Οι πληροφορίες που έρχονται από το Ιράν πολύ δύσκολα μπορούν να διασταυρωθούν. Πέρα από τη σύγχυση που προκαλείται σε κάθε εξέγερση και το μπλοκάρισμα του internet από το καθεστώς, τα social media γίνονται πεδία άσκησης προπαγάνδας με διάδοση κάθε λογής fake news. Με τις ισχυρές επιφυλάξεις που προκύπτουν από την επικοινωνιακή ομίχλη που έχει απλωθεί, θα μπορούσαμε να σταθούμε σε πέντε σημεία, σε μια προσπάθεια σύνοψης της κατάστασης στο Ιράν:
Η αδυναμία του καθεστώτος
1. Το καθεστώς της Ισλαμικής Δημοκρατίας κλυδωνίζεται, ίσως για πρώτη φορά σε τόσο μεγάλο βαθμό. Λαϊκές εξεγέρσεις είχαμε επίσης το 2017, το 2019 και το 2022. Μάλιστα, το κίνημα «Γυναίκα, ζωή ελευθερία» του 2022 οδήγησε στη de facto κατάργηση της υποχρεωτικότητας της μαντήλας για τις γυναίκες. Η διαφορά αυτή τη φορά έγκειται στο ότι το καθεστώς εκπέμπει σήματα αδυναμίας, ενώ από την άλλη μεριά, οι διαδηλωτές επιδεικνύουν αυξημένη αυτοπεποίθηση.
Η αδυναμία του καθεστώτος σχετίζεται με την πρωτοφανή οικονομική κρίση, την εντεινόμενη φθορά του και τις τις γεωπολιτικές εξελίξεις του προηγούμενου διαστήματος, ιδιαίτερα τον πόλεμο με το Ισραήλ και την κατάρρευση του καθεστώτος Άσαντ, βασικού συμμάχου της Τεχεράνης. Είναι η πρώτη φορά που τίθεται το ερώτημα αν θα αντέξει το καθεστώς.
Η οικονομική κρίση
2. Η τραγική οικονομική κατάσταση πυροδότησε την εξέγερση. Μέσα σε λίγους μήνες το ριάλ έχει χάσει το 50% της αξίας, ενώ ο πληθωρισμός καλπάζει με ποσοστά της τάξεως του 40%-50%, κάτι που σημαίνει κατάρρευση του βιοτικού επίπεδου και αδυναμία λειτουργίας της αγοράς. Αυτός είναι ο λόγος που οι κινητοποιήσεις ξεκίνησαν στις 28 Δεκεμβρίου από τους εμπόρους του παζαριού, το κατεξοχήν συντηρητικό τμήμα της ιρανικής κοινωνίας. Υπενθυμίζεται ότι το 1979 οι κινητοποιήσεις των εμπόρων του παζαριού έπαιξαν καταλυτικό ρόλο στην ανατροπή του σάχη.
Η οικονομική κρίση οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις δυτικές κυρώσεις που έχουν ενταθεί το τελευταίο διάστημα. Έχουν όμως επίσης σημασία τα διαρθρωτικά προβλήματα της ιρανικής οικονομίας καθώς και η διαφθορά.
Η καταστολή και οι νεκροί
3. Τις τελευταίες ώρες φαίνεται ότι εντείνεται η καταστολή, με τους νεκρούς διαδηλωτές να ανέρχονται σε εκατοντάδες. Να σημειωθεί ότι ο αποκλεισμός από το internet αποτελεί πάντοτε σημάδι ότι κλιμακώνεται η κρατική βία. Αυτή η κλιμάκωση της καταστολής δείχνει επίσης ότι το καθεστώς εξακολουθεί να ελέγχει και να κινητοποιεί τους μηχανισμούς ασφαλείας. Αλλά και οι διαδηλωτές είναι πιο βίαιοι από ό,τι στο παρελθόν, με τις κατασταλτικές δυνάμεις να μετρούν και αυτές νεκρούς.
