Η απόφαση ενός εφετείου στην Νορβηγία να απορρίψει την έκδοση ακτιβιστή που κατηγορείται για διευκόλυνση της παράνομης εισόδου μεταναστών στην Ελλάδα χαιρετίστηκε ως μια σπάνια νίκη για τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Σε μια απόφαση που χαρακτηρίστηκε ως άνευ προηγουμένου από τους δικηγόρους που εκπροσωπούν τον Tommy Olsen, τον Νορβηγό ιδρυτή της ΜΚΟ Aegean Boat Report, το δικαστήριο απέρριψε ομόφωνα το αίτημα έκδοσής του, λέγοντας ότι οι ενέργειές του δεν ήταν μόνο νόμιμες, αλλά προστατεύονταν και από διεθνείς συνθήκες στις οποίες τηρούν και οι δύο χώρες.
Ο Ζαχαρίας Κεσσές, επικεφαλής της νομικής ομάδας του Olsen στην Αθήνα, έκανε λόγο για μία μοναδική απόφαση. Σε δήλωσή του στο Dnews επισήμανε πως «Η απόφαση του Νορβηγικού Εφετείου να απορρίψει το αίτημα έκδοσης του Tommy Olsen συνιστά μια εξαιρετικά σημαντική εξέλιξη για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου στην Ευρώπη. Το δικαστήριο έκρινε ομόφωνα ότι οι πράξεις που αποδίδονται στον Tommy Olsen δεν συνιστούν αδίκημα κατά το νορβηγικό δίκαιο και ότι η έκδοσή του θα δημιουργούσε σοβαρό κίνδυνο παραβίασης της ελευθερίας της έκφρασης.
»Η σημασία της απόφασης υπερβαίνει κατά πολύ το πρόσωπο του Tommy Olsen. Αποτελεί ένα σαφές μήνυμα ότι η καταγραφή παραβιάσεων, η υπεράσπιση προσφύγων και μεταναστών και η δράση υπερασπιστών ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως μορφή εγκληματικής δραστηριότητας. Η υπόθεση αυτή αναδεικνύει επίσης ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό ζήτημα: τη διαρκώς αυξανόμενη τάση ποινικοποίησης της αλληλεγγύης και άσκησης πίεσης απέναντι σε δημοσιογράφους, μέλη ανθρωπιστικών οργανώσεων και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών.
»Ως συνήγορος υπεράσπισης στην υπόθεση αυτή, θεωρώ ότι πρόκειται για μια απόφαση με ιδιαίτερο θεσμικό βάρος, η οποία επιβεβαιώνει ότι τα ευρωπαϊκά δικαστήρια εξακολουθούν να λειτουργούν ως εγγύηση απέναντι στην αυθαιρεσία και ως ανάχωμα στην ποινικοποίηση της υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων».
Tommy Olsen
Ο Olsen συνελήφθη στο σπίτι του στην πρωτεύουσα της Αρκτικής, το Tromsø, στις 16 Μαρτίου μετά από ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης που εκδόθηκε από την Ελλάδα. Περιφερειακό δικαστήριο αρχικά επικύρωσε το αίτημα. Ο ακτιβιστής προσέφυγε κατά της απόφασης ενώπιον του εφετείου Hålogaland στο Tromsø.
Εξηγώντας την απόφασή του, το εφετείο επικαλέστηκε τον κίνδυνο που τίθεται για την ελευθερία έκφρασης του Όλσεν, ένα θεμελιώδες άρθρο της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, σε περίπτωση έκδοσής του. Δήλωσε επίσης ότι, σύμφωνα με τη νορβηγική νομοθεσία, οι ενέργειές του, οι οποίες περιελάμβαναν την καταγραφή παραβιάσεων, την επικοινωνία με πρόσφυγες και την παροχή βοήθειας σε διαδικασίες ασύλου, δεν θεωρούνταν ποινικά αδικήματα. Οι εισαγγελικές αρχές στη Νορβηγία ξεκαθάρισαν την Τρίτη ότι δεν θα ασκήσουν έφεση κατά της απόφασης.
Η Aegean Boat Report, που ιδρύθηκε από τον Olsen το 2017, είχε εκφράσει επανειλημμένα την ανησυχία της για την φερόμενη πρακτική των «pushbacks» στο Αιγαίο. Οι ελληνικές αρχές αρνούνταν πάντα τις αναγκαστικές απελάσεις παρά τα στοιχεία, τα οποία χαρακτηρίστηκαν ως αδιάσειστα από τους υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, σχολιάζει ο Guardian.
