Τις ημέρες πριν από την επικύρωση του αμφιλεγόμενου τουρκολιβυκού μνημονίου από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης, η Ελλάδα προσπάθησε να συσπειρώσει τους συμμάχους της - την Αίγυπτο, το Ισραήλ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα - για να την αποτρέψει, δήλωσαν στο Middle East Eye πολλοί αξιωματούχοι της περιοχής.
Ωστόσο, χθες, Τρίτη, η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, με έδρα τη Βεγγάζη, επικύρωσε τη συμφωνία, καταδεικνύοντας ότι ακόμη και μια βαθιά διχασμένη Λιβύη μπορεί να καταλήξει σε συναίνεση ως προς την αναγνώριση των εκτεταμένων θαλάσσιων διεκδικήσεων της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο, αναφέρει σε ανάλυσή του το Middle East Eye.
«Η Τουρκία έχει εδραιώσει τη θέση της στη Λιβύη. Είναι πλέον σχεδόν αδύνατο για έναν μελλοντικό Λίβυο ηγέτη να υπογράψει συμφωνία με την Ελλάδα, καθώς υπάρχει πλέον συναίνεση στη Λιβύη», δήλωσε στο Middle East Eye ο Κωνσταντίνος Φίλης, διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Ωστόσο, η συμφωνία δεν αποτελεί απλώς ένα πλήγμα για την Ελλάδα ή μια ακόμη διπλωματική επιτυχία για την Τουρκία. Αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο αναδιαμορφώνεται η Μέση Ανατολή, στον απόηχο του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ εναντίον του Ιράν και των συνεχιζόμενων εντάσεων σε ολόκληρη την περιοχή.
Με λίγα λόγια, οι συμμαχίες στις οποίες βασιζόταν η Ελλάδα για να αντισταθμίσει την τουρκική επιρροή στη Μεσόγειο δεν απέδωσαν, καθώς η Μέση Ανατολή βρίσκεται σε μια φάση γεωπολιτικής αναδιάταξης και επαναπροσδιορισμού προτεραιοτήτων.
Η Αίγυπτος και η Τουρκία έχουν αποκαταστήσει τις σχέσεις τους έπειτα από μια βαθιά ρήξη, ενώ τα κράτη του Κόλπου, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, αναζητούν νέους εταίρους στον τομέα της ασφάλειας, καθώς ο πόλεμος με το Ιράν απειλεί να αναζωπυρωθεί.
Η ειρωνεία για την Ελλάδα είναι ότι οι ενέργειες του στενότερου εταίρου της, του Ισραήλ, έχουν συμβάλει σε αυτές τις ανακατατάξεις, αναφέρει το δημοσίευμα του MEE.
Το κενό που αφήνουν οι ΗΠΑ
Η θαλάσσια αντιπαράθεση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο προηγείται κατά πολύ της διάσπασης της Λιβύης σε αντίπαλες κυβερνήσεις, μετά την ανατροπή του Μουαμάρ Καντάφι το 2011. Οι δύο γειτονικές χώρες έφτασαν κοντά σε πολεμική σύγκρουση το 1996, με αφορμή τα Ίμια.
Παραδοσιακά, η Ελλάδα και η Τουρκία μπορούσαν να φτάνουν τις εντάσεις τους στα άκρα, γνωρίζοντας ότι οι ΗΠΑ θα παρενέβαιναν για να αποτρέψουν μια άμεση σύγκρουση μεταξύ των δύο συμμάχων τους στο ΝΑΤΟ. Αυτή η δυναμική, όμως, έχει αλλάξει.
Οι ΗΠΑ εμπλέκονται πλέον λιγότερο στη Μέση Ανατολή και βρίσκονται σε αντιπαράθεση με το ΝΑΤΟ σε διάφορα μέτωπα, όπως ο πόλεμος στην Ουκρανία. Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες με τις υψηλότερες αμυντικές δαπάνες στο ΝΑΤΟ, αλλά η Τουρκία έχει αναπτύξει τη δική της εγχώρια αμυντική βιομηχανία.
Η περιφερειακή ισχύς της Τουρκίας ενισχύεται, καθώς σύμμαχός της βρίσκεται πλέον στην εξουσία στη Συρία, ενώ κράτη του Κόλπου την αντιμετωπίζουν ως εταίρο στον τομέα της ασφάλειας, την ώρα που οι ΗΠΑ περιορίζουν τον ρόλο τους στην περιοχή.
Ο Τομ Μπάρακ, πρεσβευτής των ΗΠΑ στην Τουρκία και ειδικός απεσταλμένος για τη Συρία και το Ιράκ, δήλωσε χθες, Τρίτη, ότι η αμερικανική «μεγάλη συμφωνία» με τις χώρες του Κόλπου, που βασιζόταν στην ανταλλαγή πετρελαίου με ασφάλεια, βρίσκεται σε φάση μετάβασης.
