Ένα MoU στο οποίο η Ουάσινγκτον αναλαμβάνει πολλές δεσμεύσεις και η Τεχεράνη όχι, ενώ φαίνεται πως το Ιράν παίρνει πολλά τώρα, με αντάλλαγμα να μην επιτίθεται στα πλοία που περνούν από τα Στενά του Ορμούζ. Κυρίως όμως, από το κείμενο δεν φαίνεται ότι οι ΗΠΑ θα μπορούν να φτάσουν σε μια συνολική συμφωνία, για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.
Με αυτό τον τρόπο, συνοπτικά, «διαβάζει» το CNN το μνημόνιο κατανόησης ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν, σε μια πρώτη ανάλυση του κειμένου με τα 14 σημεία το οποίο έδωσε στη δημοσιότητα, ανεπίσημα, η Ουάσινγκτον και ενδέχεται να έχει αλλαγές προτού υπογραφεί. Η σχετική διαδικασία έχει προγραμματιστεί να γίνει την Παρασκευή στην Ελβετία, αλλά σήμερα ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε από το Εβιάν ότι το MoU μπορεί να υπογραφεί και αύριο.
Από το κείμενο που δόθηκε στη δημοσιότητα, είναι αξιοσημείωτο πόσα πολλά προσφέρουν οι ΗΠΑ, με ελάχιστα σε αντάλλαγμα, επισημαίνει στην ανάλυσή του για το CNN o Μπρετ ΜακΓκερκ, που έχει διατελέσει υψηλόβαθμος αξιωματούχος ασφάλειας στις κυβερνήσεις των Τζορτζ Μπους, Μπαράκ Ομπάμα, Ντόναλντ Τραμπ και Τζο Μπάιντεν. Το έγγραφο παρέχει στο Ιράν πολλά από αυτά που η Τεχεράνη έχει απαιτήσει στο παρελθόν και σπάνια πήρε, συμπληρώνει το αμερικανικό δίκτυο.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Ο Αμερικανός πρόεδρος φαίνεται να έχει αποφασίσει πως οποιαδήποτε συμφωνία είναι καλύτερη εναλλακτική από το status quo. Από την πλευρά του, το Ιράν ουσιαστικά είχε όμηρο τα Στενά του Ορμούζ και απαίτησε από τις ΗΠΑ να πληρώσουν το τίμημα. Και αυτή η τακτική φαίνεται να πέτυχε. Η ουσία του MoU είναι στην πράξη ότι το Ιράν παίρνει πολλά τώρα, συμπεριλαμβανομένων δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων, με αντάλλαγμα να μην «χτυπά» τα πλοία στα Στενά του Ορμούζ.
Το «θανάσιμο αμάρτημα» του Τραμπ
Σε άλλο δημοσίευμα, το CNN σχολιάζει πως ο Ντόναλντ Τραμπ κάνει ένα «θανάσιμο αμάρτημα» στην προσπάθειά του να φτάσει σε συμφωνία για τα πυρηνικά του Ιράν: δείχνει πόσο απεγνωσμένα τη θέλει.
Στις τελικές φάσεις των διαπραγματεύσεων επί Ομπάμα για την πυρηνική συμφωνία του 2015, ο Ντόναλντ Τραμπ είχε κάνει «παρέμβαση» προσφέροντας συμβουλές από το βιβλίο του, «The Art of the Deal». Μέσω Twitter διεμήνυσε τότε στον Ομπάμα «Το χειρότερο που μπορείς να κάνεις σε μια συμφωνία είναι να φαίνεσαι απεγνωσμένος να την πετύχεις». Ο Τραμπ και η κυβέρνησή του κάνουν τώρα αυτό το θανάσιμο αμάρτημα, στην προσπάθειά τους να εξασφαλίσουν τη δική τους πυρηνική συμφωνία με το Ιράν, αναφέρει το αμερικανικό δίκτυο.
{https://x.com/realDonaldTrump/status/581171685186994176}
Η κατανόηση του MoU
Η συμφωνία- πλαίσιο περιλαμβάνει 14 σημεία. Για να καταλάβει κανείς πώς λειτουργεί, πρέπει να γίνει διαχωρισμός ανάμεσα στο τι θα συμβεί αμέσως με την υπογραφή του μνημονίου κατανόησης και τι αναμένεται στο μέλλον.
Πιο απλά, υπάρχουν δύο φάσεις: η πρώτη τίθεται σε εφαρμογή τώρα (με την υπογραφή) και η δεύτερη παραπέμπει την επίλυση όλων των υπόλοιπων θεμάτων σε μια «τελική συμφωνία», η οποία θα αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης που θα κρατήσει 60 ημέρες, μια περίοδος που μπορεί να παραταθεί αν συναινέσουν οι δύο πλευρές.
