Από τα συμφραζόμενα της απόφασης του Eurogroup στο Λουξεμβούργο, που κλείνει το κεφάλαιο της δεύτερης αξιολόγησης χωρίς όμως να γράφει και τον επίλογο του «βιβλίου των Μνημονίων», προκύπτουν ορισμένες ενδιαφέρουσες υποσημειώσεις για το «μεταμνημονιακό» μέλλον της ελληνικής οικονομίας, αλλά και της Ευρωζώνης:
Πρώτον, το ΔΝΤ μένει… για να φύγει. Το τέχνασμα της «Κατ’ αρχήν έγκρισης», μια μορφής βοήθειας που το ΔΝΤ έχει να χρησιμοποιήσει από τη δεκαετία του ’80, είναι απλώς μια πολιτική διευκόλυνση στη γερμανική κυβέρνηση, τρεις μήνες πριν τις εκλογές, ώστε να αποφύγει τη δοκιμασία μιας δύσκολης λογοδοσίας στη γερμανική βουλή. Είναι προφανές ότι το ΔΝΤ δεν θα χρειαστεί να εκταμιεύσει το έστω συμβολικό ποσό των 2 δισ. δολαρίων το πολύ, τη στιγμή που υπάρχουν αδιάθετα 46 δισ. ευρώ από το δάνειο των 86 δισ. του ESM. Το παραδέχθηκε ήδη ως πιθανότερο σενάριο και ο αναπληρωτής υπουργός Οικονομικών Γ. Χουλιαράκης. Στους 14 μήνες, μέχρι τον Αύγουστο το 2018, που το ΔΝΤ θα έχει «stand by» τη συμφωνία μπορεί να μη συμβεί απολύτως τίποτα στο πεδίο του χρέους που να του επιτρέψει να προχωρήσει στην εκταμίευση, ή αυτό που θα συμβεί την περίοδο μετά τις γερμανικές εκλογές να μην πληροί τα κριτήρια βιωσιμότητας. Οπότε, φθάνοντας στο Φθινόπωρο του 2018, όταν οι δανειστές θα εξετάσουν τη βιωσιμότητα του χρέους τότε και θα τα υλοποιήσουν εν όλω ή εν μέρει, το ΔΝΤ μπορεί να τα κρίνει ανεπαρκή και απλώς να μην εκταμιεύσει χρήματα. Είναι η στιγμή υλοποίησης του βελούδινου διαζυγίου από την Ευρωζώνη, όπως με βεβαιότητα πια θέλει και το Βερολίνο.
Δεύτερον, το μόνο μέρος των «αποσαφηνισμένων» μεσοπρόθεσμων μέτρων για το χρέος που μπορεί να αποτιμηθεί με σχετική ακρίβεια είναι αυτό που αντιστοιχεί στο δεύτερο Μνημόνιο και τα δάνεια 130 δισ. από τον προκάτοχο του ESM, τον ESM. Από την αναφορά της απόφασης του Eurogroup προκύπτει η πρόθεση επέκτασης των λήξεων και αναβολής των τόκων για διάστημα 0-15 χρόνια. Απ’ αυτό μπορεί να μετρηθεί μια μέγιστη μείωση του χρέους κατά περίπου 15 δισ. ευρώ. Τα υπόλοιπα «δυνητικά» μέτρα που έχουν αποφασιστεί από τον Μάιο του 2016 είναι αδύνατο να «μετρηθούν» πριν από το Φθινόπωρο του 2018. Αλλά, μέχρι τότε ουδείς γνωρίζει ποιες θα είναι οι προθέσεις της γερμανικής ηγεσίας και, κυρίως, ποια θα είναι μορφολογία της Ευρωζώνης.
