Με υπουργική απόφαση του Υπουργείου Δικαιοσύνης τίθεται σε πλήρη εφαρμογή το νέο πλαίσιο λειτουργίας του ηλεκτρονικού «Μητρώου Διαθηκών», μέσω του οποίου ψηφιοποιείται συνολικά η διαδικασία καταχώρισης, δημοσίευσης, αναζήτησης και έκδοσης πιστοποιητικών που αφορούν διαθήκες στην Ελλάδα. Η απόφαση που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Β’ 2134/09-04-2026, καθορίζει λεπτομερώς ποιοι έχουν πρόσβαση στην πλατφόρμα, πώς λειτουργεί το σύστημα, ποια πιστοποιητικά εκδίδονται, ποια τέλη επιβάλλονται και ποια είναι η νομική ισχύς των εγγράφων που παράγονται.
Το νέο Μητρώο Διαθηκών αποτελεί ένα ενιαίο ηλεκτρονικό σύστημα δύο επιπέδων. Από τη μία λειτουργεί η πύλη πολιτών diathikes.gr, μέσω της οποίας οι ενδιαφερόμενοι πολίτες μπορούν να αναζητούν πληροφορίες και να ζητούν επίσημα πιστοποιητικά ή αντίγραφα πράξεων. Από την άλλη λειτουργεί η επαγγελματική πύλη notariatservices.gr, μέσω της οποίας οι συμβολαιογράφοι, οι εξουσιοδοτημένοι χρήστες των Συμβολαιογραφικών Συλλόγων και οι Προξενικές Αρχές καταχωρίζουν και διαχειρίζονται τις σχετικές πράξεις. Το σύστημα εποπτεύεται από τον Συμβολαιογραφικό Σύλλογο Εφετείων Αθηνών – Πειραιώς – Αιγαίου και Δωδεκανήσου, ο οποίος είναι και ο υπεύθυνος επεξεργασίας των δεδομένων.
Στην πράξη, το Μητρώο καλύπτει όλο τον κύκλο ζωής μιας διαθήκης. Για παράδειγμα, όταν ένας πολίτης συντάσσει δημόσια διαθήκη ενώπιον συμβολαιογράφου, ο συμβολαιογράφος την καταχωρίζει άμεσα στο σύστημα ως αδημοσίευτη, ώστε να υπάρχει επίσημο ψηφιακό ίχνος της ύπαρξής της χωρίς όμως να δημοσιοποιείται το περιεχόμενό της. Αν αργότερα ο διαθέτης ανακαλέσει τη διαθήκη του ή την αναλάβει από τον συμβολαιογράφο, η πράξη αυτή καταχωρίζεται επίσης ηλεκτρονικά. Μετά τον θάνατο του διαθέτη, όταν ο συμβολαιογράφος λάβει γνώση του θανάτου, προχωρά στη δημοσίευση της διαθήκης μέσα από το ίδιο σύστημα, δημιουργώντας ηλεκτρονικά την αντίστοιχη πράξη δημοσίευσης.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Αντίστοιχη διαδικασία προβλέπεται και για ιδιόγραφες διαθήκες που δεν είχαν κατατεθεί σε συμβολαιογράφο. Σε αυτή την περίπτωση, εάν για παράδειγμα οι συγγενείς ενός αποβιώσαντος εντοπίσουν χειρόγραφη διαθήκη στο σπίτι του, την προσκομίζουν μαζί με τη ληξιαρχική πράξη θανάτου σε συμβολαιογράφο. Ο τελευταίος την καταχωρίζει αρχικά ως προς τα στοιχεία της στο Μητρώο και στη συνέχεια προχωρά στη δημοσίευσή της, ώστε να αποκτήσει νόμιμη υπόσταση και να είναι διαθέσιμη στους ενδιαφερόμενους.
Το σύστημα προβλέπει και ειδική διαδικασία για την κήρυξη κυρίας ιδιόγραφης διαθήκης, δηλαδή για την επίσημη αναγνώριση της εγκυρότητας χειρόγραφης διαθήκης. Για παράδειγμα, εάν προκύψει αμφισβήτηση για το αν μια ιδιόγραφη διαθήκη γράφτηκε πράγματι από τον διαθέτη, ο ενδιαφερόμενος αιτείται την κήρυξή της ως κυρίας προσκομίζοντας πιστοποιητικό εγγυτέρων συγγενών, τυχόν γραφολογική πραγματογνωμοσύνη και δύο μάρτυρες. Ο συμβολαιογράφος εξετάζει τη διαδικασία και, εφόσον πιθανολογηθεί η γνησιότητα της γραφής και της υπογραφής, προχωρά στην έκδοση σχετικής πράξης που επίσης καταχωρίζεται ηλεκτρονικά.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην πρόσβαση των πολιτών στην πληροφορία. Κάθε φυσικό πρόσωπο μπορεί, μέσω TAXISnet, να εισέρχεται στην πλατφόρμα diathikes.gr και να αιτείται επίσημα πιστοποιητικά. Για παράδειγμα, ένας κληρονόμος που επιθυμεί να μάθει αν ο αποβιώσας πατέρας του είχε καταθέσει διαθήκη μπορεί να ζητήσει βεβαίωση ύπαρξης ή μη αδημοσίευτης διαθήκης. Αντίστοιχα, μπορεί να ζητήσει πιστοποιητικό περί δημοσίευσης ή μη διαθήκης, αντίγραφο πράξης δημοσίευσης, αντίγραφο απόρριψης δημοσίευσης ή αντίγραφο πράξης κήρυξης κυρίας ιδιόγραφης διαθήκης. Αν ενεργεί για λογαριασμό τρίτου προσώπου, οφείλει να προσκομίσει και έγγραφα εξουσιοδότησης ή εκπροσώπησης.