Λιβυκή πηγή που γνωρίζει την υπόθεση δήλωσε στο Middle East Eye ότι η επικύρωση της θαλάσσιας συμφωνίας από την ανατολική Λιβύη αποτελεί βήμα στο πλαίσιο ευρύτερου σχεδίου για την ενοποίηση της χώρας υπό μία κυβέρνηση, το οποίο έχει συμφωνήσει η κυβέρνηση Τραμπ με την Τουρκία.
Σύμφωνα με την ίδια πηγή, οι ΗΠΑ επιθυμούν η Τουρκία να μεσολαβήσει για την επίτευξη συμφωνίας μεταξύ των αντίπαλων κυβερνήσεων στη Βεγγάζη και την Τρίπολη. Ο επικεφαλής των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών, Ιμπραήμ Καλίν, επισκέφθηκε την Τρίπολη χθες, Τρίτη.
Καθώς οι ΗΠΑ υποχωρούν από τον παραδοσιακό τους ρόλο στον τομέα της ασφάλειας και η Τουρκία ενισχύει την περιφερειακή της επιρροή, η Ελλάδα αναζητά νέους συμμάχους στη Μέση Ανατολή, υπογραμμίζει το δημοσίευμα και προσθέτει πως η θαλάσσια συμφωνία της Άγκυρας με τη Λιβύη αγνοεί τις ελληνικές διεκδικήσεις σε θαλάσσιες ζώνες όχι μόνο γύρω από ακατοίκητα νησιά, αλλά και γύρω από μεγάλα νησιά, όπως η Κρήτη, όπου κατοικούν περίπου 600.000 Έλληνες.
Η αναζήτηση συμμάχων από την Ελλάδα για να καλύψει το κενό των ΗΠΑ
Η Αθήνα έχει ενισχύσει τις παραδοσιακά καλές σχέσεις της με την Αίγυπτο. Όταν η Τουρκία υπέγραψε για πρώτη φορά συμφωνία οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών με την κυβέρνηση της Τρίπολης στη Λιβύη, η Ελλάδα απάντησε υπογράφοντας συμφωνία με την Αίγυπτο, με στόχο να αντισταθμίσει την τουρκολιβυκή συμφωνία.
Η Ελλάδα έχει επίσης προσεγγίσει περισσότερο τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Ο Έλληνας πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, ήταν ένας από τους πρώτους ξένους ηγέτες που επισκέφθηκαν το κράτος του Κόλπου στο αποκορύφωμα του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ εναντίον του Ιράν. Το 2020, όταν οι εντάσεις μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας κορυφώθηκαν, τα ΗΑΕ έστειλαν μαχητικά αεροσκάφη στην Κρήτη.
Ωστόσο, η πιο αμφιλεγόμενη επιλογή της Ελλάδας ήταν η σύναψη στενής συμμαχίας με το Ισραήλ, το οποίο ανταγωνίζεται την Τουρκία για την επιρροή σε κρίσιμες περιοχές, όπως η Συρία, ακόμη και το Κέρας της Αφρικής.
Τον Αύγουστο, η Ελλάδα συμφώνησε να αγοράσει από το Ισραήλ σύστημα αεράμυνας αξίας 3,5 δισ. δολαρίων - η μεγαλύτερη συμφωνία πώλησης όπλων στην ιστορία του Ισραήλ.
Η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημόνιου από την ανατολική Λιβύη αποτελεί ιδιαίτερα σοβαρό πλήγμα για την Ελλάδα, καθώς το Ισραήλ, η Αίγυπτος και τα ΗΑΕ είναι οι βασικοί υποστηρικτές του Χαλίφα Χαφτάρ, του στρατιωτικού διοικητή που ελέγχει την ανατολική Λιβύη και αποτελεί παραδοσιακά αντίπαλο της κυβέρνησης της Τρίπολης..
Η Ελλάδα είχε στηριχθεί σε αυτές τις σχέσεις για να περιορίσει την τουρκική επιρροή στη Λιβύη.
Το 2025, η Ελλάδα επιδίωξε τη στήριξη της Αιγύπτου για να αποτρέψει την επικύρωση της συμφωνίας από τη Βεγγάζη. Αιγυπτιακή αντιπροσωπεία επισκέφθηκε την Αθήνα μόλις πέντε ημέρες πριν από την επικύρωση, για να συζητήσει με την ελληνική πλευρά τις εξελίξεις στη Λιβύη.
Ο γιος του Χαλίφα Χαφτάρ, Σαντάμ Χαφτάρ, θεωρείται ο πιθανότερος διάδοχος στην ηγεσία της ανατολικής Λιβύης. Αν και η Τουρκία παρενέβη στον εμφύλιο πόλεμο της Λιβύης για να αποτρέψει την κατάληψη της Τρίπολης από τον πατέρα του, ο Σαντάμ έχει προσεγγίσει την Άγκυρα.
Το καλοκαίρι, με κάποια παρότρυνση από τα ΗΑΕ, ο Σαντάμ πείστηκε να επισκεφθεί την Αθήνα (σ.σ.: κεντρική φωτογραφία, στη συνάντησή του με τον πρωθυπουργό), παρά την προσέγγισή του με την Τουρκία, σύμφωνα με πληροφορίες του Middle East Eye.
