Έναν αναλυτικό οδηγό για τις βασικές προϋποθέσεις συνταξιοδότησης και τις επιλογές που έχουν οι ασφαλισμένοι πριν καταθέσουν αίτηση για σύνταξη παρουσιάζει το γραφείο ασφαλιστικών θεμάτων της Γενικής Συνομοσπονδίας Εργατών Ελλάδας (ΓΣΕΕ). Ο οδηγός επιχειρεί να απαντήσει στα συνηθέστερα ερωτήματα εργαζομένων και ασφαλισμένων σχετικά με τα όρια ηλικίας, τα απαιτούμενα ένσημα και τις δυνατότητες αξιοποίησης πλασματικών ετών.
Η πρώτη και βασικότερη κίνηση για κάθε ασφαλισμένο που πλησιάζει στη συνταξιοδότηση είναι η ακριβής καταγραφή του συνολικού χρόνου ασφάλισής του. Τα στοιχεία από το 2002 και μετά βρίσκονται σε ηλεκτρονική μορφή, ενώ για τα προηγούμενα έτη συχνά απαιτείται αναζήτηση σε χειρόγραφα αρχεία. Για τον λόγο αυτό οι ασφαλισμένοι καλούνται να απευθύνονται έγκαιρα στους αρμόδιους ασφαλιστικούς φορείς προκειμένου να λάβουν επίσημη καταμέτρηση των ημερών ασφάλισης. Με την πλήρη εικόνα των ενσήμων τους μπορούν στη συνέχεια να επιλέξουν τον πιο ασφαλή και συμφέροντα δρόμο προς τη συνταξιοδότηση.
Για τη χορήγηση σύνταξης γήρατος ισχύουν δύο βασικές προϋποθέσεις: η συμπλήρωση συγκεκριμένου ορίου ηλικίας και η πραγματοποίηση ενός ελάχιστου αριθμού ημερών ασφάλισης. Στο ισχύον σύστημα πλήρης σύνταξη μπορεί να λάβει κάποιος στα 67 έτη με τουλάχιστον 4.500 ημέρες ασφάλισης, δηλαδή 15 έτη εργασίας. Εναλλακτικά, οι ασφαλισμένοι μπορούν να συνταξιοδοτηθούν στα 62 έτη εφόσον έχουν συμπληρώσει 12.000 ημέρες ασφάλισης, που αντιστοιχούν σε 40 έτη εργασίας.
Υπάρχουν επίσης ειδικές διατάξεις για εργαζόμενους σε βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα. Στις περιπτώσεις αυτές πλήρης σύνταξη μπορεί να δοθεί στα 62 έτη με 4.500 ημέρες ασφάλισης, εφόσον οι 3.600 από αυτές είναι σε βαρέα επαγγέλματα. Ωστόσο, απαιτείται και μία ακόμη σημαντική προϋπόθεση: τουλάχιστον 1.000 ημέρες βαρέων ενσήμων πρέπει να έχουν πραγματοποιηθεί μέσα στα τελευταία 17 χρόνια πριν από την αίτηση συνταξιοδότησης.
Δυνατότητα λήψης μειωμένης σύνταξης
Για όσους δεν πληρούν τις προϋποθέσεις πλήρους σύνταξης υπάρχει η δυνατότητα λήψης μειωμένης σύνταξης. Η επιλογή αυτή είναι διαθέσιμη από την ηλικία των 62 ετών με τουλάχιστον 4.500 ημέρες ασφάλισης. Ωστόσο, απαιτείται ασφαλιστικός δεσμός, δηλαδή τουλάχιστον 100 ημέρες ασφάλισης ανά έτος κατά την τελευταία πενταετία πριν από την υποβολή της αίτησης. Η μείωση στο ποσό της σύνταξης ανέρχεται σε 0,5% για κάθε μήνα που υπολείπεται μέχρι τη συμπλήρωση του 67ου έτους ηλικίας, φτάνοντας έως και το 30%.
Το ποσό της σύνταξης καθορίζεται από δύο βασικά στοιχεία: την εθνική και την ανταποδοτική σύνταξη. Η πλήρης εθνική σύνταξη καταβάλλεται σε όσους έχουν τουλάχιστον 20 έτη ασφάλισης. Αν τα χρόνια ασφάλισης είναι λιγότερα, το ποσό μειώνεται κατά 2% για κάθε έτος κάτω από το όριο των 20 ετών, με ελάχιστη προϋπόθεση τα 15 έτη ασφάλισης. Παράλληλα, η ανταποδοτική σύνταξη υπολογίζεται με βάση τα συνολικά έτη ασφάλισης και τον μέσο μισθό των αποδοχών από το 2002 μέχρι τη συνταξιοδότηση.
Σε αρκετές περιπτώσεις οι ασφαλισμένοι επιλέγουν να αναγνωρίσουν πλασματικά έτη ασφάλισης προκειμένου να συμπληρώσουν τον απαιτούμενο χρόνο και να θεμελιώσουν δικαίωμα συνταξιοδότησης νωρίτερα. Τα πλασματικά έτη μπορούν να προέλθουν από διάφορες πηγές, όπως η στρατιωτική θητεία, ο χρόνος σπουδών, η ανατροφή παιδιών, περίοδοι ανεργίας ή ασθένειας και κενά ασφάλισης. Ανάλογα με το ταμείο και το έτος θεμελίωσης, μπορεί να αναγνωριστούν έως και επτά χρόνια.
Σύμφωνα με τα στοιχεία των ειδικών, περίπου ένας στους δύο ασφαλισμένους αξιοποιεί σήμερα τη δυνατότητα εξαγοράς πλασματικών ετών. Η πρακτική αυτή επιτρέπει τη συμπλήρωση του απαιτούμενου χρόνου ασφάλισης και σε πολλές περιπτώσεις οδηγεί σε έξοδο από την εργασία έως και επτά χρόνια νωρίτερα.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται και στην ημερομηνία υποβολής της αίτησης συνταξιοδότησης. Το δικαίωμα καταβολής της κύριας σύνταξης ξεκινά από την πρώτη ημέρα του μήνα που ακολουθεί την αίτηση. Παράλληλα, οι ασφαλισμένοι πρέπει να υποβάλουν ταυτόχρονα αίτηση και για την επικουρική σύνταξη στον αρμόδιο φορέα, καθώς σε διαφορετική περίπτωση υπάρχει κίνδυνος απώλειας αναδρομικών ποσών.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η έγκαιρη ενημέρωση και ο σωστός σχεδιασμός αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για μια ομαλή μετάβαση στη συνταξιοδότηση. Η πλήρης γνώση του ασφαλιστικού ιστορικού και των διαθέσιμων επιλογών μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική για το πότε και με ποιους όρους θα αποχωρήσει ένας εργαζόμενος από την αγορά εργασίας.
