Ο Δημήτρης Παπαϊωάννου στο κείμενό του «Τελετή Έναρξης / 20 χρόνια μετά» που φιλοξενείται στο διαδικτυακό τόπο lifo.gr (Δημήτρης Παπαϊωάννου: Birthplace - 20 χρόνια μετά | LiFO Δημήτρης Παπαϊωάννου: Birthplace - 20 χρόνια μετά | LiFO Ημερολογιακές καταγραφές, αδημοσίευτες φωτογραφίες, υλικό που βλέπουμε για πρώτη φορά: Το πρώτο μέρος του μεγάλο...) περιγράφει με κάθε λεπτομέρεια τη διαδρομή που ακολούθησε από τη στιγμή που του προτάθηκε να οργανώσει την Τελετή Έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας, μέχρι την ολοκλήρωσή της. Πρόκειται για ένα συγκλονιστικό κείμενο, πολύ χρήσιμο για να αντλήσει κανείς εκατοντάδες (χωρίς υπερβολή) πληροφορίες και να καταλήξει σε πολλά συμπεράσματα. Ένα εκ των οποίων είναι ότι οι περισσότεροι από εμάς που εκθειάζουμε την τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας, ως την καλύτερη όλων των εποχών, έχουμε καταλάβει μόνο ένα μέρος από τα νοήματα και τους συμβολισμούς της.
«Κλέβουμε» από το κείμενο του Παπαϊωάννου τον ορισμό του τί είναι μία τελετή έναρξης Ολυμπιακών Αγώνων. Λέει πολύ χαρακτηριστικά: «Μια τελετή έναρξης Ολυμπιακών Αγώνων είναι μια προπαγάνδα για τη χώρα που τους διοργανώνει. Οι τελετές έναρξης Ολυμπιακών Αγώνων είναι ένα διαφημιστικό σποτ. Μια ευκαιρία, ένα παράθυρο που ανοίγει στον κόσμο για να θυμίσει τι έχει προσφέρει μια χώρα στην ανθρωπότητα. Ποιο είναι το brand της. Να ξανασυστηθεί ο τόπος ως ο οικοδεσπότης αυτής της γιορτής». Δυσκολεύεται κάποιος να βρει καλύτερο ορισμό.
Και έτσι είναι… Ενδεικτικά (και όχι περιοριστικά): Εμείς, ως Έλληνες, δείξαμε τη γέννηση του Κόσμου και του Πολιτισμού να γεννιέται μέσα από τον Έρωτα. Οι Σοβιετικοί το 1980 έδειξαν τη γη με το σφυροδρέπανο, οι Αμερικάνοι το 1984 τον υπεράνθρωπο που κατεβαίνει από τον ουρανό με ρουκέτες και οι Άγγλοι τον Τζέιμς Μποντ να φέρνει τη Βασίλισσα και τις νοσοκόμες με τα ράτζα να σχηματίζουν τα αρχικά του Αγγλικού «Εθνικού Συστήματος Υγείας».
Ομοίως, και οι Γάλλοι έδειξαν τον Πολιτισμό τους, χωρίς να κρύψουν κάτι και χωρίς να κρυφτούν. Ο γαλλο-μαροκινός κωμικός ηθοποιός Jamel Debbouze μπήκε με την ολυμπιακή φλόγα στο άδειο Ολυμπιακό Στάδιο. Μαζί με τη φλόγα μετέφερε και την έκπληξη όλων μας που το στάδιο ήταν άδειο (γιατί η γιορτή ήταν κάπου αλλού). Κόντεψε να καεί από την αμηχανία που θα είχε καθένας αν έβλεπε μπροστά του τον γαλλο-αλγερινό υπέρ-αστέρα του ποδοσφαίρου Ζινεντίν Ζιντάν, στον οποίον και παρέδωσε τη φλόγα.
Και ο Ζιντάν, μετά κάποιες περιπέτειες, εμπιστεύθηκε τη δάδα σε τρία παιδιά, που περιπλανούνται, όπως οι ήρωες του Ουγκώ, στους υπονόμους του Παρισιού, μέχρι να ξαναβγούν στον Σηκουάνα. Βρέθηκαν στα χαρακώματα της Όπερας «Les Miserables» και πέρασαν μέσα από την ιστορική Όπερα του Παρισιού, με προφανή αναφορά στο «Φάντασμα της Όπερας», μέχρι να κλαπεί η δάδα και να ξαναέρθει από μία μυστηριώδη φιγούρα στο φως.
