Τι έγινε τελικά στο συνέδριο της ΚΕΔΕ στην Αλεξανδρούπολη; Γιατί έχει προκληθεί τέτοιος θόρυβος και στην κυβέρνηση αλλά και συζητήσεις σε όλους τους χώρους της αυτοδιοίκησης; Επιτέλους κάποιοι ξεκίνησαν να λένε τα πράγματα με το όνομά τους, να μην μασάνε τα λόγια τους και να διεκδικούν. Η σημερινή πραγματικότητα που βαφτίστηκε πριν το 2019 ως «επιτελικό κράτος» αλλά αποδείχτηκε μέχρι το 2025 ότι ήταν συγκεντρωτικό, αντί-αποκεντρωτικό και με πολλές εστίες διαφθοράς κράτος.
Η ΝΔ, η συντηρητική παράταξη, δεν πιστεύει στον θεσμό, ποτέ δεν στήριξε τις μεγάλες μεταρρυθμίσεις στην αυτοδιοίκηση, πάντα ήταν απέναντι, αν μπορούσε θα μας γύριζε στην εποχή των διορισμένων νομαρχών και θα διόριζε και τους δημάρχους. Θέλει ένα κράτος συγκεντρωτικό, ελεγχόμενο σκληρά από την κεντρική εξουσία - κράτος λάφυρο για το κυβερνών κόμμα και τις πελατειακές του σχέσεις. Θέλει τους Δημάρχους αδύναμους, να μεταβάλλονται σε επαίτες στα υπουργικά γραφεία.
Συγκεντρωτικό είναι ένα κράτος που θέλει να μην εισπράττει η αυτοδιοίκηση τα πρόστιμα του ΚΟΚ για να φτιάξει το οδικό της δίκτυο αλλά θέλει να τα εισπράττει το κράτος για να δίνει επιδόματα σε ένστολους και στρατιωτικούς, το κράτος που βαφτίζει το τέλος διαμονής που σε όλη την Ευρώπη εισπράττεται από την αυτοδιοίκηση Τέλος Ανθεκτικότητας στην Κλιματική Κρίση και το κατευθύνει σε κεντρικό ταμείο, το κράτος που κλείνει 204 καταστήματα ΕΛΤΑ μέσα σε 90 μέρες και η αυτοδιοίκηση το μαθαίνει από την τηλεόραση, το κράτος που δεν δίνει ενεργειακό χώρο σε δήμους σε συνθήκες ενεργειακή κρίσης, το κράτος που δίνει ψίχουλα από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας στην Τοπική Αυτοδιοίκηση. Σε όλη την Ευρώπη η Αυτοδιοίκηση καταρτίζει σχέδια για καλύτερο χωροταξικό και αστικό σχεδιασμό στην Ελλάδα παίρνουν τις πολεοδομίες από τους Δήμους, αποκλείουν τους Δήμους από τον σχεδιασμό της διαχείρισης απορριμμάτων, επανάφεραν τις διατάξεις του ΝΟΚ θεσπίζοντας οικονομικό αντίτιμο για την καταστροφή των πόλεων μας. Αυτό είναι το συγκεντρωτικό κράτος. Οι παρεμβάσεις των Δήμων για τα μεγάλα προβλήματα του δημογραφικού, του στεγαστικού, των σοβαρών υποδομών, είναι υπονομευμένες από την έλλειψη θεσμικού πλαισίου και πόρων.
