Ιδιαίτερα κατά την μνημονιακή περίοδο σωρεύτηκαν υποχρεώσεις και μειώθηκαν δραματικά τα εισοδήματά τους από την επιχειρηματική δραστηριότητα και πολλοί ασφαλισμένοι αναγκάστηκαν είτε να αφήσουν ληξιπρόθεσμες τις ασφαλιστικές τους εισφορές είτε ακόμα και να διακόψουν την δραστηριότητά τους.
Μια μεγάλη ανάσα δόθηκε σε πολλούς από αυτούς με την ρύθμιση των 120 δόσεων που προέβλεπε ο νόμος 4611/2019, σύμφωνα με τον οποίο προβλεπόταν διαγραφή 85% επί των προσαυξήσεων, πρόσθετων τελών και τόκων (ή ποσοστού 100% στους αγρότες) και ρύθμιση του κεφαλαίου της οφειλής σε 120 δόσεις με ευνοϊκούς όρους. Σήμερα 6 χρόνια μετά είναι πιο αναγκαία από ποτέ μια τέτοια ρύθμιση για τους ασφαλισμένους, καθώς οι οφειλές προς τον ΕΦΚΑ από ασφαλιστικές εισφορές έχουν φτάσει σε πρωτοφανή επίπεδα (εκτιμήσεις κάνουν λόγο για 49 δισ. ευρώ).
Μάλιστα σε πολλές περιπτώσεις οι οφειλέτες δεν γνωρίζουν καν το ακριβές ύψος της οφειλής τους ή τις δυνατότητες που τους προσφέρονται προκειμένου είτε να μειώσουν την οφειλή, είτε να απαλλαγούν πλήρως. Το πρώτο λοιπόν που συμβουλεύω τους ασφαλισμένους να κάνουν είναι να αιτηθούν μια βεβαίωση οφειλής μέσα από το πληροφοριακό σύστημα του ΕΦΚΑ (στην ενότητα αποδεικτικό ασφαλιστικής ενημερότητας), ώστε να ενημερωθούν σχετικά.
Στη συνέχεια, μια δυνατότητα που διαθέτουν οι ασφαλισμένοι ελεύθεροι επαγγελματίες, αγρότες και αυτοαπασχολούμενοι με οφειλές είναι και η αίτηση εξέτασης παραγραφής οφειλών με βάση τον πρόσφατο νόμο 4997/2022.
Σύμφωνα λοιπόν με το άρθρο 6 του παραπάνω νόμου η αξίωση του ΕΦΚΑ για είσπραξη οφειλών από ασφαλιστικές εισφορές παραγράφεται μετά από 10 έτη. Η προθεσμία αυτή ξεκινάει την πρώτη ημέρα του επόμενου έτους της γέννησης της οφειλής και ολοκληρώνεται με τη συμπλήρωση 10 ετών. Παράδειγμα: η οφειλή από ασφαλιστικές εισφορές ΤΕΒΕ για τους μήνες 05-06/2004, 07-08/2004, 09-10/2004 και 11-12/2004 παραγράφεται στις 31/12/2014 (συμπλήρωση 10ετίας από 1/1/2005) και υπό την προϋπόθεση να μην έχουν μεσολαβήσει ανασταλτικά ή διακοπτικά γεγονότα στο ενδιάμεσο.
Τα συνηθέστερα διακοπτικά γεγονότα είναι η λήψη μέτρων αναγκαστικής είσπραξης όπως η επιβολή κατάσχεσης σε τραπεζικούς λογαριασμούς, η κοινοποίηση ατομικής ειδοποίησης στον οφειλέτη ή η αίτηση υπαγωγής των οφειλών σε ρύθμιση. Αν συντρέχει κάποιο διακοπτικό γεγονός, τότε η δεκαετία της παραγραφής σταματά και εκκινεί ξανά από την αρχή από την πρώτη μέρα του επόμενου έτους απ’ αυτό που συνέβη το διακοπτικό γεγονός.