Οι παραχωρήσεις που κάνει αμέσως η Ουάσινγκτον
Το τι θα συμβεί τώρα φαίνεται στο άρθρο 13. Σύμφωνα με αυτό, μόλις υπογραφεί το MoU, τα άρθρα 4, 5, 10 και 11 του μνημονίου κατανόησης τίθενται αμέσως σε εφαρμογή, πριν καν ξεκινήσουν οι συνομιλίες της δεύτερης φάσης.
Τι αναφέρουν αυτά τα άρθρα:
Άρθρα 4 και 5 (Στενά του Ορμούζ): Σύμφωνα με αυτά τα δύο άρθρα, οι ΗΠΑ αίρουν τον ναυτικό αποκλεισμό και το Ιράν απομακρύνει εμπόδια (όπως νάρκες) για να διασφαλίσει ότι η κίνηση στα Στενά του Ορμούζ θα επιστρέψει στο προ του πολέμου επίπεδο εντός 30 ημερών. Αν η συμφωνία σταματούσε εδώ, θα ήταν καλή για τις ΗΠΑ και την παγκόσμια οικονομία, καθώς επιλύει το βασικό πρόβλημα των Στενών με αμφότερες τις χώρες να συμφωνούν ότι θα επιτρέψουν την κυκλοφορία των πλοίων στο επίπεδο πριν την έναρξη του πολέμου, σημειώνει ο Μπρετ ΜακΓκερκ. Όμως, η συμφωνία δεν σταματά εκεί. Στην πραγματικότητα, σε αυτό το σημείο σταματούν οι υποχρεώσεις του Ιράν και ξεκινούν εκείνες των ΗΠΑ.
Άρθρο 10 (εξαίρεση από κυρώσεις): Σύμφωνα με αυτό το άρθρο, οι ΗΠΑ «αμέσως μετά τη συμφωνία (…) θα εκδώσουν απαλλαγές για τις εξαγωγές ιρανικού αργού πετρελαίου, πετροχημικών προϊόντων και παραγώγων τους και για όλες τις σχετικές υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένων τραπεζικών, ασφαλιστικών, μεταφορών κτλ.».
Αυτή είναι μια σημαντική παραχώρηση, σχολιάζει το CNN. Εκ πρώτης όψεως, επιστρέφει το Ιράν στο καθεστώς που απολάμβανε υπό την πυρηνική συμφωνία του Ομπάμα, με απεριόριστες πωλήσεις πετρελαίου και πετροχημικών προϊόντων σε τιμές αγοράς. Κάποιοι ειδικοί στον τομέα της ενέργειας ήδη έχουν εκτιμήσει πως μόνο αυτό το άρθρο θα απέφερε στο Ιράν 60-70 δισεκατομμύρια δολάρια τον χρόνο. Δηλαδή, σημειώνει το αμερικανικό δίκτυο, 60-70 δισεκατομμύρια για να μην κάνουν τίποτα πέρα από το να ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ, που ήταν ανοιχτά πριν τον πόλεμο.
Άρθρο 11 («παγωμένα» κεφάλαια): Αυτό το άρθρο είναι περίπλοκο. «Οι ΗΠΑ αναλαμβάνουν την υποχρέωση ότι (…) δεσμευμένα ή περιορισμένα κεφάλαια και περιουσιακά στοιχεία του Ιράν θα αποδεσμευτούν και θα γίνουν πλήρως διαθέσιμα». Στο κείμενο σημειώνεται ότι αυτό θα γίνει «υπό το πρίσμα της προόδου των διαπραγματεύσεων προς μία τελική συμφωνία».
Αυτό, αναφέρει το CNN, θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως περιοριστική ρήτρα για την αποδέσμευση κεφαλαίων με αντάλλαγμα την απόδοση του Ιράν στις διαπραγματεύσεις των 60 ημερών για μια μόνιμη συμφωνία. Όμως, το άρθρο 11 είναι ανάμεσα σε αυτά που τίθενται σε ισχύ με την υπογραφή του MoU ως προϋπόθεση για να ξεκινήσουν οι διαπραγματεύσεις της επόμενης φάσης. Δηλαδή, το ζήτημα των «παγωμένων» κεφαλαίων θα πρέπει να αντιμετωπιστεί με κάποιο τρόπο τώρα και ίσως ακόμα πριν την υποχρέωση του Ιράν να εκπληρώσει τους όρους που αφορούν στα Στενά του Ορμούζ.
