Μπροστά σε μια κρίσιμη απόφαση βρίσκονται περίπου 1.500.000 ελεύθεροι επαγγελματίες και αγρότες, καθώς απομένουν λίγες ημέρες για να επιλέξουν την ασφαλιστική κατηγορία στην οποία θα ενταχθούν για το επόμενο έτος. Η επιλογή αυτή, αν και συχνά υποτιμάται, έχει άμεσο και μακροπρόθεσμο αντίκτυπο στο ύψος της μελλοντικής σύνταξης, καθώς ο συντάξιμος μισθός διαμορφώνεται από το σύνολο των ασφαλιστικών εισφορών που καταβάλλονται κατά τη διάρκεια ολόκληρου του εργασιακού βίου, ο οποίος υπολογίζεται σε ορίζοντα 40ετίας.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, η συντριπτική πλειονότητα των μη μισθωτών –περίπου 8 στους 10– συνεχίζει να επιλέγει τη χαμηλότερη ασφαλιστική κατηγορία, προκειμένου να περιορίσει τη μηνιαία επιβάρυνση. Ωστόσο, αυτή η επιλογή οδηγεί σε χαμηλές νέες συντάξεις, ακόμη και σε περιπτώσεις ασφαλισμένων με 40 έτη ασφάλισης.
Η κατώτερη ασφαλιστική κλάση απαιτεί συνολικές εισφορές της τάξης των 255 ευρώ τον μήνα, χωρίς να υπολογίζονται πρόσθετες επιβαρύνσεις, όπως εισφορές επικουρικής ασφάλισης ή ειδικές εισφορές ανά επαγγελματικό κλάδο. Από το ποσό αυτό, μόλις 180,6 ευρώ κατευθύνονται στην κύρια σύνταξη, ποσό που αντιστοιχεί σε έναν τεκμαρτό συντάξιμο μισθό περίπου 903 ευρώ τον μήνα. Εάν ένας ασφαλισμένος παραμείνει σε αυτή την κατηγορία σε όλη τη διάρκεια του ασφαλιστικού του βίου, η σύνταξη που θα λάβει με 40 έτη ασφάλισης διαμορφώνεται σήμερα στα 897 ευρώ μικτά ή περίπου 843 ευρώ καθαρά. Με 30 έτη ασφάλισης, το ποσό υποχωρεί ακόμη περισσότερο, στα 674 ευρώ.
Η εικόνα αυτή εξηγεί γιατί η αύξηση της ασφαλιστικής κατηγορίας θεωρείται από πολλούς ειδικούς ως μία από τις λίγες επιλογές βελτίωσης της μελλοντικής σύνταξης. Ωστόσο, τα οφέλη δεν είναι άμεσα ούτε εντυπωσιακά. Ενδεικτικά, αν ένας ασφαλισμένος επιλέξει να αυξήσει τις εισφορές του κατά 100 ευρώ τον μήνα για ένα μόνο έτος, η επίδραση στη σύνταξη είναι περιορισμένη, καθώς το συγκεκριμένο έτος επηρεάζει μόλις κατά 1/40 τον μέσο συντάξιμο μισθό.
Διαφορετική εικόνα προκύπτει στην περίπτωση μιας πενταετίας με αυξημένες εισφορές. Αν, για παράδειγμα, ένας επαγγελματίας επιλέξει υψηλότερη ασφαλιστική κατηγορία κατά 100 ευρώ τον μήνα για πέντε συνεχόμενα έτη –ενδεχομένως προς το τέλος του εργασιακού του βίου– ο συντάξιμος μισθός αυξάνεται κατά περίπου 63 ευρώ. Με ποσοστό αναπλήρωσης 50%, η τελική σύνταξη αυξάνεται κατά 31,5 ευρώ μικτά τον μήνα.
Μετά τις κρατήσεις υπέρ ΕΟΠΥΥ (6%) και τη φορολογία (20%), το καθαρό όφελος περιορίζεται στα 23,3 ευρώ τον μήνα ή περίπου 280 ευρώ ετησίως. Σε αυτή την περίπτωση, η «απόσβεση» των 6.000 ευρώ που καταβλήθηκαν ως πρόσθετες εισφορές απαιτεί περίπου 21,5 έτη συνταξιοδότησης. Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι το οικονομικό όφελος αρχίζει να γίνεται αισθητό μετά την ηλικία των 84 ετών, εφόσον η συνταξιοδότηση γίνει στα 62.
Το συμπέρασμα είναι σαφές: η αύξηση της ασφαλιστικής κατηγορίας μπορεί να βελτιώσει τη σύνταξη, αλλά απαιτεί μακροχρόνιο σχεδιασμό και αντοχή στο κόστος. Για όσους επιδιώκουν σύνταξη άνω των 1.100 ευρώ, η παραμονή για τουλάχιστον 10 έτη στη δεύτερη ασφαλιστική κατηγορία θεωρείται σχεδόν απαραίτητη. Σε κάθε περίπτωση, η αυτόματη κατάταξη στην κατώτερη κατηγορία από τον ΕΦΚΑ, ελλείψει αίτησης, καθιστά την έγκαιρη και συνειδητή επιλογή πιο κρίσιμη από ποτέ.
Παραδείγματα
- Σταθερά στην κατώτερη κατηγορία
Ελεύθερος επαγγελματίας που παραμένει σε όλο τον ασφαλιστικό του βίο στην 1η ασφαλιστική κατηγορία καταβάλλει περίπου 255 ευρώ τον μήνα. Από το ποσό αυτό, μόλις 180,6 ευρώ κατευθύνονται στην κύρια σύνταξη, γεγονός που αντιστοιχεί σε συντάξιμο μισθό περίπου 903 ευρώ. Με 40 έτη ασφάλισης, η σύνταξη που προκύπτει φτάνει τα 897 ευρώ μικτά ή περίπου 843 ευρώ καθαρά. Αν τα έτη ασφάλισης περιοριστούν στα 30, το ποσό της σύνταξης μειώνεται δραστικά και διαμορφώνεται στα 674 ευρώ.
- Αύξηση εισφορών για έναν χρόνο
Αν ασφαλισμένος επιλέξει για ένα μόνο έτος υψηλότερη ασφαλιστική κατηγορία, αυξάνοντας τις εισφορές του κατά 100 ευρώ τον μήνα, θα καταβάλει επιπλέον 1.200 ευρώ σε ετήσια βάση. Η επίδραση, ωστόσο, στη σύνταξη είναι περιορισμένη, καθώς ένα έτος αυξημένων εισφορών επηρεάζει μόλις κατά 1/40 τον μέσο συντάξιμο μισθό. Στην πράξη, η τελική σύνταξη αυξάνεται κατά περίπου 4,5 ευρώ τον μήνα, ποσό που καθιστά την επιλογή αυτή περισσότερο συμβολική παρά ουσιαστική.
