Σε πλήρη εφαρμογή τίθεται από σήμερα, 16 Σεπτεμβρίου 2026, το νέο Κληρονομικό Δίκαιο, με τον νόμο 5303/2026 να αλλάζει σημαντικά το πλαίσιο που διέπει τις κληρονομιές στην Ελλάδα.
Η νέα νομοθεσία αντικαθιστά εξ ολοκλήρου το Πέμπτο Βιβλίο του Αστικού Κώδικα, εκσυγχρονίζοντας ένα θεσμικό πλαίσιο που παρέμενε επί περίπου οκτώ δεκαετίες σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητο. Οι νέες διατάξεις εφαρμόζονται στις περιπτώσεις θανάτων που επέρχονται από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά, ενώ για θανάτους που έχουν επέλθει πριν από την ημερομηνία αυτή εξακολουθεί να ισχύει το προηγούμενο νομοθετικό καθεστώς.
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά την προστασία της ατομικής περιουσίας του κληρονόμου από τα χρέη του θανόντος. Με το νέο πλαίσιο προβλέπεται αυτόματος διαχωρισμός της κληρονομικής από την προσωπική περιουσία του κληρονόμου, με στόχο, μεταξύ άλλων, να περιοριστεί το φαινόμενο των μαζικών αποποιήσεων κληρονομιάς.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Στην πράξη, ο κληρονόμος ευθύνεται για τις υποχρεώσεις του θανόντος μέχρι την αξία της περιουσίας που κληρονομεί. Με τον τρόπο αυτό η προσωπική του περιουσία προστατεύεται από τυχόν άγνωστα ή «κρυφά» χρέη της κληρονομιάς προς τράπεζες, Δημόσιο ή άλλους πιστωτές.
Σημαντική μεταβολή επέρχεται και στον θεσμό της νόμιμης μοίρας, η οποία μετατρέπεται σε χρηματική αξίωση. Βασικός στόχος της αλλαγής είναι να περιοριστεί η πολυδιάσπαση της ακίνητης περιουσίας σε μικρά ποσοστά και η δημιουργία πολυάριθμων συνιδιοκτητών, κατάσταση που επί δεκαετίες δημιουργεί προβλήματα στη διαχείριση και αξιοποίηση των κληρονομιαίων ακινήτων.
Ιδιόγραφες διαθήκες
Παράλληλα, διατηρείται ο θεσμός της ιδιόγραφης διαθήκης, με το νέο πλαίσιο να εισάγει πρόσθετες δικλείδες προστασίας για τα μέλη της οικογένειας του διαθέτη.
Το νέο Κληρονομικό Δίκαιο επιχειρεί επίσης να προσαρμόσει τους κανόνες της κληρονομικής διαδοχής στις σύγχρονες μορφές οικογένειας, ενισχύοντας, μεταξύ άλλων, την προστασία του επιζώντος συζύγου ή συντρόφου.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η εισαγωγή για πρώτη φορά στην ελληνική έννομη τάξη του θεσμού των κληρονομικών συμβάσεων μεταξύ του μελλοντικού κληρονομουμένου και των νόμιμων κληρονόμων του.
Μέσω του νέου θεσμού, ένας πολίτης μπορεί όσο βρίσκεται εν ζωή να συνάψει σύμβαση με τους μελλοντικούς κληρονόμους του και να οργανώσει εκ των προτέρων ζητήματα που αφορούν τη διαδοχή της περιουσίας του. Η δυνατότητα αυτή εκτιμάται ότι μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα σημαντική σε περιπτώσεις οικογενειακών επιχειρήσεων, μεγάλης ακίνητης περιουσίας ή οικογενειών με παιδιά από διαφορετικούς γάμους, όπου ο έγκαιρος σχεδιασμός μπορεί να αποτρέψει μελλοντικές διαφωνίες και δικαστικές αντιδικίες μεταξύ των κληρονόμων.
Το νέο πλαίσιο αναγνωρίζει ακόμη τη δυνατότητα συμφωνιών μετά τον θάνατο μεταξύ των ίδιων των κληρονόμων για τη διανομή της κληρονομικής περιουσίας. Η σχετική συμφωνία μπορεί να επέχει θέση αποδοχής της κληρονομιάς, με κάθε κληρονόμο να καταβάλλει τον φόρο που του αναλογεί.
Στόχος είναι να περιοριστούν οι διαδοχικές συμβολαιογραφικές πράξεις και οι χρονοβόρες διαδικασίες ενώπιον συμβολαιογράφων, φορολογικών υπηρεσιών και Κτηματολογίου που απαιτούνταν μέχρι σήμερα για την αποδοχή και, στη συνέχεια, τη διανομή μιας κληρονομιάς.
Η θέση της ΠΟΜΙΔΑ
Η ΠΟΜΙΔΑ χαιρετίζει την πρωτοβουλία της πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου Δικαιοσύνης για τον εκσυγχρονισμό ενός κομβικού τμήματος του Αστικού Δικαίου, επισημαίνει ωστόσο ότι η πρακτική επιτυχία του νέου θεσμού των κληρονομικών συμβάσεων θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη φορολογική αντιμετώπισή τους.
Σύμφωνα με την Ομοσπονδία, οι κληρονομικές συμβάσεις κινδυνεύουν να παραμείνουν στην πράξη «κενό γράμμα», εάν το αφορολόγητο όριο για τους κατιόντες δεν εξομοιωθεί άμεσα με εκείνο που ισχύει για τις γονικές παροχές.
Η ΠΟΜΙΔΑ θεωρεί την εξομοίωση αναγκαία προκειμένου ο νέος θεσμός να αποτελέσει πραγματικό εργαλείο έγκαιρου οικογενειακού και περιουσιακού προγραμματισμού και να μην καταστεί οικονομικά ασύμφορος σε σύγκριση με τη μεταβίβαση περιουσίας μέσω γονικής παροχής.
Με την εφαρμογή του νέου Κληρονομικού Δικαίου ανοίγει πλέον ένα νέο κεφάλαιο για τη διαχείριση και μεταβίβαση της οικογενειακής περιουσίας στην Ελλάδα. Το βάρος μεταφέρεται τώρα στην πρακτική εφαρμογή των νέων ρυθμίσεων και, κυρίως, στη φορολογική μεταχείριση των κληρονομικών συμβάσεων, από την οποία θα κριθεί σε σημαντικό βαθμό κατά πόσο ο νέος θεσμός θα αξιοποιηθεί στην πράξη από τις ελληνικές οικογένειες.
