Σε εφαρμογή διατάξεων του νόμου Κατρούγκαλου (ν.4387/2016), τονίζεται ποιοι έχουν δικαίωμα υπαγωγής στην προαιρετική συνέχιση της ασφάλισης και τι ποσά θα πρέπει να καταβάλλουν. Ειδικότερα δικαίωμα υπαγωγής έχουν με τη συγκεκριμένη εγκύκλιο όσοι υπάγονται στην ασφάλιση των πρώην φορέων ασφάλισης ΙΚΑ-ΕΤΑΜ, ΟΑΕΕ, ΕΤΑΑ, ΟΓΑ, ασφαλισμένων στο ΕΤΑΠ-ΜΜΕ, καθώς και εφημεριδοπωλών και πωλητών λαϊκών αγορών (ν. 4387 / 2016, άρθρο 53).
Στην εγκύκλιο τονίζονται οι προϋποθέσεις υπαγωγής στην προαιρετική ασφάλιση, η ελάχιστη και η ανώτατη βάση υπολογισμού των μηνιαίων εισφορών. Η ελάχιστη είναι τα 586,08 ευρώ, δηλαδή ο σημερινός κατώτατος μισθός στον ιδιωτικό τομέα, εκτός αν πρόκειται για αγρότες, οπότε είναι το 70% αυτού, δηλαδή τα 410, 26 ευρώ. Αντίστοιχα η ανώτατη βάση είναι το δεκαπλάσιο του κατώτατου μισθού, δηλαδή 5.860,80 ευρώ. Στην εγκύκλιο υπάρχουν χρηστικά παραδείγματα, που δείχνουν το ποσό της εισφοράς για περιπτώσεις προαιρετικής ασφάλισης μισθωτού, που μπορεί να άσκησε ελεύθερο επάγγελμα, ή ακόμα και να εργάστηκε με όρους διαδοχικής ασφάλισης.
Σύμφωνα με τον ΕΦΚΑ θα εκδοθεί νεότερη εγκύκλιος για τα πρόσωπα της παρ. 1 του άρθρου 4 του Ν. 4387/2016 περί «Υπαγωγής στον Ενιαίο Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης των υπαλλήλων-λειτουργών του Δημοσίου, καθώς και των στρατιωτικών», που επίσης θα μπορούν να κάνουν χρήση προαιρετικής ασφάλισης. Αυτοί είναι οι τακτικοί και μετακλητοί υπάλληλοι και λειτουργοί του Δημοσίου, οι τακτικοί και μετακλητοί υπάλληλοι και λειτουργοί της Βουλής, των ΝΠΔΔ, των ΟΤΑ α’ και β’ βαθμίδας, οι ιερείς και οι υπάλληλοι των εκκλησιαστικών νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου, καθώς και τα στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων, των Σωμάτων Ασφαλείας και του Πυροσβεστικού Σώματος.
Προϋποθέσεις υπαγωγής
Τα ανωτέρω πρόσωπα (του άρθρου 53) μπορούν να υπαχθούν στην προαιρετική συνέχιση της ασφάλισης στον τελευταίο ενταχθέντα φορέα υποχρεωτικής ασφάλισης, εφόσον πληρούν αθροιστικά τις κάτωθι προϋποθέσεις:
I. α) Να έχουν πραγματοποιήσει στην υποχρεωτική ασφάλιση πέντε 5 έτη ή 1.500 ημέρες, εκ των οποίων τουλάχιστον ένα έτος ή 300 ημέρες, εντός της τελευταίας, πριν την υποβολή της αίτησης, πενταετίας και να υποβάλλουν αίτηση εντός ενός έτους από την τελευταία ασφάλισή τους σε φορέα, τομέα, κλάδο ή λογαριασμό κύριας ασφάλισης ή
β) Να έχουν πραγματοποιήσει οποτεδήποτε στην υποχρεωτική ασφάλιση δέκα έτη ή 3.000 ημέρες ασφάλισης ανεξάρτητα από τον χρόνο υποβολής της αίτησής τους.