Οι εργασίες αναστήλωσης της Παναγίας των Παρισίων δεν είχαν ακόμα ολοκληρωθεί και δεν μπορέσαμε να τη δούμε σε ολόκληρο το μεγαλείο της. Ο Κουασιμόδος όμως, ήταν παρών. Και οι Γάλλοι δεν παρέλειψαν να τιμήσουν τους εργάτες που δούλευαν στις σκαλωσιές της…
Οι φιγούρες βγήκαν από τα κάδρα του Λούβρου και πήγαν να παρακολουθήσουν την παρέλαση των αθλητών στον Σηκουάνα…
Βέβαια, πολλές από τις αναφορές και πολλούς συμβολισμούς δεν τους καταλάβαμε, καθώς οι παρουσιαστές της ΕΡΤ δεν ήταν σε θέση να μας τις επισημάνουν ή να μας τις εξηγήσουν, για να μπορέσουμε κι εμείς να εκτιμήσουμε την τελετή στην πληρότητά της.
Το κιτς και η αισθητική
Προφανώς, δεν μπορούμε να αποτιμήσουμε την αισθητική και την καλλιτεχνική απόδοση της τελετής έναρξης των Αγώνων. Ούτε έχει καμία σημασία αν στον υπογράφοντα άρεσαν ή όχι κάποια πράγματα. Το συνονθύλευμα από τις φιγούρες που συνέθεσαν μία αντιαισθητική παραποίηση του «Μυστικού Δείπνου», όπως, επίσης, και η πασαρέλα διάφορων προσώπων κάθε φύλου, θύμισε σε άλλους το φεστιβάλ της Eurovision, προκάλεσε αντιδράσεις. Οι Γάλλοι διοργανωτές ζήτησαν συγνώμη, διευκρινίζοντας ότι δεν ήταν στις προθέσεις τους να προκαλέσουν κανένα θρησκευτικό αίσθημα, αλλά να δείξουν την ανοχή ως προς τη διαφορετικότητα στο πλαίσιο της γαλλικής κοινωνίας. Στην πραγματικότητα, η Γαλλία του Μακρόν ήθελε να δείξει ότι είναι μία πολυσυλλεκτική κοινωνία, που επιτρέπει τα πάντα. Είναι ζητούμενο αν η Τέχνη ανέχεται την κακογουστιά, αλλά αυτό δεν μπορούμε να το κρίνουμε εμείς…
Απλώς υπενθυμίζουμε ότι στην τελετή λήξης των Αγώνων της Αθήνας είχε γίνει μεγάλη συζήτηση για το αν θα έπρεπε στο τραπέζι του γάμου, όπου είχαμε προσκαλέσει την ανθρωπότητα να εμφανιστεί και ένα «Datsun» με καρπούζια ή αν ήταν σωστό να ακουστεί και η «Ζιγκουάλα»…
Η Γαλλία του 2024, η Γαλλία του Μακρόν, επομένως, είναι και αυτό. Καθένας μπορεί να επιλέξει πού θα δώσει έμφαση. Για παράδειγμα: Στην εμβληματική οβάλ αίθουσα του κτιρίου Ρισελιέ, ανάμεσα σε δεκάδες χιλιάδες βιβλία, τρία νέα παιδιά φλέρταραν με τα μάτια ανταλλάσσοντας εννέα ερωτικά βιβλία:
Το «Romances sans paroles» του Paul Verlaine (Πωλ Βερλαίν, 1844-1896).
Το «On ne Badine pas avec l’amour» (στα ελληνικά: «Δεν παίζουμε με την Αγάπη») του Afred de Musset (Αλφρέ ντε Μυσσέ, 1810-1857).
Το «Passion simple» (στα ελληνικά: «Πάθος») της Annie Ernaux (Αννί Ερνώ, 1 Σεπτεμβρίου 1940)
Το «Bel-Ami» (στα ελληνικά: «Ο φιλαράκος») του Henry René Albert Guy de Maupassant (Γκι ντε Μοπασάν, 1850-1893).
Το «Sexe et Mensonges» (στα ελληνικά: «Σεξ και ψέματα») της Leïla Slimani (Λεϊλά Σλιμανί 3 Οκτωβρίου 1981)
Το «Le triomphe de l’amour» (στα ελληνικά: «Ο θρίαμβος του έρωτα») του Pierre Carlet de Chamblain de Marivaux (Πιέρ Καρλέ ντε Σαμπλαίν ντε Μαριβώ,1688 -1763)
Το «Le diable au corps» (στα ελληνικά: «Ο διάβολος στο κορμί») του Raymond Radiguet (Ρεϊμόν Ραντιγκέ, 1903-1923)
Το «Les Liaisons dangereuses» (στα ελληνικά: «Οι επικίνδυνες σχέσεις») του Pierre Ambroise François Choderlos de Laclos (Πιερ Σοντερλό ντε Λακλό, 1741-1803)
Το «Les amants magnifiques» του Μολιέρου (1622-1673).
(Οι ανωτέρω πληροφορίες σε σχέση με τα βιβλία, αντλήθηκαν από το άρθρο της Αλεξάνδρας Χαϊνη «Ποια βιβλία «παρέλασαν» κατά την τελετή έναρξης των Ολυμπιακών 2024» στο διαδικτυακό τόπο oanagnostis.gr).
