Καθώς το τελεσίγραφο του προέδρου Τραμπ βρισκόταν σε εξέλιξη, Αμερικανοί και Ισραηλινοί αξιωματούχοι πληροφορήθηκαν τη Δευτέρα μια ενδιαφέρουσα εξέλιξη: ο Ανώτατος Ηγέτης Μοτζτάμπα Χαμενεΐ είχε δώσει εντολή στους διαπραγματευτές του, για πρώτη φορά από την έναρξη του πολέμου, να κινηθούν προς μια συμφωνία.
Αυτό τουλάχιστον ισχυρίζεται το αμερικανικό Axios, επικαλούμενο πηγές με γνώση των εξελίξεων.
Οι αμερικανικές δυνάμεις στη Μέση Ανατολή και αξιωματούχοι του Πενταγώνου πέρασαν τις τελευταίες εκείνες ώρες προετοιμάζοντας μια μαζική εκστρατεία βομβαρδισμών κατά ιρανικών υποδομών - προσπαθώντας να καταλάβουν προς ποια κατεύθυνση έκλινε ο Τραμπ. «Δεν είχαμε ιδέα τι θα συμβεί. Ήταν χαοτικό», δήλωσε αξιωματούχος άμυνας.
Οι σύμμαχοι στην περιοχή προετοιμάζονταν για ιρανικά αντίποινα πρωτοφανούς κλίμακας, ενώ στο εσωτερικό του Ιράν, ορισμένοι άμαχοι εγκατέλειπαν τα σπίτια τους προσπαθώντας να αποφύγουν το κύριο βάρος των επιθέσεων.
Η αφήγηση αυτή για τη διπλωματία που απέτρεψε - προς το παρόν - την κλιμάκωση βασίζεται σε συνομιλίες με έντεκα πηγές του Axios που είχαν γνώση των διαπραγματεύσεων.
Το παρασκήνιο της συμφωνίας
Το πρωί της Δευτέρας, κι ενώ ο Τραμπ συνομιλούσε με το πλήθος σε πασχαλινή εκδήλωση στον Λευκό Οίκο, ένας «πολύ θυμωμένος» Στιβ Γουίτκοφ πραγματοποιούσε συνεχείς τηλεφωνικές επαφές.
Ο Αμερικανός απεσταλμένος ενημέρωσε τους διαμεσολαβητές ότι η αντιπρόταση 10 σημείων που είχαν μόλις λάβει οι ΗΠΑ από το Ιράν ήταν «καταστροφή, πλήρης αποτυχία».
Ακολούθησε μια «χαοτική» ημέρα τροποποιήσεων, με τους Πακιστανούς διαμεσολαβητές να μεταφέρουν νέα σχέδια μεταξύ του Γουίτκοφ και του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, ενώ οι υπουργοί Εξωτερικών της Αιγύπτου και της Τουρκίας προσπαθούσαν να γεφυρώσουν τις διαφορές.
Μέχρι το βράδυ της Δευτέρας, οι διαμεσολαβητές είχαν εξασφαλίσει την αμερικανική έγκριση για επικαιροποιημένη πρόταση κατάπαυσης του πυρός διάρκειας δύο εβδομάδων. Στη συνέχεια, η απόφαση πέρασε στον Χαμενεΐ - ο οποίος, σύμφωνα με τις πηγές, συμμετείχε ενεργά στη διαδικασία τη Δευτέρα και την Τρίτη.
Σύμφωνα πάντα με το Axios, η εμπλοκή του νέου Ανώτατου Ηγέτη ήταν κατ’ ανάγκη μυστική και δύσκολη. Αντιμέτωπος με ενεργή απειλή δολοφονίας από το Ισραήλ, ο Χαμενεΐ επικοινωνούσε κυρίως μέσω αγγελιαφόρων που μετέφεραν σημειώματα.
Δύο πηγές χαρακτήρισαν την έγκρισή του προς τους διαπραγματευτές να προχωρήσουν σε συμφωνία ως «σημείο καμπής».
Περιφερειακή πηγή ανέφερε ότι ο Αραγτσί διαδραμάτισε επίσης κεντρικό ρόλο, τόσο στη διαχείριση των διαπραγματεύσεων όσο και στην πίεση προς διοικητές των Φρουρών της Επανάστασης να αποδεχθούν συμφωνία.
Η Κίνα συμβούλευε επίσης το Ιράν να αναζητήσει διέξοδο αποκλιμάκωσης, ωστόσο, στο τέλος της ημέρας, όλες οι μεγάλες αποφάσεις πέρασαν από τον Χαμενεΐ. «Χωρίς το πράσινο φως του, δεν θα υπήρχε συμφωνία», δήλωσε η περιφερειακή πηγή.
