Ένα φίλος του Christian Kelly πέρασε πρόσφατα μια δύσκολη περίοδο, καθώς κλήθηκε να αντιμετωπίσει επαγγελματικά προβλήματα, οικονομική πίεση και ένταση στο σπίτι.
Όπως σημειώνει, ο φίλος του δεν ένιωσε να τον βοηθούν οι κλασικές καθησυχαστικές φράσεις, του τύπου «όλα θα πάνε καλά», αλλά η ειλικρινής ερώτηση κάπου που απλά αναρωτήθηκε τι πραγματικά χρειαζόταν.
Αυτό, σύμφωνα με τον Kelly, αποτυπώνει τη βασική διαφορά ανάμεσα στην ευγένεια και την καλοσύνη - δύο έννοιες που συχνά συγχέονται, επειδή στην καθημερινότητα οδηγούν σε παρόμοια κοινωνική συμπεριφορά. Παρά τη φαινομενική τους ομοιότητα, δεν αποτελούν το ίδιο πράγμα.
Η ψυχολογία δείχνει ότι πρόκειται για διαφορετικά χαρακτηριστικά με διαφορετικά κίνητρα και συνέπειες.
Δύο διαφορετικά είδη «καλοσύνης»
Στο μοντέλο προσωπικότητας Big Five, το χαρακτηριστικό που συνδέεται με τη θετική κοινωνική συμπεριφορά είναι η συνεργατικότητα (agreeableness). Όπως εξηγεί η ψυχολόγος Kun Zhao, αυτή χωρίζεται σε δύο στοιχεία: την ευγένεια (politeness) και τη συμπόνια (compassion).
Η ευγένεια αφορά τον σεβασμό στους κοινωνικούς κανόνες, την αποφυγή σύγκρουσης και τη μη πρόκληση βλάβης. Η συμπόνια, αντίθετα, συνδέεται με το συναισθηματικό ενδιαφέρον και την ενεργή βοήθεια προς τους άλλους.
Ένας άνθρωπος μπορεί να είναι ιδιαίτερα ευγενικός χωρίς να είναι ουσιαστικά διαθέσιμος όταν χρειάζεται πραγματική στήριξη, ενώ κάποιος άλλος μπορεί να μην είναι πάντα κοινωνικά «ευέλικτος», αλλά να εμφανίζεται πάντα όταν υπάρχει ανάγκη. Αυτή η διάκριση, όπως σημειώνει ο Kelly, γίνεται καθοριστική στις δύσκολες στιγμές.
Τι συμβαίνει όταν κάποιος χρειάζεται πραγματικά βοήθεια
Έρευνα της Zhao μαζί με τους Eamonn Ferguson και Luke Smillie, που δημοσιεύθηκε στο Scientific Reports, εξέτασε τη διαφορά αυτή μέσω πειραμάτων οικονομικών αποφάσεων.
Σε ένα πείραμα, οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να μοιραστούν χρήματα με έναν άγνωστο. Οι ευγενικοί άνθρωποι επέλεξαν δίκαιη κατανομή, επιβεβαιώνοντας ότι ακολουθούν κανόνες δικαιοσύνης.
Σε δεύτερο πείραμα, όμως, όταν παρακολούθησαν κάποιον να υφίσταται αδικία και είχαν τη δυνατότητα να θυσιάσουν δικά τους χρήματα για να βοηθήσουν, εκείνοι που παρενέβησαν ήταν κυρίως οι συμπονετικοί συμμετέχοντες. Οι ερευνητές κατέληξαν ότι οι ευγενικοί άνθρωποι λειτουργούν ως «καλοί πολίτες», ενώ οι συμπονετικοί ως «καλοί Σαμαρείτες».
Πού εμφανίζεται το χάσμα στην πραγματική ζωή
Ο Kelly αναφέρει ότι παρατήρησε αυτή τη διάκριση έντονα στη δική του ζωή, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια του διαζυγίου του. Πολλοί άνθρωποι αντέδρασαν με τυπικά ευγενικές φράσεις παρηγοριάς, κοινωνικά σωστές αλλά χωρίς ουσιαστική επίδραση.
Αντίθετα, λίγοι άνθρωποι πρόσφεραν πραγματική παρουσία: εμφανίστηκαν χωρίς πολλές ερωτήσεις, μοιράστηκαν τη σιωπή ή αναγνώρισαν ειλικρινά τη δυσκολία της κατάστασης. Η διαφορά, τονίζει, δεν είχε να κάνει με τον χαρακτήρα ή την πρόθεση, αλλά με την προθυμία να ανταποκριθεί κάποιος σε αυτό που πραγματικά χρειάζεται ο άλλος, ακόμη κι αν αυτό δημιουργεί αμηχανία.
Η παγίδα της άνεσης
Η ευγένεια, σύμφωνα με τον Kelly, λειτουργεί ως κοινωνική «λίπανση»: μειώνει την ένταση, κρατά μακριά τη δυσφορία και διατηρεί την αρμονία. Είναι απαραίτητη για την καθημερινή συνύπαρξη.
Η καλοσύνη όμως συχνά απαιτεί το αντίθετο - ειλικρίνεια, δύσκολες κουβέντες και παρουσία χωρίς εύκολες απαντήσεις. Μπορεί να σημαίνει να επισημάνει κανείς ένα λάθος ή να μείνει σιωπηλός αντί να προσφέρει καθησυχαστικά λόγια.
Ο Kelly αναγνωρίζει ότι για χρόνια μπέρδευε τους καλούς τρόπους με την πραγματική καλοσύνη, μέχρι που η επαγγελματική εξουθένωση και η αυτοπαρατήρηση τον έκαναν να δει τη διαφορά.
Γιατί καταφεύγουμε στην ευγένεια
Η ευγένεια είναι ασφαλής, προβλέψιμη και κοινωνικά επιβραβευόμενη. Υπάρχει σαφές «σενάριο» για το τι πρέπει να ειπωθεί και πώς.
Η καλοσύνη, αντίθετα, εμπεριέχει ρίσκο. Απαιτεί αξιολόγηση των πραγματικών αναγκών του άλλου και δράση που μπορεί να μην γίνει αποδεκτή ή να αποδειχθεί λανθασμένη. Πρόκειται για την επιλογή του να είναι κανείς χρήσιμος ή απλώς αρεστός.
Ο Kelly χρησιμοποιεί ένα απλό παράδειγμα: οι ευγενικοί καλεσμένοι φέρνουν κρασί και επαινούν το φαγητό· οι καλοσυνάτοι πλένουν τα πιάτα χωρίς να τους ζητηθεί.
Η ευγένεια, γράφει ο Christian Kelly, εξομαλύνει τον κόσμο· η καλοσύνη τον αλλάζει.
Στις περισσότερες φάσεις της ζωής οι δύο έννοιες συμπίπτουν. Όταν όμως κάποιος πενθεί, δυσκολεύεται ή καταρρέει, η διαφορά γίνεται εμφανής. Εκεί δεν έχει σημασία ποιος λέει το σωστό πράγμα, αλλά ποιος κάνει το σωστό πράγμα, ακόμη κι αν αυτό είναι πιο δύσκολο ή λιγότερο άνετο.
Πηγή: siliconcanals.com
