Με αυστηρότερο πλαίσιο ελέγχων και σαφή διάκριση μεταξύ γονικών παροχών και ενιαίων δωρεών, η φορολογική διοίκηση επιχειρεί να βάλει φρένο στις πρακτικές καταστρατήγησης του αφορολόγητου ορίου των 800.000 ευρώ, το οποίο ισχύει για μεταβιβάσεις περιουσίας και χρηματικών ποσών μεταξύ στενών συγγενών Α’ κατηγορίας. Οι υποθέσεις που αποκαλύπτονται το τελευταίο διάστημα δείχνουν ότι το υψηλό αφορολόγητο χρησιμοποιήθηκε σε αρκετές περιπτώσεις ως εργαλείο φοροαποφυγής, μέσω διαδοχικών μεταβιβάσεων που, αν και εμφανίζονταν ως νόμιμες γονικές παροχές ή δωρεές, στην ουσία συνιστούσαν μία ενιαία δωρεά προς πρόσωπα που δεν υπάγονται στην ευνοϊκή κλίμακα.
Το ισχύον θεσμικό πλαίσιο, όπως εξειδικεύεται με την εγκύκλιο Ε.2077/2022 της ΑΑΔΕ, προβλέπει ότι οι γονικές παροχές και οι δωρεές προς συζύγους, τέκνα, γονείς και εγγόνια απαλλάσσονται από τον φόρο έως του ποσού των 800.000 ευρώ, εφόσον πρόκειται για μεταφορές χρημάτων μέσω τραπεζικών ιδρυμάτων ή για μεταβιβάσεις περιουσιακών στοιχείων. Το αφορολόγητο αυτό παρέχεται μία φορά και αφορά το σύνολο των γονικών παροχών και δωρεών που πραγματοποιούνται μετά την 1η Οκτωβρίου 2021 μεταξύ των ίδιων προσώπων. Πάνω από το όριο αυτό, επιβάλλεται φόρος με συντελεστή 10% για την υπερβάλλουσα αξία.
Ωστόσο, η ίδια εγκύκλιος ξεκαθαρίζει ότι στις περιπτώσεις διαδοχικών δωρεών μεταξύ προσώπων της Α’ κατηγορίας, οι οποίες καταλήγουν τελικά να ωφελούν πρόσωπο εκτός της κατηγορίας αυτής, οι φορολογικές αρχές οφείλουν να διερευνούν τις πραγματικές συνθήκες και τη σκοπιμότητα των συναλλαγών. Εάν προκύπτει ότι οι επιμέρους μεταβιβάσεις δεν έχουν αυτοτελή οικονομική αιτία, αλλά συνδέονται μεταξύ τους και εξυπηρετούν έναν ενιαίο σκοπό, τότε αντιμετωπίζονται φορολογικά ως μία ενιαία δωρεά από τον πραγματικό δωρητή προς τον τελικό αποδέκτη.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Κρίσιμο ρόλο στην αξιολόγηση παίζει το χρονικό διάστημα που μεσολαβεί μεταξύ των διαδοχικών μεταφορών. Όταν αυτό είναι σύντομο, ενδεικτικά όχι μεγαλύτερο των έξι μηνών, δημιουργείται ισχυρή ένδειξη ότι πρόκειται για τεχνητή διάσπαση μιας ενιαίας δωρεάς με σκοπό την αποφυγή του φόρου που κανονικά θα επιβαλλόταν. Στις περιπτώσεις αυτές, η εφορία επιβάλλει στον τελικό αποδέκτη φόρο δωρεάς 20%, που ισχύει για συγγενείς Β’ κατηγορίας, καθώς και πρόστιμο 50% λόγω μη υποβολής δήλωσης, ανεβάζοντας τη συνολική επιβάρυνση στο 30% του μεταβιβασθέντος ποσού.
Οι έλεγχοι έχουν φέρει στο φως χαρακτηριστικά παραδείγματα «τριγωνικών» συναλλαγών, κυρίως μεταξύ αδελφών μέσω γονέων, αλλά και μεταξύ πεθεράς και νύφης με ενδιάμεσο τέκνο ή εγγόνι. Παρότι οι επιμέρους πράξεις δηλώθηκαν ως αφορολόγητες γονικές παροχές ή δωρεές Α’ κατηγορίας, οι ΔΟΥ έκριναν ότι επρόκειτο για ενιαίες δωρεές μεταξύ προσώπων Β’ κατηγορίας και προχώρησαν σε καταλογισμό φόρων και προστίμων.