«Δεν εναπόκειται στην Αίγυπτο ή στα ΗΑΕ να μας στηρίξουν στη Λιβύη. Έχουν άλλα συμφέροντα. Ήταν άστοχο εκ μέρους της Ελλάδας να περιμένει ότι θα τη στήριζαν εις βάρος των δικών τους συμφερόντων», δήλωσε ο Κωνσταντίνος Φίλης στο Middle East Eye.
Η προσέγγιση Τουρκίας και Αιγύπτου
Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, τόσο η Αίγυπτος όσο και τα ΗΑΕ βρίσκονταν σε αντιπαράθεση με την Τουρκία. Το Κάιρο και το Άμπου Ντάμπι υποστήριζαν τους Χαφτάρ στον εμφύλιο πόλεμο της Λιβύης, ενώ η Τουρκία στήριζε την κυβέρνηση της Τρίπολης.
Έκτοτε, ωστόσο, οι χώρες αυτές έχουν κάνει βήματα για την αποκατάσταση των σχέσεών τους.
Αιγύπτιοι αξιωματούχοι έχουν επανειλημμένα τονίσει στο Middle East Eye ότι η προσέγγιση του Καΐρου με την Άγκυρα δεν στρέφεται κατά της Ελλάδας. Χθες, Τρίτη, ο Αιγύπτιος υπουργός Εξωτερικών, Μπαντρ Αμπντελάτι είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Έλληνα ομόλογό του, επιβεβαιώνοντας τα κοινά συμφέροντα των δύο χωρών, αναφέρει το δημοσίευμα.
Η Αίγυπτος δεν επιθυμεί να μετατραπεί η Ανατολική Μεσόγειος σε «τουρκική λίμνη», δήλωσαν Άραβες αξιωματούχοι στο Middle East Eye. Ωστόσο, η Αίγυπτος και η Τουρκία συγκλίνουν πλέον σε περισσότερα περιφερειακά μέτωπα απ' όσα τις διχάζουν.
Και οι δύο χώρες ανησυχούν για την επέκταση της ισραηλινής επιρροής μετά τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου 2023 υπό την ηγεσία της Χαμάς. Το Ισραήλ έχει διαπράξει γενοκτονία στη Γάζα και κατέχει εκτεταμένες περιοχές της Συρίας και του Λιβάνου.
Η Αίγυπτος και η Τουρκία έχουν επίσης κοινές θέσεις στην Ερυθρά Θάλασσα. Αμφότερες στηρίζουν τη Σομαλία και αντιτίθενται στην αναγνώριση από το Ισραήλ της αποσχισθείσας δημοκρατίας της Σομαλιλάνδης.
Παράλληλα, στηρίζουν τις ένοπλες δυνάμεις του Σουδάν απέναντι στις παραστρατιωτικές Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης (RSF), οι οποίες διατηρούν φιλικές σχέσεις με το Ισραήλ, όπως έχει παραδεχθεί ο ίδιος ο πρωθυπουργός, Μπενιαμίν Νετανιάχου.
Στη Λιβύη υπάρχουν επίσης περιθώρια συνεργασίας. Η Αίγυπτος επιδιώκει την κατασκευή πετρελαιαγωγού αξίας 1 δισ. δολαρίων, ο οποίος θα συνδέει το Τομπρούκ με το λιμάνι της Αλεξάνδρειας.
Αν και τα ΗΑΕ και η Τουρκία βρίσκονται σε αντίπαλα στρατόπεδα σε περιφερειακά μέτωπα, όπως το Σουδάν, έχουν πλέον κινηθεί προς τη διαχείριση των διαφορών τους. Ενδεικτικά, το 2022 τα ΗΑΕ αγόρασαν τουρκικής κατασκευής drones TB2.
Το Ισραήλ
Αξίζει να σημειωθεί ότι η αναγνώριση των τουρκικών θαλάσσιων διεκδικήσεων από την ανατολική Λιβύη συνέπεσε με την εβδομάδα κατά την οποία ο Νετανιάχου δημοσίευσε έναν χάρτη που παρουσίαζε την περιοχή ως «φιλική» προς το Ισραήλ, τα ΗΑΕ και την Ελλάδα.
Μάλιστα, ο Σαντάμ Χαφτάρ συναντήθηκε τον Σεπτέμβριο με τον Νετανιάχου στα ΗΑΕ, δήλωσε λιβυκή πηγή στο Middle East Eye, επιβεβαιώνοντας προηγούμενα δημοσιεύματα.
Ωστόσο, το Ισραήλ ενδέχεται να θεωρεί ότι η διεύρυνση των τουρκικών διεκδικήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο θα μπορούσε να φέρει την Ελλάδα ακόμη πιο κοντά στη δική του σφαίρα επιρροής, δήλωσε Ευρωπαίος αξιωματούχος στο μέσο.
Το γεγονός ότι οι σύμμαχοι της Ελλάδας δεν κινητοποιήθηκαν για να αποτρέψουν την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από την ανατολική Λιβύη καταδεικνύει το μέγεθος των αλλαγών που συντελούνται στη Μέση Ανατολή.
Με πληροφορίες από MiddleEastEye