Η κατάσταση της αυτοδιοίκησης στην Ελλάδα περιγράφεται στην νέα Έκθεση του Κογκρέσου του Συμβουλίου της Ευρώπης «η Ελλάδα είναι ιδιαίτερα συγκεντρωτική, και η τοπική αυτοδιοίκηση περιορίζεται μόνο σε εγκρίσεις ή γνωμοδοτήσεις. Οι τοπικές Αρχές δεν διαθέτουν την εξουσία να εγκρίνουν δεσμευτικούς τοπικούς κανονισμούς, παρά μόνον σε περιορισμένες περιπτώσεις. Οι περισσότερες τοπικές αρχές αντιμετωπίζουν σοβαρές ελλείψεις προσωπικού, γεγονός που μειώνει την επιχειρησιακή τους ικανότητα. Οι οικονομικοί πόροι των τοπικών αρχών δεν είναι ανάλογοι. Η δημοσιονομική αυτονομία των ΟΤΑ είναι πολύ αδύναμη, η πιο αδύναμη σε όλη την Ευρώπη. Η ελεύθερη άσκηση των καθηκόντων των δημάρχων παρεμποδίζεται από εθνική νομοθεσία που επιτρέπει την εύκολη άσκηση διώξεων εναντίον τους». Αυτή είναι η κατάσταση, με τα μάτια της Ευρώπης.
Στο συνέδριο της Αλεξανδρούπολης ισχυρίζονταν η κυβέρνηση ότι υπάρχουν πράγματα που δεν μπορεί να κάνει η αυτοδιοίκηση και μπορεί να τα κάνει το κράτος. Ισχύει ακριβώς το αντίθετο και γι’ αυτό σε όλη την Ευρώπη υπάρχει ισχυρή τοπική αυτοδιοίκηση γιατί η αυτοδιοίκηση κάνει αυτά που δεν μπορεί ή δεν κάνει καλά το κράτος. Αλλιώς δεν θα υπήρχε και αν στο μέσο της δεύτερης τετραετίας τα βήματα που έχουν γίνει είναι προς την συγκέντρωση αρμοδιοτήτων και πόρων, τότε αυτό δεν αλλάζει: μόνο χειρότερο μπορεί να γίνει. Είναι πρωτοφανές ότι η Κυβέρνηση, από το μικρόφωνο του Συνεδρίου, προκάλεσε τους Δημάρχους δηλώνοντας πως, αν δεν τα βγάζουν πέρα (με την πολιτική της), τότε να αυξήσουν τα δημοτικά τέλη, δηλαδή, να φορτώσουν στους πολίτες το κόστος των δικών της πολιτικών.
Στην Αλεξανδρούπολη είπαμε τα πράγματα με το όνομα τους, χωρίς υπερβολές, χωρίς λαϊκισμό. Η χώρα μας έχει ανάγκη μιας ευρωπαϊκής προοδευτικής πολιτικής και μια μεγάλη μεταρρύθμιση – τομή στη λειτουργία του κράτους, στο πλαίσιο της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης με μεγάλη αποκέντρωση εξουσιών – αρμοδιοτήτων και πόρων ώστε να περάσουν στους δύο βαθμούς αυτοδιοίκησης όχι μόνο τα «τοπικά ζητήματα», αλλά και οι δημόσιες πολιτικές που έχουν Περιφερειακή - Τοπική διάσταση, δηλαδή η πλειονότητα των σημερινών κρατικών αρμοδιοτήτων.
Η Ελλάδα για να γίνει ευρωπαϊκή χώρα χρειάζεται μια μεταρρύθμιση που να υποστηρίζει την άσκηση των δημόσιων πολιτικών στο εγγύτερο προς τον πολίτη επίπεδο, με διαδικασίες κοινωνικής συμμετοχής και ελέγχου, άρα με ενίσχυση της εκπροσώπησης των πολιτών και των διαδικασιών συμμετοχής και ουσιαστικής λογοδοσίας. Οι Δήμοι και οι Περιφέρειες μπορούν και πρέπει να αποτελούν τα κύτταρα της τοπικής ανάπτυξης και βασικοί συντελεστές για την Πράσινη και Ψηφιακή μετάβαση. Μόνο έτσι θα αντιμετωπίσουμε ουσιαστικά την ερήμωση της υπαίθρου, ιδίως των ακριτικών περιοχών, και το μεγάλο δημογραφικό πρόβλημα της χώρας και θα πετύχουμε την αποκέντρωση αποφάσεων και οικονομικών λειτουργιών.
