Η συμφωνία για την κατάπαυση του πυρός μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ που επιτεύχθηκε μιάμιση ώρα πριν λήξει το «αποκαλυπτικό» τελεσίγραφο Τραμπ, προκάλεσε παγκόσμια ανακούφιση. Αναμφίβολα, η συμφωνία θα σώσει πολλές ζωές και θα δώσει (προσωρινό;) τέλος στην παγκόσμια ενεργειακή κρίση.
Η συμφωνία είναι διάρκειας δύο εβδομάδων και δεν αποτελεί μια συνολική συνθήκη ειρήνης πάνω στην οποία θα διαμορφωθεί ένα νέο σύστημα ασφαλείας στον Περσικό Κόλπο και ευρύτερα στη Μέση Ανατολή -τουλάχιστον δεν έχει ανακοινωθεί κάτι τέτοιο. Επιπλέον, δεν είναι ακόμα ξεκάθαρο τι ακριβώς έχει συμφωνηθεί. Είναι χαρακτηριστικό ότι γίνονται αντικρουόμενες δηλώσεις σχετικά με το αν ο Λίβανος συμπεριλαμβάνεται στη συμφωνία. Ο πρωθυπουργός του Πακιστάν Σεχμπάζ Σαρίφ που λειτούργησε ως διαμεσολαβητής στη διαπραγμάτευση, δήλωσε αρχικά ότι συμπεριλαμβάνεται, αλλά στη συνέχεια ο Νετανιάχου τον διέψευσε. Η Χεζμπολά πάντως σταμάτησε τα χτυπήματα κατά του Ισραήλ.
Νικητές και ηττημένοι
Όπως συμβαίνει σε αυτές τις περιπτώσεις, όλες οι πλευρές δηλώνουν ότι θριάμβευσαν. Ο Τραμπ κάνει λόγο για «ολοκληρωτική και απόλυτη νίκη», ενώ χιλιάδες πανηγύρισαν στους δρόμους της Τεχεράνης. Με όλες τις επιφυλάξεις που πρέπει να κρατάμε λόγω των ασαφειών και των σκοτεινών σημείων της συμφωνίας, θα προσπαθήσουμε να κάνουμε μια πρώτη εν θερμώ αποτίμηση των κερδών και των ζημιών της κάθε πλευράς.
Τα θετικά για τον Τραμπ:
- Η συμφωνία επήλθε μετά το τελεσίγραφο του Τραμπ ότι θα αφανίσει τον ιρανικό πολιτισμό. Ο Τραμπ μπορεί να πει δηλαδή στους ψηφοφόρους του ότι πέρασε ο τσαμπουκάς της Αμερικής.
- Τα Στενά του Ορμούζ ανοίγουν πράγμα που ήδη ρίχνει τις τιμές του πετρελαίου.
- Αν επιτευχθεί τελική συμφωνία θα περιλαμβάνει σίγουρα τον έλεγχο του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν. Βέβαια, αυτό το είχε καταφέρει ο Ομπάμα χωρίς πόλεμο.
- Οι ιρανικές στρατιωτικές και οικονομικές δυνατότητες έχουν δεχτεί πολύ μεγάλα πλήγματα.
Τα θετικά για το Ιράν:
- Ο διακηρυγμένος στόχος της ανατροπής του ισλαμικού καθεστώτος δεν επετεύχθη.
- Το Ιράν μπόρεσε να εκτοξεύσει δεκάδες πυραύλους ακόμα και την τελευταία ημέρα του πολέμου, κάτι που δείχνει ότι διατηρεί σημαντικά αποθέματα όπλων και πυρομαχικών καθώς και δυνατότητες παραγωγής.
- Τα πλοία θα περνάνε τα Στενά κατόπιν συνεννόησης με το Ιράν.
- Φάνηκε ότι ο «οικονομικός πόλεμος» αποτελεί το πραγματικό «πυρηνικό» όπλο της Τεχεράνης.
Από την πλευρά του, ο Νετανιάχου μπόρεσε να σύρει τις ΗΠΑ σε έναν πόλεμο που μείωσε κατά πολύ τη στρατιωτική δύναμη του Ιράν. Ωστόσο, δεν μπόρεσε να προκαλέσει την ανατροπή του ισλαμικού καθεστώτος και να διαλύσει το ιρανικό κράτος, όπως θα ήθελε.
Να σημειώσουμε ακόμα ότι στους κερδισμένους τοποθετούνται το Πακιστάν και η Κίνα που μεσολάβησαν για τη συμφωνία. Ειδικά η Κίνα εμφανίζεται ως μια δύναμη αφοσιωμένη στη διεθνή σταθερότητα, σε μια στιγμή που ο Τραμπ προκαλεί παγκόσμιο σοκ με τα αδιανόητα τελεσίγραφά του.
Ο τελικός απολογισμός
Ο τελικός απολογισμός θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τρεις παράγοντες:
- Από το αν θα διατηρηθεί η ειρήνη ή θα συνεχιστούν τα χτυπήματα του Ισραήλ και των ΗΠΑ.
- Από το αν θα αρθούν οι οικονομικές κυρώσεις σε βάρος του Ιράν.
- Από το αν το Ιράν μαζί με το Ομάν θα εισπράττουν τέλη για τη διέλευση των Στενών του Ορμούζ.
«Χορογραφημένη» ακολουθία
Κατά τον διεθνολόγο Σωτήρη Ρούσσο, «αυτό που βλέπουμε θυμίζει πάρα πολύ μια "χορογραφημένη" ακολουθία βημάτων η οποία οδήγησε στο σημερινό αποτέλεσμα. Από τη μια μεριά ο Τραμπ έπρεπε να βάλει το τελεσίγραφό του για να δείξει το κύρος των ΗΠΑ. Από την άλλη, οι Ιρανοί το δέχτηκαν γιατί ήθελαν να σταματήσει η καταστροφή των υποδομών τους που είχε ξεκινήσει το Ισραήλ πριν καν εκπνεύσει το τελεσίγραφο».
Ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων του πανεπιστημίου Πελοποννήσου εκτιμά ότι η τελική διαπραγμάτευση δεν θα είναι εύκολη για δύο λόγους:
- Χωρίζει πολύ μεγάλη απόσταση τους στόχους των δύο πλευρών.
- Υπάρχει ο αστάθμητος παράγοντας του Ισραήλ, το οποίο έχει τελείως διαφορετικές στρατηγικές επιδιώξεις από τις ΗΠΑ.
«Ο πρώτος παράγοντας μπορεί να επιλυθεί. Ο δεύτερος μπορεί να επιλυθεί μόνο στο ίδιο το Ισραήλ, μέσα από μια αλλαγή της εσωτερικής πολιτικής κατάστασης», καταλήγει ο Ρούσσος.