Η εναλλακτική
4. Πολλοί διαδηλωτές, περισσότεροι από άλλες φορές, δεν φωνάζουν μόνο συνθήματα εναντίον του καθεστώτος, αλλά και υπέρ του Ρεζά Παχλαβί, γιου του σάχη. Ωστόσο, στο εσωτερικό της χώρας ούτε ο Παχλαβί ούτε κάποια άλλο πολιτικό ρεύμα έχει πραγματικά οργανωμένες δυνάμεις. Εξαίρεση, αποτελούν οι Κούρδοι οι οποίοι στις περιοχές τους έχουν ισχυρές πολιτικές και κοινωνικές οργανώσεις, ενώ στα βουνά δρουν αντάρτικες ομάδες. Όλες οι ενδείξεις συντείνουν στη εκτίμηση ότι προς το παρόν δεν υπάρχει οργανωμένη πολιτική εναλλακτική στο ισλαμικό καθεστώς.
Ο Τραμπ
5. Ο Τραμπ από την πρώτη στιγμή δεν περιορίστηκε στην έκφραση της υποστήριξής του στην εξέγερση, αλλά απείλησε ότι θα χτυπήσει πολύ σκληρά το καθεστώς αν αυτό ασκήσει υπέρμετρη βία κατά των διαδηλωτών. Σύμφωνα με όσα γράφουν τα μεγάλα Αμερικανικά ΜΜΕ, ο Λευκός Οίκος εξετάζει διάφορα σενάρια χτυπημάτων. Παράλληλα, το Ισραήλ (το οποίο μέσω της Mossad έχει ενεργή παρουσία στο Ιράν) προωθεί τον Παχλαβί κι είναι έτοιμο για ενδεχόμενη νέα αναμέτρηση με το Ιράν. Προφανώς οι ΗΠΑ επιθυμούν διακαώς την αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν, αλλά δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι θα ήθελαν ένα σκηνικό τύπου Συρίας που θα αποσταθεροποιούσε όλη την περιοχή, συμπεριλαμβανομένων των συντηρητικών μοναρχιών του Κόλπου που είναι βασικοί σύμμαχοί τους. Σε κάθε περίπτωση, μετά και τη Βενεζουέλα, ένα αμερικανικό χτύπημα στην ηγεσία του Ιράν δεν είναι απίθανο.
Ρούσσος: Αλλαγή εντός των επόμενων μηνών
Ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων Σωτήρης Ρούσσος έχει γράψει το βιβλίο «Επανάσταση και εξέγερση στη Μέση Ανατολή» (εκδόσεις Gutenberg) το οποίο περιέχει εκτενή ανάλυση της Ιρανικής Επανάσταση του 1979. Σχολιάζοντας τις εξελίξεις στο Ιράν, ο Ρούσσος μας είπε: «Έχουμε έναν πολύ μεγάλο αριθμό διαδηλώσεων σε όλη τη χώρα. Παράλληλα, παρατηρείται η κρίσιμη σύγκλιση της νεολαίας με τους παζαρίτες εμπόρους και τα φτωχά στρώματα των συνοικιών. Δεν ξέρουμε όμως να υπάρχει κάποιου είδους οργάνωση ή να έχουμε μια εξέγερση όπως αυτή της Αραβικής Άνοιξης. Βλέπουμε ακόμα ότι η μεγάλη πλειονότητα των συνθημάτων των διαδηλωτών στρέφεται κατά του καθεστώτος, ενός ένα μέρος τους είναι υπέρ του Παχλαβί».
Ο Σωτήρης Ρούσσος προσέθεσε ότι «το καθεστώς έχει χάσει ιδεολογικά εδώ και μια δεκαετία. Οι ηγεμονικές αντιλήψεις στην κοινωνία του Ιράν σχετίζονται με τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία. Πρέπει να υπάρξει αλλαγή στο Ιράν εντός των επόμενων μηνών. Δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι για τη μορφή αυτής τη αλλαγής, δηλαδή αν θα έχουμε κατάρρευση του καθεστώτος ή πραξικόπημα από τμήμα των Φρουρών της Επανάστασης ή μετάβαση με παραίτηση του Χαμενεΐ. Σε ό,τι αφορά τις ΗΠΑ, μέχρι τώρα δεν έχουμε δει επέμβαση παρότι οι νεκροί είναι εκατοντάδες. Οι Αμερικανοί γνωρίζουν τη δύναμη του ιρανικού εθνικισμού. Ο σημαντικός Ιρανός διανοούμενος Χαμίντ Ντααμπάσι έχει γράψει ότι “δεν θέλουμε αυτό το αυταρχικό καθεστώς, αλλά θα προτιμήσουμε να μείνουμε με το καθεστώς παρά τον έλεγχο από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ”».