Εξίσου σημαντικό θεωρείται το γεγονός πως αυτό το άρθρο αναφέρει ότι η κεντρική τράπεζα του Ιράν μπορεί να ορίσει τον δικαιούχο των κεφαλαίων, μόλις αποδεσμευτούν. Αυτό είναι τελείως διαφορετικό από ό,τι στις άλλες συμφωνίες με το Ιράν, παρατηρεί το CNN, οι οποίες έκαναν αυτά τα κεφάλαια διαθέσιμα μόνο για δικαιούχους στους οποίους δεν είχαν επιβληθεί κυρώσεις.
Οι όροι με μελλοντική εφαρμογή
Από το κείμενο που δόθηκε στη δημοσιότητα, δεν προκύπτει ότι το Ιράν έχει αναλάβει νέες δεσμεύσεις απέναντι στις ΗΠΑ, για μακροπρόθεσμα ανταλλάγματα για αυτές τις παραχωρήσεις, παρατηρεί το CNN.
Άρθρο 8 (πυρηνικά όπλα): Σύμφωνα με το κείμενο, το Ιράν επιβεβαιώνει εκ νέου ότι δεν θα παράξει ποτέ πυρηνικά όπλα. Ο Τραμπ διατυμπανίζει αυτό το άρθρο ως κάτι που με κάποιο τρόπο εμποδίζει την Τεχεράνη να αποκτήσει ποτέ πυρηνικά όπλα. Όμως, η διατύπωση στη συμφωνία του Ομπάμα ήταν πιο ισχυρή: «Το Ιράν επαναβεβαιώνει ότι σε καμία περίπτωση δεν θα επιδιώξει, αναπτύξει ή αποκτήσει ποτέ πυρηνικά όπλα». Η διατύπωση είναι πιο αδύναμη από εκείνη που είχαν εξασφαλίσει οι ΗΠΑ στη συμφωνία που εγκατέλειψε ο Τραμπ κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του, τονίζει το CNN.
Πάντως, το αμερικανικό δίκτυο επισημαίνει πως ο πόλεμος έχει καταστρέψει μεγάλο μέρος του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης και πως το MoU διασφαλίζει το status quo κατά τη διάρκεια των 60 ημερών που θα διαρκέσουν οι διαπραγματεύσεις. Το Ιράν δεν έχει τη δυνατότητα να κατασκευάσει βόμβα και η θέση από την οποία ξεκινά είναι χειρότερη από ό,τι επί Ομπάμα.
Όμως, το μνημόνιο κατανόησης- όπως είναι γραμμένο τώρα- δεν χαράσσει την πορεία προς μία ευρύτερη και πιο μόνιμη συμφωνία. Αντίθετα, καθιστά πιο δύσκολο αυτό το μονοπάτι, δεδομένης της ανακούφισης που δίνεται στο Ιράν εξαρχής. Σε ό,τι αφορά στο πυρηνικό υλικό και το πρόγραμμα, αυτά τα ζητήματα «θα αντιμετωπιστούν επαρκώς σε μια τελική συμφωνία». Με άλλα λόγια, το Ιράν δεν έχει αναλάβει καμία δέσμευση για αυτά τα θέματα.
Άρθρο 9 (ταμείο ανασυγκρότησης): Πρόκειται για το πολυσυζητημένο ταμείο ύψους 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων για το Ιράν. Το MoU δεν το θεσπίζει αμέσως, αλλά απαιτεί ότι οι ΗΠΑ «μαζί με τους περιφερειακούς εταίρους τους, να δημιουργήσουν ένα συνολικό σχέδιο που θα συμφωνηθεί από τις δύο πλευρές, για την αποκατάσταση και την οικονομική ανάπτυξη του Ιράν, διασφαλίζοντας χρηματοδότηση ύψους τουλάχιστον 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων». Αυτό το σχέδιο θα διατυπωθεί «εντός 60 ημερών» και θα αποτελέσει μέρος της τελικής συμφωνίας.
Τι σημαίνει αυτό; Ότι δεν υπάρχει τελική συμφωνία χωρίς το ταμείο ανασυγκρότησης των 300 δισεκατομμυρίων. Το Ιράν δεν θα συμφωνήσει σε δεσμεύσεις για τα πυρηνικά ή οποιοδήποτε άλλο θέμα αν δεν υλοποιηθεί το ταμείο, εξηγεί το CNN.