Παράδειγμα: οφειλή στο ΤΕΒΕ από ασφαλιστικές εισφορές περιόδου 01-02/2006, για την οποία τον 04/2015 ο ασφαλιστικός φορέας επιβάλλει κατάσχεση στους τραπεζικούς λογαριασμούς του οφειλέτη. Στην περίπτωση αυτή, επειδή ο χρόνος της 10ετούς παραγραφής δεν έχει συμπληρωθεί όταν ο ασφαλιστικός φορέας επιβάλει την κατάσχεση (θα συμπληρωνόταν στις 31/12/2016), διακόπτεται και εκκινεί εκ νέου από 01/01/2016.
Αντίθετα, ανασταλτικά γεγονότα αποτελούν τα ένδικα βοηθήματα που τυχόν έχει ασκήσει ο οφειλέτης για την ακύρωση των πράξεων επιβολής εισφορών ή προστίμων. Έτσι για το διάστημα από την άσκηση ανακοπής ή προσφυγής κατά διοικητικών πράξεων και μέχρι την έκδοση τελεσίδικης δικαστικής απόφασης αναστέλλεται (παγώνει) η προθεσμία της 10ετούς παραγραφής και συνεχίζει να μετράει ο χρόνος από εκεί που σταμάτησε. Παράδειγμα: ασφαλισμένος με οφειλές από εισφορές περιόδου 02/2001 ασκεί προσφυγή κατά πράξης επιβολής εισφορών τον 03/2005, εκδίδεται η τελεσίδικη δικαστική απόφαση και κοινοποιείται στον ΕΦΚΑ τον 06/2008. Στην περίπτωση αυτή, η δεκαετής παραγραφής συμπληρώνεται τον 04/2015.
Να σημειωθεί ότι η διαδικασία εξέτασης παραγραφής μπορεί να ζητηθεί για οφειλές όλων των κλάδων ασφάλισης (κύριας και επικουρικής σύνταξης, ασθενείας, εφάπαξ). Ταυτόχρονα, όμως με την αίτηση παραγραφής ο ασφαλισμένος αποδέχεται και συναινεί στην διαγραφή του αντίστοιχου χρόνου ασφάλισης για τον οποίο διαπιστώνεται ότι οι οφειλές έχουν υποπέσει σε παραγραφή. Παράδειγμα: ασφαλισμένος ζητά με αίτησή του την εξέταση παραγραφής για οφειλές στο ΤΣΜΕΔΕ από ασφαλιστικές εισφορές περιόδου 03-12/2005 και 01-12/2006. Στην περίπτωση που πληρούνται οι παραπάνω προϋποθέσεις που αναλύσαμε, τότε θα διαγραφεί η οφειλή και παράλληλα θα διαγραφεί και ο χρόνος ασφάλισης και δεν θα μπορεί να υπολογιστεί για την θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος.
Η αίτηση εξέτασης παραγραφής με τα απαιτούμενα δικαιολογητικά υποβάλλεται στο Τμήμα Ασφάλισης και Εισφορών της αρμόδιας Τοπικής Διεύθυνσης ΕΦΚΑ, ενώ αντίστοιχο δικαίωμα υποβολής αίτησης έχουν και οι κληρονόμοι οφειλετών συνυποβάλλοντας τα σχετικά νομιμοποιητικά έγγραφα της κληρονομιάς.
Σε κάθε περίπτωση, προτείνεται οι ασφαλισμένοι αφενός να ενημερωθούν για τις υφιστάμενες βεβαιωμένες οφειλές τους προς τον ΕΦΚΑ και στη συνέχεια έχοντας λάβει και εξειδικευμένη συμβουλή για τις δυνατότητες που διαθέτουν, να αξιοποιήσουν το «εργαλείο» της αίτησης εξέτασης παραγραφής.
(Έφη Αχτσιόγλου, Εργατολόγος, Πρώην Υπουργός Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης, Βουλευτής)