Η διαδικασία υποβολής αιτήματος γίνεται πλήρως ηλεκτρονικά. Ο πολίτης εισάγει τα στοιχεία του αποβιώσαντος, επισυνάπτει τη ληξιαρχική πράξη θανάτου και τυχόν λοιπά απαιτούμενα έγγραφα, καταβάλλει το σχετικό τέλος και υποβάλλει το αίτημα. Μετά τον έλεγχο των στοιχείων από τον αρμόδιο Συμβολαιογραφικό Σύλλογο, το ζητούμενο πιστοποιητικό εκδίδεται σε μορφή PDF και αποστέλλεται ηλεκτρονικά.
Τα τέλη χρήσης διαμορφώνονται πλέον ως εξής: η βεβαίωση περί ύπαρξης ή μη αδημοσίευτης διαθήκης και το πιστοποιητικό περί δημοσίευσης ή μη διαθήκης κοστίζουν 25 ευρώ το καθένα, η έκδοση αντιγράφου πράξης δημοσίευσης ή απόρριψης δημοσίευσης 35 ευρώ, ενώ η έκδοση αντιγράφου πράξης κήρυξης ή απόρριψης κήρυξης κυρίας ιδιόγραφης διαθήκης κοστίζει 45 ευρώ. Έτσι, εάν ένας πολίτης χρειάζεται τόσο πιστοποιητικό δημοσίευσης όσο και αντίγραφο της πράξης δημοσίευσης, το συνολικό κόστος ανέρχεται στα 60 ευρώ.
Η υπουργική απόφαση προβλέπει επίσης αυστηρούς κανόνες ασφαλείας και διαφάνειας. Κάθε ενέργεια στο σύστημα καταγράφεται με ημερομηνία, ώρα, ταυτότητα χρήστη και είδος πράξης. Για παράδειγμα, αν συμβολαιογράφος εισαγάγει λανθασμένα στοιχεία διαθέτη, έχει προθεσμία 24 ωρών να τα διορθώσει ή να τα διαγράψει. Μετά την παρέλευση αυτού του διαστήματος, η καταχώριση οριστικοποιείται αυτόματα. Αν το λάθος εντοπιστεί αργότερα, απαιτείται ακύρωση της καταχώρισης και νέα εισαγωγή, ενώ το ιστορικό της ακύρωσης παραμένει αποθηκευμένο στο σύστημα. Αντίθετα, δημοσιευμένη διαθήκη δεν μπορεί να τροποποιηθεί ή να ακυρωθεί μετά την ανάρτησή της.
Τα έγγραφα που εκδίδονται μέσω του Μητρώου έχουν πλήρη αποδεικτική ισχύ ως δημόσια έγγραφα. Φέρουν ψηφιακή σφραγίδα του Συμβολαιογραφικού Συλλόγου και μοναδικό κωδικό επαλήθευσης, ενώ είναι υποχρεωτικά αποδεκτά από δημόσιες υπηρεσίες, δικαστήρια, εισαγγελίες, τράπεζες και ιδιώτες. Αυτό σημαίνει ότι ένας πολίτης που προσκομίζει εκτυπωμένο πιστοποιητικό από το Μητρώο σε τράπεζα ή εφορία δεν χρειάζεται περαιτέρω επικύρωση ή θεώρηση.
Η εφαρμογή του νέου συστήματος καλύπτει θανάτους από την 1η Νοεμβρίου 2025 και μετά, καθώς και ορισμένες εκκρεμείς υποθέσεις προγενέστερων θανάτων, υπό προϋποθέσεις. Με τη νέα αυτή ρύθμιση, το Υπουργείο Δικαιοσύνης επιχειρεί να καταργήσει σε μεγάλο βαθμό τις χειρόγραφες και χρονοβόρες διαδικασίες που ίσχυαν έως σήμερα, μεταφέροντας το σύνολο της διαχείρισης των διαθηκών σε ένα κεντρικό, ασφαλές και πλήρως ψηφιοποιημένο περιβάλλον.