Για τη συμπλήρωση των ανωτέρω χρονικών προϋποθέσεων, επισημαίνεται ότι:
- Συνυπολογίζεται ο χρόνος διαδοχικής ασφάλισης στους ενταχθέντες στον ΕΦΚΑ φορείς, κλάδους και λογαριασμούς.
- Ο χρόνος ασφάλισης που έχει διανυθεί για την ίδια χρονική περίοδο λαμβάνεται υπόψη μία φορά.
- Δεν συνυπολογίζονται χρονικά διαστήματα ασφάλισης αναγνώρισης πλασματικών χρόνων και προαιρετικής συνέχισης ασφάλισης.
II. Να έχουν διακόψει την ασφάλισή τους στον ΕΦΚΑ.
III. Να μην είναι ανάπηροι κατά την έννοια του στοιχείου β΄ της παρ. 5 του άρθρου 28 του Ν. 1846/1951 (ΦΕΚ 189/Α΄). Για τη διαπίστωση αυτή απαιτείται γνωμάτευση αρμόδιας Υγειονομικής Επιτροπής.
IV. Περί μισθωτών, λαμβάνονται υπόψη χρονικά διαστήματα ασφάλισης που προκύπτουν από την οριστικοποιημένη ασφαλιστική ιστορία.
Ειδικά για αυτοαπασχολούμενους-μη μισθωτούς και ασφαλισμένους π. ΟΓΑ, για να ισχύει το δικαίωμα στην προαιρετική ασφάλιση πρέπει να μην έχουν οφειλή στον ασφαλιστικό φορέα από ίδιο δικαίωμα. Σε περίπτωση οφειλής, να έχουν υπαχθεί σε καθεστώς ρύθμισης και να τηρούνται οι όροι αυτής.
Έναρξη της προαιρετικής συνέχισης της ασφάλισης – Κλάδοι
Ο χρόνος της προαιρετικής συνέχισης της ασφάλισης αρχίζει από την ημερομηνία της υποβολής της αίτησης στην αρμόδια Υπηρεσία του ΕΦΚΑ και διαρκεί για χρονικό διάστημα που δεν μπορεί να υπολείπεται –πλην του μήνα υποβολής της αίτησης για τους μισθωτούς– των 25 ημερών ασφάλισης ανά μήνα. Η προαιρετική συνέχιση της ασφάλισης πραγματοποιείται για κλάδο κύριας σύνταξης ή/και ασθένειας σε είδος και σε χρήμα. Για την άσκηση του δικαιώματος υποβάλλεται σχετική αίτηση, με σαφή αναφορά των κλάδων επιλογής.
Ελάχιστη μηνιαία βάση υπολογισμού εισφορών μισθωτών και μη μισθωτών
Ως ελάχιστη μηνιαία βάση καθορίζεται το ποσό που αντιστοιχεί στον κατώτατο βασικό μισθό άγαμου μισθωτού άνω των 25 ετών, όπως ισχύει κάθε φορά, το οποίο ανέρχεται σήμερα σε 586,08€. Ειδικά για τον πρώην ΟΓΑ, ως ελάχιστη μηνιαία βάση ορίζεται το ποσό που αντιστοιχεί στο 70% του κατώτατου βασικού μισθού άγαμου μισθωτού άνω των 25 ετών, το οποίο ανέρχεται σήμερα σε 410,26€ (586,08€*70%).
Ανώτατη μηνιαία βάση υπολογισμού εισφορών
Ως ανώτατο όριο ασφαλιστέων αποδοχών για τον υπολογισμό της μηνιαίας ασφαλιστικής εισφοράς καθορίζεται το δεκαπλάσιο του κατώτατου βασικού μισθού άγαμου μισθωτού άνω των 25 ετών, όπως ισχύει κάθε φορά, το οποίο ανέρχεται σήμερα σε 5.860,80€.