Άρθρο 7 (όλες οι κυρώσεις): Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό άρθρο και θα κάνει αρκετά δύσκολη τη διαπραγμάτευση της συμφωνίας. Αναφέρει πως οι ΗΠΑ «δεσμεύονται να τερματίσουν, βάσει χρονοδιαγράμματος που θα συμφωνηθεί στο πλαίσιο της τελικής συμφωνίας, όλα τα είδη κυρώσεων που αντιμετωπίζει αυτή τη στιγμή το Ιράν». Στη συνέχεια αναφέρει τις κυρώσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, του Διεθνούς Οργανισμούς Ατομικής Ενέργειας και όλες τις μονομερείς αμερικανικές κυρώσεις, πρωτογενείς και δευτερογενείς.
Πώς θα ερμηνεύσει η Τεχεράνη αυτό το άρθρο; Ότι οι ΗΠΑ έχουν δεσμευτεί να άρουν όλες τις κυρώσεις- για τρομοκρατία, πυραύλους, ανθρώπινα δικαιώματα, drones, διάδοση όπλων κτλ.- στο πλαίσιο μιας «τελικής συμφωνίας» για το πυρηνικό πρόγραμμα. Αυτό υπερβαίνει οτιδήποτε έχει κάνει ή προσφέρει η Ουάσινγκτον στο παρελθόν. Για να δικαιολογηθεί μια τέτοια κίνηση από τις ΗΠΑ, το Ιράν θα πρέπει πιθανόν να αποκηρύξει τη στήριξη της τρομοκρατίας και να αλλάξει ολόκληρο τον χαρακτήρα της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι οι ΗΠΑ θα άρουν όλες τις κυρώσεις με αντάλλαγμα μόνο τα βήματα για τα πυρηνικά.
Σε αυτό το κείμενο δεν υπάρχει τίποτα για την υποστήριξη του Ιράν σε τρομοκρατικές ομάδες, τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε βάρος των ίδιων των πολιτών του, τις συνωμοσίες για τη δολοφονία Αμερικανών, το πρόγραμμα πυραύλων και drones ή τους πληρεξουσίους τους σε όλη τη Μέση Ανατολή.
Ο τερματισμός του πολέμου
Το MoU κάνει λόγο για «άμεσο και μόνιμο τερματισμό του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου» και δεσμεύσει τις ΗΠΑ και το Ιράν να μη χρησιμοποιήσουν βία ή απειλή βίας ο ένας εναντίον του άλλου. Ο Τραμπ μπορεί ήδη να έχει παραβιάσει αυτή τη διάταξη, δηλώνοντας από τη Σύνοδο της G7 στο Εβιάν, αναφερόμενος στη μελλοντική συμπεριφορά της Τεχεράνης: «Αν δεν μου αρέσει, θα ξαναρχίσουμε να τους χτυπάμε, ρίχνοντας βόμβες ακριβώς στη μέση των κεφαλιών τους».
Σε κάθε περίπτωση, η αναφορά σε ένα χαρτί πως τερματίζεται ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, χωρίς δεσμεύσεις από το Ιράν ότι θα σταματήσει να υποστηρίζει τις τρομοκρατικές ομάδες που υποκινούν τον πόλεμο στην περιοχή (ανάμεσά τους τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο) πετυχαίνει ελάχιστα στην πραγματικότητα. Το μονοπάτι για τον τερματισμό του πολέμου στον Λίβανο περνά από το Ισραήλ και τον Λίβανο, όχι από την Τεχεράνη, τονίζει το CNN.
Όσο για τον ιρανικό λαό, οι ΗΠΑ έχουν δεσμευτεί τώρα να μην παρεμβαίνουν στις εσωτερικές υποθέσεις της χώρας. Κάτι που η Τεχεράνη θα ερμηνεύσει ως μη επιβολή περαιτέρω κυρώσεων για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και σε εκείνους που σκοτώνουν Ιρανούς στους δρόμους. Στο Ιράν θα αρέσει αυτή η διάταξη, που αναφέρεται στο άρθρο 2, χωρίς αντάλλαγμα από την Τεχεράνη.
Απίθανο να «κρατήσει»
Με βάση το κείμενο του MoU και τη διαπραγματευτική τακτική του Ιράν, είναι απίθανο να καταφέρουν οι ΗΠΑ να προχωρήσουν από αυτό το μονόπλευρο μνημόνιο κατανόησης σε μια συνολική συμφωνία για τα πυρηνικά ή οποιοδήποτε άλλο ζήτημα, συμπεραίνει το CNN.
Οι ΗΠΑ φαίνεται να έχουν παραχωρήσει πολλά από τα μέσα πίεσής τους, με αντάλλαγμα το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ. Και όσο αυτές οι συνομιλίες παρατείνονται ή οδηγούνται σε αδιέξοδο, η ειρήνη που θεσπίζει το MoU μπορεί να μην κρατήσει, καταλήγει το αμερικανικό δίκτυο.