Εν μέσω προόδου οι δραματικές απειλές Τραμπ
Μέχρι το πρωί της Τρίτης ήταν σαφές ότι σημειωνόταν πρόοδος, κάτι που όμως δεν εμπόδισε τον Τραμπ να διατυπώσει την πιο δραματική απειλή του: «Ένας ολόκληρος πολιτισμός θα πεθάνει απόψε».
Ορισμένα αμερικανικά μέσα μετέδωσαν ότι το Ιράν αποχωρούσε από τις συνομιλίες. Πηγές που συμμετείχαν στις διαπραγματεύσεις δήλωσαν στο Axios ότι αυτό δεν ίσχυε και ότι στην πραγματικότητα υπήρχε δυναμική προόδου.
Ο αντιπρόεδρος Βανς πραγματοποιούσε τηλεφωνικές επαφές από την Ουγγαρία, κυρίως με την πακιστανική πλευρά.
Την ίδια ώρα, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου βρισκόταν σε συνεχή επικοινωνία με τον Τραμπ και την ομάδα του - αν και οι Ισραηλινοί ανησυχούσαν ολοένα και περισσότερο πως είχαν χάσει τον έλεγχο της διαδικασίας.
Περίπου το μεσημέρι (ώρα Ανατολικής Ακτής ΗΠΑ) της Τρίτης οι πλευρές δείχνουν να συγκλίνουν σε κατάπαυση του πυρός δύο εβδομάδων.
Τρεις ώρες αργότερα, ο Πακιστανός πρωθυπουργός Σεχμπάζ Σαρίφ δημοσίευσε τους όρους στο X και κάλεσε τις δύο πλευρές να τους αποδεχθούν.
Ο Τραμπ άρχισε αμέσως να δέχεται τηλεφωνήματα και μηνύματα από σκληροπυρηνικούς συμμάχους και συμβούλους που τον προέτρεπαν να απορρίψει τη συμφωνία. Η σύγχυση γύρω από τις προθέσεις του ήταν τόσο μεγάλη, ώστε ακόμη και άνθρωποι που είχαν μιλήσει μαζί του μία ή δύο ώρες νωρίτερα πίστευαν ότι θα απορρίψει την πρόταση - μέχρι τη στιγμή που τελικά την αποδέχθηκε.
Λίγο πριν δημοσιεύσει την απάντησή του, ο Τραμπ μίλησε με τον Νετανιάχου για να εξασφαλίσει τη δέσμευσή του στην εκεχειρία.
Στη συνέχεια επικοινώνησε με τον Πακιστανό στρατάρχη Ασίμ Μουνίρ για να ολοκληρωθεί η συμφωνία.
Οι αμερικανικές δυνάμεις έλαβαν εντολή αναστολής επιχειρήσεων 15 λεπτά μετά την ανάρτηση του Τραμπ.
Ο Αραγτσί ακολούθησε δηλώνοντας ότι το Ιράν θα τηρήσει την κατάπαυση του πυρός και θα ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ για πλοία που επιχειρούν «σε συντονισμό με τις ένοπλες δυνάμεις του Ιράν».
Τα ανοιχτά ερωτήματα
Παραμένει ασαφές σε ποιο βαθμό το Ιράν θα επιτρέψει την πλήρη επανέναρξη της ναυσιπλοΐας ή πόσο σταθερά θα τηρήσει ο Νετανιάχου την εκεχειρία.
Ανώτερος Ισραηλινός αξιωματούχος δήλωσε στο Axios ότι ο Νετανιάχου έλαβε διαβεβαιώσεις πως οι ΗΠΑ θα επιμείνουν στις ειρηνευτικές συνομιλίες ώστε το Ιράν να εγκαταλείψει το πυρηνικό υλικό του, να σταματήσει τον εμπλουτισμό και να εγκαταλείψει την απειλή των βαλλιστικών πυραύλων.
Ο Βανς αναμένεται να ηγηθεί της αμερικανικής αντιπροσωπείας στις συνομιλίες που προγραμματίζονται για την Παρασκευή στο Πακιστάν - πιθανώς στη σημαντικότερη αποστολή της πολιτικής του καριέρας.
Παραμένουν, ωστόσο, σημαντικά χάσματα μεταξύ των αμερικανικών και ιρανικών θέσεων, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο επανέναρξης του πολέμου.