Προσδιορισμός βάσης υπολογισμού – Εισφορές
Για τον προσδιορισμό της βάσης υπολογισμού προαιρετικής συνέχισης της ασφάλισης επισημαίνονται τα παρακάτω:
• Η μηνιαία εισφορά υπολογίζεται επί του μέσου όρου των μηνιαίων αποδοχών ή/και των εισοδημάτων, κατά περίπτωση, επί των οποίων καταβλήθηκαν ασφαλιστικές εισφορές το τελευταίο δωδεκάμηνο πριν από τη διακοπή της υποχρεωτικής ασφάλισης.
• Τα εισοδήματα ή οι μηνιαίες αποδοχές αναπροσαρμόζονται για το διάστημα έως και το 2020 κατά τη μεταβολή του μέσου ετήσιου δείκτη τιμών καταναλωτή της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ) και για το διάστημα από το 2021 και εφεξής με βάση το δείκτη μεταβολής μισθών που υπολογίζεται από την ΕΛΣΤΑΤ. Ειδικότερα για τον π. ΟΓΑ, η μηνιαία εισφορά υπολογίζεται επί του μέσου όρου των μηνιαίων αποδοχών ή/και των εισοδημάτων, κατά περίπτωση, επί των οποίων καταβλήθηκαν ασφαλιστικές εισφορές το τελευταίο δωδεκάμηνο πριν από τη διακοπή της υποχρεωτικής ασφάλισης χωρίς αναπροσαρμογή με τον δείκτη ΕΛΣΤΑΤ.
• Στις περιπτώσεις διαδοχικής ασφάλισης, η μηνιαία εισφορά υπολογίζεται ως ποσοστό επί του μέσου όρου του αθροίσματος των μηνιαίων αποδοχών και εισοδημάτων από κάθε απασχόληση.
Ειδικότερα:
Μισθωτοί
Οι μισθωτοί καταβάλλουν το σύνολο της ασφαλιστικής εισφοράς εργαζόμενου και εργοδότη στο ύψος που έχει διαμορφωθεί και ισχύει για τον κλάδο ή τους κλάδους και κατά τον χρόνο υπαγωγής στην προαιρετική ασφάλιση. Το ανωτέρω ποσοστό υπολογίζεται επί του μέσου όρου του συνόλου των (πάσης φύσεως) μηνιαίων αποδοχών επί των οποίων καταβλήθηκαν ασφαλιστικές εισφορές κατά το τελευταίο
δωδεκάμηνο πριν από τη διακοπή της υποχρεωτικής ασφάλισης, συνυπολογιζόμενων του δώρου εορτών και επιδόματος αδείας, αναπροσαρμοζόμενων όπως ως άνω αναφέρεται.
Σε περίπτωση που κατά το τελευταίο δωδεκάμηνο πριν από τη διακοπή της υποχρεωτικής ασφάλισης δεν προκύπτει υποχρέωση ασφάλισης και καταβολής εισφορών για κάποιο μέρος αυτού ή οι αποδοχές για κάποιους μήνες του δωδεκάμηνου αυτού υπολείπονται του ποσού που αντιστοιχεί στον κατώτατο βασικό μισθό άγαμου μισθωτού άνω των 25 ετών, όπως κάθε φορά ισχύει, ως μηνιαίες αποδοχές για την εύρεση του μέσου όρου λαμβάνεται υπόψη το ποσό που αντιστοιχεί στον κατώτατο βασικό μισθό άγαμου μισθωτού άνω των 25 ετών, όπως ισχύει κάθε φορά (586,08€).
Επισημαίνεται ότι ο χρόνος προαιρετικής συνέχισης της ασφάλισης δεν λογίζεται ως χρόνος διανυθείς σε βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα.
Μη Μισθωτοί
Οι μη μισθωτοί καταβάλλουν το ποσοστό εισφοράς που προβλέπεται σύμφωνα με τα οριζόμενα στις παρ. 1 του άρθρου 39 και παρ. 2 του άρθρου 41 του Ν. 4387/2016, όπως αυτό ισχύει για τους ασφαλισμένους που έχουν συμπληρώσει πέντε έτη ασφάλισης.