Το ερώτημα λοιπόν επανέρχεται… Ωραία όλα αυτά που λέμε, αλλά πως θα τα κάνουμε; Η πολιτική της ΝΔ, που σώρευσε και συνεχίζει να σωρεύει προβλήματα στην ελληνική κοινωνία και να δημιουργεί αδιέξοδα, πρέπει να ηττηθεί. Οι αριστερές και προοδευτικές δυνάμεις να σταματήσουν την καθυστέρηση, οι αναβλητικές πολιτικές συμπεριφορές φθείρουν την αξία της πολιτικής πρότασης για τη δημιουργία ευρύτερης συσπείρωσης. Όσο οι προοδευτικές δυνάμεις δεν ανταποκρίνονται στο αίτημα της κοινωνίας -η σύγκλιση των προοδευτικών δυνάμεων είναι αίτημα της κοινωνίας, δεν είναι μια πολιτική/θεωρητική κατασκευή από τα πάνω - θα έχουν τεράστιες ευθύνες με βαρύτατες συνέπειες για την ίδια την κοινωνία και τον προοδευτικό κόσμο. Η όποια καθυστέρηση στην υπέρβαση των διαχωριστικών γραμμών δημιουργεί δυσαρέσκεια στους πολίτες και τους απομακρύνει από ένα τέτοιο ενδεχόμενο εμπεδώνοντας το αίσθημα της ηττοπάθειας.
Οι μοναχικές πορείες δεν οδηγούν πουθενά, η πολυδιάσπαση ευνοεί τη ΝΔ, η περιχαράκωση και ο σεχταρισμός είναι καταστροφή για την ευρύτερη παράταξη. Είναι η ώρα να τολμήσουμε, είναι η ώρα να υπερβούμε διαχωριστικές γραμμές, είναι η ώρα να ενώσουμε δυνάμεις. Αυτός είναι ο δρόμος που μπορεί να στείλει τους εκλεκτούς της ΝΔ στην αντιπολίτευση. Προοδευτική Συνεργασία, έτσι μπορεί να γυρίσει η χώρα σελίδα. Με ενότητα, ανασυνθέσεις, υπερβάσεις, ανοιχτό μυαλό και ανοιχτή καρδιά. Αυτό κάναμε στο Δήμο της Αθήνας στον Δεύτερο γύρο των αυτοδιοικητικών εκλογών και στείλαμε τον εκλεκτό της ΝΔ στην αντιπολίτευση, μια μεγάλη νίκη του Χάρη Δούκα και της παράταξής του. Αυτό κάναμε και με την ενιαία παράταξη των προοδευτικών δυνάμεων στην ΚΕΔΕ με επικεφαλής τον Δήμαρχο Αθήνας, Χάρη Δούκα, όπου ενώσαμε δυνάμεις με κοινό πρόγραμμα και επεξεργασίες για την αυτοδιοίκηση, αυτός είναι ο δρόμος. Πιστεύω ότι η παράταξή μας, Αυτοδιοίκηση Τώρα, μπορεί να αποτελέσει θετικό παράδειγμα για κάτι ανάλογο σε όλα τα μαζικά κινήματα. Άλλωστε δεν βλέπω κάτι άλλο να πετυχαίνει τα τελευταία χρόνια. Οι διασπάσεις μας πάνε από το κακό στο χειρότερο. Ο διάλογος και η συνεργασία μεταξύ των προοδευτικών κομμάτων στη Βουλή και στην κοινωνία θα φέρουν πολύ θετικά αποτελέσματα για την αντιπολίτευση, θα δοκιμάσει στην πράξη τη δυνατότητα μιας αυριανής προοδευτικής διακυβέρνησης με προοδευτική συνεργασία πριν πάμε στην κάλπη γιατί η βασική διαφορά των αυτοδιοικητικών εκλογών και των εθνικών εκλογών μεταξύ άλλων είναι ότι εδώ δεν υπάρχουν δυο γύροι. Εδώ ο νικητής παίρνει την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης και θα σχηματίσει κυβέρνηση.
(Ο Κώστας Ζαχαριάδης είναι εκπρόσωπος Τύπου του ΣΥΡΙΖΑ ΠΣ, επικεφαλής της Ανοιχτής Πόλης, μέλος του ΔΣ της ΚΕΔΕ)
