλους κατανοητό ότι δεν μπορεί να υπάρξει «στρατηγική αυτονομία» στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) -όπως την επιδιώκουν Ελλάδα και Γαλλία- χωρίς την πρόβλεψη ισχυρής ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής, χωρίς την πλήρη δηλαδή θεσμική και λειτουργική ενεργοποίηση του άρθρου 42,7 της Συνθήκης της Λισσαβόνας (mutual assistance clause – 42,7 ΣΕΕ). Η ρήτρα αυτή, που προσομοιάζει κατά κάποιο τρόπο με το άρθρο 5 της Συνθήκης του ΝΑΤΟ (Συνθήκη Ουάσιγκτον), προτάθηκε από τον γράφοντα στην Ευρωπαϊκή Συνέλευση (έγγραφο CONV389/02) και υιοθετήθηκε στο Ευρωπαϊκό Σύνταγμα και στη συνέχεια στη Συνθήκη της Λισσαβόνας. Στόχευε αρχικώς να καλύψει το ελληνικό πρόβλημα ασφάλειας που δεν κάλυπτε το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ. Και ταυτόχρονα να προσδώσει τον χαρακτήρα συλλογικού συστήματος ασφάλειας στην υπό εκκόλαψη κοινή άμυνα της ΕΕ. Αλλά με την εξαίρεση της Γαλλίας που χρησιμοποίησε το άρθρο/ρήτρα μια φορά, το 2015, η ρήτρα παρέμεινε αδρανής. Ωστόσο στη τελευταία συνάντηση του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (PPE) και μετά από πρόταση του Ελληνα πρωθυπουργού αποφασίστηκε να αναπτυχθεί η ρήτρα (άρθρο 42,7) ως αναγκαίος πυλώνας της στρατηγικής αυτονομίας της ΕΕ.
Σύμφωνα με το άρθρο 42,7, τα κράτη μέλη έχουν νομική (και πολιτική) υποχρέωση να συνδράμουν οποιοδήποτε άλλο κράτος μέλος που δέχεται στο έδαφός του «ένοπλη επίθεση» (aggression) με όλα τα μέσα περιλαμβανομένων και των στρατιωτικών μέσων (εκτός δηλαδή των πολιτικών, τεχνικών, διπλωματικών, κλπ.). Το 42,7 έχει από την άποψη αυτή ευρύτερο πεδίο από το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ αν και για να χρησιμοποιηθεί σε έκτακτες περιπτώσεις θα πρέπει να συμπληρωθεί:
α) με συγκεκριμένες ρυθμίσεις (modalities) για την ενεργοποίησή του καθώς σήμερα δεν προβλέπεται κανένα συγκεκριμένο διαδικαστικό πλαίσιο ή ρυθμίσεις για τον σκοπό αυτό.
β) με τις πρόνοιες για το ρόλο που μπορούν να έχουν τα όργανα της Ένωσης σε περίπτωση ενεργοποίησης του άρθρου. Η Συνθήκη δεν προβλέπει κανένα ρόλο για τα ενωσιακά θεσμικά όργανα . Εναποθέτει όλες τις «υποχρεώσεις» στα κράτη μέλη.
γ) τη συσχέτιση του 42,7, ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής, με τη ρήτρα αλληλεγγύης (άρθ. 222 ΣΛΕΕ). Καθώς και τη συσχέτιση με το άρθ. 21 της Συνθήκης (ΣΕΕ) για τα εξωτερικά σύνορα.
δ) να διευκρινισθεί με σαφήνεια ότι η αναφορά του 42,7 σε «ένοπλη επίθεση στο έδαφος» περιλαμβάνει και τις θαλάσσιες ζώνες όπως και πλοία και αεροπλάνα. (Στην αρχική πρότασή μου στη Συνέλευση είχαν συμπεριληφθεί οι πτυχές αυτές αλλά στη συνέχεια ζητήθηκε η διαγραφή τους από άλλα κράτη μέλη).
(Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του ΥΠΕΞ και μέλος της συμβουλευτικής επιτροπής του ΕΛΙΑΜΕΠ. Από τις εκδόσεις Ι. Σιδέρης κυκλοφόρησε το νέο του βιβλίο με τίτλο «Πέρα από τα Στερεότυπα. Νέα Προοδευτική Εξωτερική και Ευρωπαϊκή Πολιτική»- Το άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από την εφημερίδα «Τα Νέα»)