Το ποσοστό εισφορών για τον Κλάδο Σύνταξης ανέρχεται σε 20% και για τον Κλάδο Υγειονομικής Περίθαλψης σε 6,95% (επιμεριζόμενο σε 6,45% για παροχές σε είδος και 0,50% για παροχές σε χρήμα). Το ως άνω ποσοστό εισφοράς αφορά και τον π. ΟΓΑ, χωρίς να ακολουθείται το μεταβατικό στάδιο έως 1/1/2022. Ως βάση υπολογισμού εισφορών μη μισθωτών για χρόνο ασφάλισης που ανατρέχει πριν την 1/1/2017 λαμβάνεται η ελάχιστη μηνιαία βάση κατά περίπτωση.
Επισημαίνεται:
- Εφόσον κατά τον έλεγχο των προϋποθέσεων προκύπτει υποχρέωση ασφάλισης μισθωτού και μη μισθωτού κατά τη διάρκεια του δωδεκαμήνου, η βάση υπολογισμού μηνιαίας εισφοράς προσδιορίζεται ως εξής:
α) Υπολογίζονται οι αποδοχές μισθωτής απασχόλησης.
β) Υπολογίζεται αντίστοιχα το εισόδημα από την ελεύθερη απασχόληση.
γ) Το άθροισμά τους διαιρούμενο διά δώδεκα αποτελεί τη μηνιαία βάση υπολογισμού εισφοράς.
- Στις περιπτώσεις που κατά το τελευταίο δωδεκάμηνο δεν προκύπτει υποχρέωση ασφάλισης για κάποιους μήνες, για τους εν λόγω μήνες λαμβάνεται υπόψη ως μηνιαία βάση υπολογισμού το ποσό που αντιστοιχεί στον κατώτατο βασικό μισθό μισθωτού κάτω των 25 ετών, ήτοι 586,08€ και προκειμένου για τον ΟΓΑ 410,26€.
Άσκηση δικαιώματος επί παράλληλης ασφάλισης
Ο ασφαλισμένος που κατά τη λήξη του δωδεκάμηνου υποχρεωτικής ασφάλισης υπάγεται παράλληλα σε περισσότερους του ενός ενταχθέντες φορείς του ΕΦΚΑ έχει δικαίωμα επιλογής του φορέα στον οποίο θα υπαχθεί στην προαιρετική συνέχιση της ασφάλισης. Ο χρόνος προαιρετικής ασφάλισης που θα διανυθεί σύμφωνα με τα ανωτέρω θεωρείται χρόνος ασφάλισης στον επιλεγέντα ενταχθέντα πρώην φορέα υποχρεωτικής ασφάλισης.
Προθεσμία καταβολής εισφορών – Επιβαρύνσεις
Οι εισφορές για την προαιρετική ασφάλιση καταβάλλονται εντός των προβλεπομένων από την ισχύουσα νομοθεσία προθεσμιών για τις ασφαλιστικές εισφορές υποχρεωτικής ασφάλισης. Σε περίπτωση εκπρόθεσμης καταβολής της ασφαλιστικής εισφοράς, αυτή επιβαρύνεται με τις προβλεπόμενες από την ισχύουσα νομοθεσία επιβαρύνσεις.
Αναστολή της προαιρετικής ασφάλισης
Η προαιρετική συνέχιση της ασφάλισης αναστέλλεται:
α) Με τη συνταξιοδότηση του ασφαλισμένου λόγω αναπηρίας ορισμένου χρόνου.
β) Με την επιδότηση ασθενείας. Στην περίπτωση αυτή η αναστολή είναι δυνητική, συνεπώς θα πρέπει ο ασφαλισμένος να γνωστοποιήσει την εν λόγω επιδότηση, αιτούμενος την αναστολή. Μετά την παρέλευση του χρόνου αναστολής κατά τα ανωτέρω, συνεχίζεται η προαιρετική ασφάλιση χωρίς εκ νέου εξέταση των προϋποθέσεων.
Διακοπή – Λήξη της προαιρετικής συνέχισης της ασφάλισης
Η διακοπή – λήξη της προαιρετικής συνέχισης της ασφάλισης επέρχεται:
α) Με την γραπτή αίτηση-δήλωση του ασφαλισμένου. Στην περίπτωση αυτή η διακοπή-λήξη της προαιρετικής ασφάλισης επέρχεται από την πρώτη του επομένου μήνα της υποβολής της αίτησης.