Κόλαφος κατά της Ελλάδας
Οι ελληνικές αρχές, οι οποίες δεν έχουν ακόμη απαντήσει στην απόφαση, υπέβαλαν το αίτημα έκδοσης για τον Olsen, υπό τον ισχυρισμό ότι ο Νορβηγός ακτιβιστής διηύθυνε μια εγκληματική οργάνωση για την παράνομη εισαγωγή ανθρώπων στη χώρα. Ομάδες ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένης της Διεθνούς Αμνηστίας, είχαν καλέσει τη Νορβηγία να μην εκδώσει τον Όλσεν, υποστηρίζοντας ότι η σύλληψή του προήλθε από κατάχρηση της νομοθεσίας κατά του λαθρεμπορίου και είχε ως τελικό στόχο να προκαλέσει αναστάτωση στο κίνημα αλληλεγγύης μεταναστών.
Στο πλαίσιο του ρόλου της ως χώρα που βρίσκεται στα σύνορα της ΕΕ, η Ελλάδα έχει επιδιώξει να καταστείλει τις ΜΚΟ που βοηθούν τους μετανάστες, σχολιάζει ο Guardian. Σύμφωνα με νόμο που ψηφίστηκε τον Φεβρουάριο, ο υπουργός Μετανάστευσης, Θάνος Πλεύρης, έχει την υπερισχύουσα εξουσία να διαγράφει τις ΜΚΟ από ένα επίσημο μητρώο με ή χωρίς δικαστική απόφαση. Ο νόμος προβλέπει ποινές φυλάκισης τουλάχιστον 10 ετών και πρόστιμο τουλάχιστον 50.000 ευρώ για μέλη ΜΚΟ που κρίνονται ένοχοι για διευκόλυνση της εισόδου ή εξόδου «υπηκόων τρίτων χωρών» από και προς την Ελλάδα.
Ο Νορβηγός ακτιβιστής είχε κερδίσει ευρεία διεθνή υποστήριξη. Αντιδρώντας στη σύλληψή του, η Mary Lawlor, ειδική εισηγήτρια του ΟΗΕ για την κατάσταση των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ζήτησε την απόρριψη της υπόθεσης. «Η δίωξή του φαίνεται να αποτελεί μέρος της μακροχρόνιας και καλά τεκμηριωμένης καταστολής των ανθρώπων που κάνουν τέτοια εργασία στην Ελλάδα και στα σύνορα της ΕΕ», ανέφερε.
Μετά την απόφαση του δικαστηρίου, το Human Rights Watch κάλεσε την Αθήνα να ανακαλέσει το ένταλμα σύλληψης και να αποσύρει όλες τις κατηγορίες εναντίον του Νορβηγού.
Η Eva Cossé, επικεφαλής ερευνήτρια Ευρώπης του οργανισμού με έδρα την Ουάσινγκτον, δήλωσε πως «η απόφαση του δικαστηρίου να μην εκδώσει τον Tommy Olsen αποτελεί νίκη για το έργο των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και άμεση απόκρουση της προσπάθειας της Ελλάδας να εξαγάγει την καταστολή της διαφωνίας. Ο Olsen εξακολουθεί να κινδυνεύει με πολιτικά κίνητρα δίωξης και έκδοσης, εφόσον το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης της Ελλάδας παραμένει σε ισχύ».
Ζαχαρίας Κεσσές
Ο Ζαχαρίας Κεσσές δήλωσε στον Guardian ότι ήταν επιτακτική ανάγκη να δοθεί στον Olsen η ημέρα που θα δικαστεί στην Ελλάδα, ώστε «να μπορέσει να αποδείξει την αθωότητά του». Πρόσθεσε πως «θα πιέσουμε τώρα για να διεξαχθεί δίκη το συντομότερο δυνατό. Το κατηγορητήριο εναντίον του αποτελεί μέρος μιας πολύ ευρύτερης τάσης, κατά την οποία η ελληνική αστυνομία παρενοχλεί δικαστικά τους υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, για να τους κρίνουν τελικά αθώους τα δικαστήρια».
Η υόθεση Olsen
O Tommy Olsen είναι ο ιδρυτής της MKO Aegean Boat Report. Η ΜΚΟ δημιουργήθηκε το 2017 ως πλατφόρμα καταγραφής αφίξεων και καταστάσεων κινδύνου ανθρώπων που κινούνται στο Αιγαίο Πέλαγος. Συστάθηκε επίσημα ως ΜΚΟ το 2018. Το Aegean Boat Report κατέγραψε και κατήγγειλε παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων που διαπράττονται εις βάρος ανθρώπων που μετακινούνται (μετανάστες), συμπεριλαμβανομένων παράνομων pushbacks που διαπράττονται από τις αρχές.
Στις 16 Μαρτίου 2026, ο Tommy Olsen συνελήφθη από τη νορβηγική αστυνομία στο Tromsø, στο βόρειο τμήμα της Νορβηγίας, σε εκτέλεση ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης μετά από έρευνα που ξεκίνησε το 2022 από τις ελληνικές αρχές. Την ίδια ημέρα, το Δημοτικό Δικαστήριο του Byretten αποφάσισε ότι ο Olsen θα εκδοθεί στην Ελλάδα και θα προφυλακιστεί στις φυλακές του Tromsø. Ο συνήγορός του άσκησε έφεση κατά της απόφασης έκδοσης και της κράτησής του στο Εφετείο Hålogaland, με έδρα το Tromsø.