Σύμφωνα με στελέχη της φορολογικής διοίκησης, το βάρος απόδειξης της καταστρατήγησης φέρει η ίδια η ΑΑΔΕ, η οποία αξιοποιεί διασταυρώσεις τραπεζικών κινήσεων, δηλώσεων φόρου δωρεάς και εισοδηματικών στοιχείων.
Παραδείγματα
Ακολουθούν παραδείγματα, που δείχνουν το πώς οι φορολογικές αρχές ξεχωρίζουν τις πραγματικές γονικές παροχές από τις ενιαίες δωρεές που επιχειρείται να καλυφθούν μέσω διαδοχικών μεταβιβάσεων.
Στην πρώτη περίπτωση, πατέρας μεταφέρει στον τραπεζικό λογαριασμό της κόρης του χρηματικό ποσό 250.000 ευρώ, δηλώνοντάς το ως γονική παροχή για την ενίσχυση της αγοράς πρώτης κατοικίας. Έξι εβδομάδες αργότερα, η ίδια κόρη μεταφέρει το ποσό αυτό, χωρίς ουσιαστική μεταβολή, στον τραπεζικό λογαριασμό του συζύγου της. Παρότι η αρχική πράξη πληρούσε τις προϋποθέσεις της αφορολόγητης γονικής παροχής, η εφορία έκρινε ότι ο πραγματικός τελικός ωφελούμενος ήταν ο γαμπρός, δηλαδή συγγενής Β’ κατηγορίας, και ότι η ενδιάμεση γονική παροχή χρησιμοποιήθηκε για να αποφευχθεί ο φόρος της απευθείας δωρεάς. Η συναλλαγή αντιμετωπίστηκε ως ενιαία δωρεά προς τον γαμπρό και καταλογίστηκε φόρος 20% επί του ποσού, καθώς και πρόστιμο για μη υποβολή δήλωσης.
Δεύτερο παράδειγμα αφορά γιαγιά που μεταβιβάζει 100.000 ευρώ στον εγγονό της, επικαλούμενη γονική παροχή για σπουδές στο εξωτερικό. Η μεταφορά δηλώνεται κανονικά και καλύπτεται από το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ. Λίγους μήνες αργότερα, ο εγγονός μεταφέρει σχεδόν ολόκληρο το ποσό στον τραπεζικό λογαριασμό του πατέρα του, ο οποίος αντιμετωπίζει οικονομικές υποχρεώσεις. Από τον έλεγχο προκύπτει ότι τα χρήματα δεν χρησιμοποιήθηκαν ποτέ για τις σπουδές, αλλά αποτέλεσαν μέσο χρηματοδότησης του πατέρα. Η φορολογική αρχή έκρινε ότι δεν υπήρχε αυτοτελής αιτία στην αρχική δωρεά προς τον εγγονό και χαρακτήρισε τις δύο πράξεις ως ενιαία δωρεά από τη γιαγιά προς τον γιο της, επιβάλλοντας τον προβλεπόμενο φόρο.
Στο τρίτο παράδειγμα, μητέρα λαμβάνει από την κόρη της 400.000 ευρώ, τα οποία δηλώνονται ως αφορολόγητη δωρεά τέκνου προς γονέα. Τέσσερις μήνες αργότερα, η μητέρα μεταφέρει το ίδιο ποσό στον τραπεζικό λογαριασμό της άλλης κόρης της, επικαλούμενη γονική παροχή. Παρότι και οι δύο επιμέρους πράξεις καλύπτονται τυπικά από την Α’ κατηγορία συγγένειας, η εφορία, λαμβάνοντας υπόψη το σύντομο χρονικό διάστημα και το γεγονός ότι τα χρήματα δεν ενσωματώθηκαν στην περιουσία της μητέρας, έκρινε ότι επρόκειτο για έμμεση δωρεά μεταξύ αδελφών. Η υπόθεση αντιμετωπίστηκε ως μία ενιαία δωρεά, με αποτέλεσμα την επιβολή φόρου 20% και του σχετικού προστίμου στον τελικό αποδέκτη.
