Σύμφωνα με την ειδική έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ) για το 2025, οι κρίσιμες ελλείψεις φαρμάκων εξακολουθούν να ταλανίζουν την Ευρώπη, με την Ελλάδα να συγκαταλέγεται στις χώρες που βρέθηκαν αντιμέτωπες με σοβαρά προβλήματα. Η έκθεση σημειώνει ότι, παρά τα μέτρα που έχουν ληφθεί σε επίπεδο ΕΕ, οι ελλείψεις παραμένουν σε επίπεδα ρεκόρ το 2023 και το 2024, επηρεάζοντας άμεσα την πρόσβαση των ασθενών σε θεραπείες.
Η Ελλάδα εμφανίζεται επανειλημμένα στην έκθεση, κυρίως σε δύο σημεία: πρώτον, ως χώρα που ανέφερε κρίσιμες ελλείψεις φαρμάκων κατά την περίοδο 2022-2024 και δεύτερον, για την εφαρμογή απαγόρευσης εξαγωγών συγκεκριμένων φαρμάκων, μέτρο το οποίο υιοθετήθηκε το 2024 για 119 σκευάσματα. Η πρακτική αυτή, που δεν είναι μοναδική στην Ελλάδα, αποτελεί έναν τρόπο να διασφαλιστεί ότι τα φάρμακα που διατίθενται στην εγχώρια αγορά δεν κατευθύνονται μέσω του παράλληλου εμπορίου σε χώρες με υψηλότερες τιμές, αφήνοντας τα ελληνικά φαρμακεία χωρίς αποθέματα.
Η εικόνα που σκιαγραφεί η έκθεση είναι σύνθετη: από τη μία πλευρά, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMA) ενίσχυσαν τα εργαλεία πρόληψης και διαχείρισης ελλείψεων, από την άλλη όμως τα διαρθρωτικά προβλήματα, όπως η εξάρτηση από περιορισμένους παραγωγούς πρώτων υλών εκτός ΕΕ και οι στρεβλώσεις που δημιουργεί το παράλληλο εμπόριο, δεν έχουν αντιμετωπιστεί ριζικά.
Στην Ελλάδα, οι ελλείψεις έγιναν ιδιαίτερα αισθητές στα αντιβιοτικά και σε φάρμακα ευρείας χρήσης, γεγονός που οδήγησε σε συνεχείς παρεμβάσεις του Εθνικού Οργανισμού Φαρμάκων (ΕΟΦ). Η απόφαση για απαγόρευση εξαγωγών κρίθηκε αναγκαία ώστε να προστατευτούν οι ασθενείς, αλλά προκάλεσε αντιδράσεις από φαρμακευτικές εταιρείες και χονδρεμπόρους που υποστήριξαν ότι τα μέτρα αυτά διαταράσσουν την ενιαία αγορά.
Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο σημειώνει ότι η Ελλάδα δεν είναι η μόνη χώρα που κατέφυγε σε τέτοιες λύσεις. Παρόμοιες πρακτικές παρατηρήθηκαν και σε άλλα κράτη-μέλη, τα οποία επέβαλαν περιορισμούς στις εξαγωγές ή όρισαν ποσοστώσεις στη διάθεση φαρμάκων. Παρά ταύτα, οι απαγορεύσεις εξαγωγών συχνά λειτουργούν ως προσωρινό «μπάλωμα» και όχι ως στρατηγική αντιμετώπιση του προβλήματος.
Ενδεικτικό είναι ότι, όπως αναφέρεται στην έκθεση, το παράλληλο εμπόριο φαρμάκων στην ΕΕ ανήλθε σε 6,4 δισ. ευρώ το 2022, με σημαντικό ποσοστό να αφορά σκευάσματα που μετακινούνται από χώρες με χαμηλές τιμές –όπως η Ελλάδα– προς αγορές με υψηλότερες τιμές. Αν και αυτό το εμπόριο μπορεί να ενισχύει την πρόσβαση σε φάρμακα σε άλλες χώρες, δημιουργεί σημαντικές πιέσεις στις αγορές προέλευσης.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, όπως καταγράφεται στην ίδια έκθεση, έχει προτείνει σειρά παρεμβάσεων για την ενίσχυση της διαφάνειας και τη δημιουργία κεντρικής βάσης δεδομένων για τα διαθέσιμα φάρμακα, ώστε να υπάρχει καλύτερος συντονισμός μεταξύ κρατών-μελών. Ωστόσο, μέχρι σήμερα οι πληροφορίες που συλλέγει ο EMA κρίνονται αποσπασματικές και ανεπαρκείς, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει πλήρης εικόνα για τις πραγματικές ελλείψεις ανά χώρα.
Για την Ελλάδα, η κατάσταση αναδεικνύει την ανάγκη να υπάρξει πιο μακροπρόθεσμη πολιτική διασφάλισης αποθεμάτων. Η απαγόρευση εξαγωγών είναι ένα εργαλείο που μπορεί να μετριάσει πρόσκαιρα την πίεση, αλλά δεν αρκεί για να αντιμετωπίσει τις ρίζες του προβλήματος. Απαιτούνται επενδύσεις σε εγχώρια παραγωγή, καλύτερη εποπτεία της αλυσίδας διανομής και στενότερη συνεργασία με τα ευρωπαϊκά όργανα.
Συνολικά, η ειδική έκθεση του ΕΕΣ επισημαίνει ότι τα μέτρα που εφαρμόστηκαν μέχρι σήμερα έχουν προσφέρει κάποια προστιθέμενη αξία, χωρίς όμως να εξαλειφθούν οι διαρθρωτικές αδυναμίες. Για χώρες όπως η Ελλάδα, που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των ελλείψεων, το ζητούμενο είναι να βρεθεί μια ισορροπία ανάμεσα στην προστασία της εγχώριας αγοράς και στη διατήρηση των αρχών της ενιαίας αγοράς της ΕΕ.