β) Με τη συνταξιοδότηση λόγω γήρατος ή επ' αόριστον αναπηρίας του ασφαλισμένου.
γ) Με τον θάνατο του ασφαλισμένου.
δ) Με την ανάληψη εργασίας ή δραστηριότητας ή απόκτηση ιδιότητας ασφαλιστέας στον ΕΦΚΑ. Επισημαίνεται ότι οι ασφαλισμένοι που διακόπτουν την προαιρετική συνέχιση της ασφάλισης με γραπτή αίτησή τους λόγω ανάληψης εργασίας ή δραστηριότητας/ιδιότητας ασφαλιστέας στον ΕΦΚΑ δύνανται να υπαχθούν στην προαιρετική συνέχιση της ασφάλισης, υποβάλλοντας εκ νέου αίτηση και εφόσον πληρούν τις προϋποθέσεις.
Απώλεια του δικαιώματος της συνέχισης της προαιρετικής ασφάλισης
Απώλεια του δικαιώματος της προαιρετικής συνέχισης της ασφάλισης επέρχεται:
• Σε περίπτωση καθυστέρησης της πληρωμής της μηνιαίας εισφοράς για περισσότερο από δύο έτη από την ημερομηνία που αυτή κατέστη απαιτητή.
• Σε περίπτωση απώλειας ρύθμισης οφειλών ασφαλιστικών εισφορών υποχρεωτικής ασφάλισης.
Σε περίπτωση που επέλθει απώλεια του δικαιώματος για συνέχιση προαιρετικά της ασφάλισης, ο ασφαλισμένος μπορεί να ζητήσει την υπαγωγή του στην προαιρετική συνέχιση της ασφάλισης, μετά την παρέλευση τριών ετών, με την υποβολή εκ νέου γραπτού αιτήματος. Σε αυτήν την περίπτωση, δεδομένου ότι πρόκειται για νέα υπαγωγή στην προαιρετική συνέχιση της ασφάλισης εξετάζονται εκ νέου οι προϋποθέσεις. Συνολικά, ο ασφαλισμένος μπορεί να υπαχθεί σε καθεστώς προαιρετικής συνέχισης της ασφάλισης μέχρι τρεις φορές.
Επιστροφή εισφορών
Οι εισφορές που έχουν καταβληθεί και αντιστοιχούν σε χρονικά διαστήματα μετά τη διακοπή-λήξη-αναστολή της προαιρετικής ασφάλισης επιστρέφονται άτοκα. Σε αυτή την περίπτωση και κατόπιν γραπτού αιτήματος του ασφαλισμένου, εκδίδεται απόφαση επιστροφής από την κατά περίπτωση αρμόδια Υπηρεσία.
Διευκρινίζεται ότι σε καμία άλλη περίπτωση δεν επιστρέφονται καταβληθείσες εισφορές από την προαιρετική ασφάλιση στην οποία νόμιμα ο ασφαλισμένος έχει υπαχθεί και έχει διανυθεί ο χρόνος ασφάλισης.
Παραδείγματα:
1) Ασφαλισμένος που έχει διακόψει την υποχρεωτική ασφάλισή του στο π. ΙΚΑ-ΕΤΑΜ 31/10/2017 και στον π. ΟΑΕΕ 20/10/2017 με ημερομηνία λήξης ασφάλισης 31/10/2017, επιλέγει τον φορέα που θα υπαχθεί προαιρετικά.
2) Ασφαλισμένος που έχει διακόψει την υποχρεωτική ασφάλισή του στο π. ΙΚΑ-ΕΤΑΜ 15/4/2017 και στον π. ΟΑΕΕ 10/4/2017 με ημερομηνία λήξης ασφάλισης 30/4/2017, μπορεί να συνεχίσει την ασφάλισή του προαιρετικά στον π. ΟΑΕΕ.