Και αφού ανταλλάξουν τα βιβλία, φεύγουν και οι τρεις για να ζήσουν τον έρωτά τους: Οποιονδήποτε Έρωτα. Αυτή είναι η απόδειξη ότι δεν υπάρχει μόνο η πρόκληση, αλλά και μία διαφορετική εκδοχή του έρωτα, που σε κάθε μορφή του, όταν αισθητικά δεν προκαλεί είναι αποδεκτός. Άρα, σύμφωνα με την τελετή έναρξης που είδαμε μπορεί να ερωτευτείς είτε στο Μουλέν Ρουζ με τη Λαίδη Γκάγκα, είτε στο κιτς δείπνο του «Διονύσου» (ο Θεός να τον κάνει) ή στην οβάλ αίθουσα του κτιρίου Ρισελιέ.
Το χαμένο πρωτόκολλο
Αν υπάρχει κάτι που συνδέει τις τελετές έναρξης, αυτό είναι το πρωτόκολλο. Οι διοργανωτές το αγνόησαν καταφανώς: Σε όλες τις τελετές γίνεται ανάκρουση του ελληνικού εθνικού ύμνου και έπαρση της ελληνικής σημαίας. Παραλήφθηκε… Επίσης, η παρέλαση των αθλητών των χωρών γίνεται με αλφαβητική σειρά, με βάσει τη γλώσσα της διοργανώτριας χώρας. Οι Γάλλοι παραβίασαν το πρωτόκολλο, βάζοντας τους αθλητές της Αυστραλίας να «διαπλεύσουν» τον Σηκουάνα τρίτοι από το τέλος και τους αθλητές των ΗΠΑ προτελευταίους, εξασφαλίζοντας, προφανώς, σε αυτούς μεγαλύτερη προβολή. Προφανώς, η διαφήμιση και το μάρκετινγκ επικράτησαν στις επιλογές αυτές. Και προφανώς η ΔΟΕ, σε ό,τι αφορά την τήρηση του πρωτοκόλλου, δεν ήταν τόσο αυστηρή με τους Γάλλους διοργανωτές, όσο ήταν σε προηγούμενες διοργανώσεις…
Θα έλεγε κανείς: «λεπτομέρειες». Δεν είναι όμως, διότι κάποια πράγματα μαρτυρούν και σεβασμό σε αυτούς που φιλοξενείς και κυρίως σεβασμό στην υποχρέωση που έχεις αναλάβει…
Πού είναι οι σημαιοφόροι;
Προφανώς, η επιλογή να γίνει η παρέλαση στον Σηκουάνα δημιούργησε νέα δεδομένα και μεγάλες δυσκολίες, κυρίως σκηνοθετικές. Για παράδειγμα, η κάμερα δεν εστίασε στους σημαιοφόρους κάθε χώρας. Έτσι δεν μπορέσαμε να θαυμάσουμε μεγάλους αθλητές να κρατάνε τη σημαία της χώρας τους. Είδαμε, όμως, τις φιγούρες δέκα Γαλλίδων ηρωίδων, που διακρίθηκαν στις επιστήμες, τα γράμματα, τον πολιτισμό, τον αθλητισμό, ενώ είχαν και σημαντική συμβολή στην κατάκτηση της ισότητας των γυναικών. Ανάμεσά τους οι φεμινίστριες Simone de Beauvoir, η Gisele Halimi και η Louise Michel.
Ça ira
Θα ταίριαζε απολύτως, στην τελετή έναρξης που ετοίμασαν οι Γάλλοι η φράση «Τα είδαμε όλα». Και την Ιστορία και τον Πολιτισμό, και την πρόκληση και την Επανάσταση και τον ερωτισμό και το χιούμορ. Το τί κατάλαβε καθένας, το τί του άρεσε και το τί όχι, προφανώς εξαρτάται από τα βιώματά του, τις γνώσεις του, την αισθητική του. Μπορεί να μείνει στα Μίνιονς που κλέβουν τη Μόνα Λίζα, στα παραποιημένα σύμβολα των Ολυμπιακών Αγώνων ή στα νέα παιδιά που ερωτεύονται σε μία βιβλιοθήκη. Το μόνο σίγουρο είναι ότι οι Ολυμπιακοί Αγώνες θα πάνε μπροστά.
Όπως και η ζωή θα προχωράει μπροστά… “Ça ira,” λέει το γνωστό τραγούδι της Γαλλικής Επανάστασης, που ακούστηκε μαζί με τα τραγούδια της Έντιθ Πιαφ την περασμένη Παρασκευή. Όποιος θέλει τα ακούει…
(Ο Κώστας Καρβουναρίδης είναι Δικηγόρος – Διεθνές Μάστερ Αθλητικού Δικαίου και Μάνατζμεντ / Διεθνές Κέντρο Αθλητικών Σπουδών – CIES –FIFA)