Τρίτον, ο μηχανισμός σύνδεσης χρέους και ΑΕΠ, η περίφημη γαλλική πρόταση, δεν πρόκειται να διαμορφωθεί πριν από το τέλος του προγράμματος. Και αυτός, όπως ρητά αναφέρεται στην απόφαση του Eurogroup, δεν αφορά το σύνολο του χρέους, αλλά το δάνειο του EFSF. Ποιος, όμως θα επιτηρεί τα πολλά χρόνια μετά το τέλος του Μνημονίου, το 2030 ή το 2040, την εφαρμογή αυτού του μηχανισμού; Η γαλλική πρόταση, όπως γράψαμε και σε προηγούμενο σημείωμα στα «dikaiologitika news», αφορά μεν κατ’ αρχάς την Ελλάδα, αλλά η στόχευσή της πηγαίνει παραπέρα.
Αφορά κάθε υπερχρεωμένη χώρα της Ευρωζώνης που, με τα σημερινά δεδομένα και βάσει των δημοσιονομικών κανόνων υποχρεούται και να έχει ισοσκελισμένο προϋπολογισμό και να παίρνει μέτρα μείωσης του χρέους της κατά 1/20 ετησίως για το μέρος του που ξεπερνά το κατά Μάαστριχτ 60% του ΑΕΠ. Κι αυτό, ανεξάρτητα από τις αναπτυξιακές της επιδόσεις. Αυτό σημαίνει ότι σε περίοδο ύφεσης οι οικονομίες πρέπει περίπου να… αυτοκτονούν για να υπηρετούν αυτούς τους στόχους. Η νέα γαλλική ηγεσία θέλει να δοκιμάσει, μέσω Ελλάδας, ένα μοντέλο ευελιξίας αυτών των δημοσιονομικών υποχρεώσεων ανάλογα με τον ρυθμό ανάπτυξης του ΑΕΠ. Όμως, η αποδοχή από τη γερμανική ηγεσία ενός τέτοιου μηχανισμού μπορεί να απαιτήσει ένα σκληρό αντάλλαγμα: την ανάθεση της δημοσιονομικής επιτήρησης των χωρών της Ευρωζώνης στον «ανεξάρτητο» ESM.
Τέταρτον, προβλήθηκε από τον υπουργό Οικονομικών Ε. Τσακαλώτο ως σημαντικότερο και πιο καινοτόμο στοιχείο της απόφασης του Eurogroup η δέσμευσή του ότι οι μελλοντικές εκταμιεύσεις θα χρησιμοποιηθούν όχι μόνο για την εξόφληση των ληξιπρόθεσμων οφειλών του Δημοσίου, αλλά και για τη δημιουργία ταμειακού αποθέματος ώστε να στηριχθεί η έξοδος στις αγορές- κι αυτή είναι η βασική διαφορά της απόφασης από την αντίστοιχη αναφορά του 2012 που επικαλείται η ΝΔ. Πώς ακριβώς θα γίνει αυτό;
Όπως είπε ο επικεφαλής τoυ ESM Κλάους Ρέγκλινγκ, εκτιμά από τα υπόλοιπα του δανείου των 86 δισ. ποσό έως 30 δισ. μπορεί να μη χρησιμοποιηθεί καθόλου. Έτσι, μετά και την εκταμίευση των 8,5 δις. της δεύτερης αξιολόγησης, απομένουν περίπου 16 δισ. μέχρι το τέλος του προγράμματος. Κάποια απροσδιόριστα ποσά θα συνδεθούν με τις επόμενες δυο αξιολογήσεις, αλλά απομένει ένα ποσό από 5-10 δισ. που θα χρησιμοποιηθεί ως εγγυήσεις για τους επενδυτές που θα αγοράσουν ελληνικά ομόλογα, όταν η χώρα βγει στις αγορές. Είναι προφανές ότι, με τέτοιες πλάτες, τα hedge funds θα πέσουν άπληστα στα ελληνικά ομόλογα. Αλλά, το ερώτημα είναι αν υπάρχει κάποιου είδους τίμημα αυτής της «γενναιοδωρίας». Τι μορφή θα έχει αυτό το δεσμευμένο «εγγυητικό κεφάλαιο»; Θα συνεπάγεται εξουσίες ενισχυμένης επιτήρησης από τον ESM; Και για πόσο διάστημα μετά το μνημόνιο; Απάντηση στο ερώτημα πιθανότατα δεν θα έχουμε πριν επιλέξουν το timing της εξόδου οι δανειστές.