3) Ασφαλισμένος που έχει διακόψει την υποχρεωτική ασφάλισή του στον π. ΟΓΑ 31/3/2017 και στον π. ΟΑΕΕ 10/3/2017 με ημερομηνία διαγραφής 31/3/2017, ο ασφαλισμένος θα επιλέγει τον φορέα που θα υπαχθεί προαιρετικά.
Παραδείγματα:
1. Μισθωτός υποβάλλει αίτηση προαιρετικής συνέχισης της ασφάλισης τον 5/2017 για τον Κλάδο Σύνταξης και για τον Κλάδο Υγείας. Έχει διακόψει την υποχρεωτική ασφάλισή του τον 2/2017 και πληροί τις προϋποθέσεις για υπαγωγή στην προαιρετική συνέχιση της ασφάλισης. Οι συνολικές αποδοχές του δωδεκαμήνου είναι 8.840+790=9.630€. Αναπροσαρμόζουμε με τον δείκτη ΕΛ.ΣΤΑΤ., που για το έτος 2017 είναι 1, ήτοι 9.630€. Ο μέσος όρος των ως άνω αποδοχών είναι 9.630/12=802.50€. Άρα οι αποδοχές επί των οποίων υπολογίζονται οι καταβαλλόμενες εισφορές είναι 802.50€ μηνιαίως. Επομένως για την προαιρετική συνέχιση του Κλάδου Σύνταξης θα καταβάλλεται το ποσό 802.50*20%=160.50€, ενώ για τον Κλάδο Υγείας 802.50*7,10%=56.98€.
2. Ο ως άνω μισθωτός είναι ταυτόχρονα και ελεύθερος επαγγελματίας έως τον 7/2016. Οι συνολικές αποδοχές και τα εισοδήματα από ελεύθερο επάγγελμα είναι 8.840+790+3.516,48=13.146,48€ Αναπροσαρμόζουμε με τον δείκτη ΕΛ.ΣΤΑΤ., που για το έτος 2017 είναι 1, ήτοι 13.146,48€. Ο μέσος όρος των αποδοχών και των εισοδημάτων είναι 13.146,48/12=1.095,54€. Άρα οι αποδοχές και τα εισοδήματα επί των οποίων υπολογίζονται οι καταβαλλόμενες εισφορές είναι 1.095,54€ μηνιαίως. Επομένως για την προαιρετική συνέχιση του Κλάδου Σύνταξης θα καταβάλλεται το ποσό 1.095,54*20%=219.11€, ενώ για τον Κλάδο Υγείας 1.095,54*7,10%=77.78€.
* Η αναπροσαρμογή με τον δείκτη ΕΛ.ΣΤΑΤ. δεν ισχύει για το ελεύθερο εισόδημα (περίοδος 2016 και πριν) αλλά επειδή είναι 1 δεν αλλοιώνει το αποτέλεσμα.
3. Μισθωτός υποβάλλει αίτηση προαιρετικής συνέχισης της ασφάλισης τον 5/2017. Έχει διακόψει την υποχρεωτική ασφάλισή του τον 2/2017 και πληροί τις προϋποθέσεις για υπαγωγή στην προαιρετική συνέχιση της ασφάλισης. Υπολογισμός Αποδοχών για το τελευταίο δωδεκάμηνο 3/2016 έως 2/2017.
Οι συνολικές αποδοχές του δωδεκαμήνου είναι 7.474,72+150= 7.674,72€. Αναπροσαρμόζουμε με τον δείκτη ΕΛ.ΣΤΑΤ., που για το έτος 2017 είναι 1, ήτοι 7.674,72€. Ο μέσος όρος των αποδοχών και των εισοδημάτων είναι 7.674,72/12= 635,39€. Άρα οι αποδοχές επί των οποίων υπολογίζονται οι καταβαλλόμενες εισφορές είναι 635,39€ μηνιαίως. Επομένως για την προαιρετική συνέχιση του Κλάδου Σύνταξης θα καταβάλλεται το ποσό 635,39*20%= 127,08€, ενώ για τον Κλάδο Υγείας 635,39*7,10%= 45,11€.