Στις 20 Μαρτίου 2026, ο Olsen αφέθηκε ελεύθερος με το ένταλμα σύλληψης εις βάρος του να είναι σε ισχύ. Στις 27 Μαρτίου 2026, ο εφέτης αποφάσισε ότι η υπόθεση θα εκδικαστεί από το Εφετείο, χωρίς να διευκρινίσει την ημερομηνία της ακροαματικής διαδικασίας. Στην περίπτωση έκδοσης στην Ελλάδα, ο Olsen αντιμετώπιζε παρατεταμένη προφυλάκιση έως και 18 μήνες καθώς και πιθανή ποινή φυλάκισης έως και 10 χρόνια, με κατηγορίες που συνιστούν αντίποινα για τις νόμιμες δραστηριότητές του στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, σύμφωνα με το Παρατηρητήριο για την Προστασία των Υπερασπιστών των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, μια συνεργασία του Παγκόσμιου Οργανισμού κατά των Βασανιστηρίων (OMCT) και της Διεθνούς Ομοσπονδίας για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (FIDH).
Στις 14 Μαΐου 2024, ο Ανακριτής της Κω εξέδωσε ένταλμα σύλληψης με αριθμό 14/14-05-2024 κατά του Olsen. Το ένταλμα προέρχεται από ποινική έρευνα που ξεκίνησε το 2022 εναντίον του Olsen και του παναγιώτη Δημητρά, συνιδρυτή και εκπροσώπου του Ελληνικού Παρατηρητηρίου των Συμφωνιών του Ελσίνκι.
Όπως ανέφερε το Παρατηρητήριο το 2022, η έρευνα εναντίον τόσο του Olsen όσο και του Δημητρά βασίζεται σε κατηγορίες όπως «συμμετοχή και ένταξη σε εγκληματική οργάνωση», «διευκόλυνση της εισόδου στην ελληνική επικράτεια υπηκόου τρίτης χώρας, που διαπράττεται από δύο ή περισσότερα άτομα με σκοπό το κέρδος και κατά την άσκηση της επαγγελματικής τους δραστηριότητας, και διαπράττεται επανειλημμένα» και «διευκόλυνση της παράνομης διαμονής υπηκόου τρίτης χώρας με σκοπό το κέρδος και κατ' εξακολοούθηση».
Ωστόσο προηγούμενη νομολογία παρόμοιων δικών, συμπεριλαμβανομένης αυτής του Αρείου Πάγου, δείχνει ότι άτομα δεν μπορούν να κατηγορηθούν ως «εγκληματική οργάνωση» για μία πράξη, χωρίς σαφή ιεραρχική οργάνωση ή οικονομικά οφέλη, ούτε μπορεί να υπάρξει «διευκόλυνση εισόδου» όταν υποστηρίζονται άτομα για την πρόσβαση στο καθολικό δικαίωμα ασύλου.
Οι κατηγορίες προέρχονται από το έργο τους να ειδοποιούν αρχές όπως η Ελληνική Αστυνομία, το Λιμενικό Σώμα, οι αρχές μετανάστευσης, η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες και ο Συνήγορος του Πολίτη για την παρουσία ατόμων που έφτασαν στα ελληνικά νησιά της Κω τον Ιούλιο του 2021 και για την πρόθεσή τους να υποβάλουν αίτηση ασύλου, σε φερόμενο συντονισμό με άτομα στην Τουρκία. Ο Olsen ενημερώθηκε για την έρευνα μόλις τον Ιανουάριο του 2023.
Το ελληνικό κράτος δεν έχει υποβάλει επανειλημμένα τις πληροφορίες σχετικά με τον φερόμενο εκφοβισμό και την παρενόχληση υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και εργαζομένων και εθελοντών στον ανθρωπιστικό τομέα, τις οποίες απαιτούσε η UNCAT, σχολιάζει το παρατηρητήριο. Ωστόσο, οι υπερασπιστές των δικαιωμάτων των μεταναστών έχουν ποινικοποιηθεί σοβαρά εδώ και χρόνια. Οι ελληνικές ανακριτικές αρχές συχνά διαρρέουν στα μέσα ενημέρωσης φερόμενες ποινικές έρευνες, που έχουν κινηθεί εναντίον υπερασπιστών των δικαιωμάτων των μεταναστών, δημιουργώντας κλίμα φόβου μεταξύ όλων των υπερασπιστών των δικαιωμάτων, όπως τεκμηριώνεται από το Παρατηρητήριο στην έκθεσή του του 2021 «Ευρώπη: Ανοιχτή περίοδος αλληλεγγύης».
Το Παρατηρητήριο σημειώνει ότι η συνεργασία μεταξύ των ελληνικών και των νορβηγικών αρχών να κρατούν αυθαίρετα τον Olsen συνιστά πράξη διεθνικής καταστολής.
Με πληροφορίες του AegeanBoatReport/OMCT/Guardian
