Τη Δευτέρα ο πρόεδρος των ΗΠΑ απείλησε ότι θα «εξουδετερώσει» το Ιράν «μέσα σε μία νύχτα» - εάν δεν συμφωνήσει έως τις 20:00 σήμερα (ώρα Ουάσιγκτον) στο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ.
Ακόμη και πριν από την τελευταία απειλή του, ορισμένες χώρες είχαν ήδη εξασφαλίσει συμφωνίες με την Τεχεράνη ώστε τα πλοία τους να χρησιμοποιούν τη ζωτικής σημασίας ναυτιλιακή οδό. Πρόκειται κυρίως για ασιατικά κράτη - πιο πρόσφατα οι Φιλιππίνες - των οποίων οι οικονομίες εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την ενέργεια του Κόλπου.
Την περασμένη εβδομάδα, ο Τραμπ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ δεν χρειάζονται το πετρέλαιο της περιοχής, ενώ κάλεσε χώρες που εξαρτώνται ενεργειακά από τα Στενά να αποστείλουν πολεμικά πλοία και να αναλάβουν πρωτοβουλίες ώστε να αποκατασταθούν οι μεταφορές.
Τις τελευταίες εβδομάδες, αρκετές ασιατικές χώρες - μεταξύ τους το Πακιστάν, η Ινδία και οι Φιλιππίνες - συνήψαν συμφωνίες με την Τεχεράνη που επιτρέπουν την ασφαλή διέλευση ορισμένων πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ. Η Κίνα επιβεβαίωσε, επίσης, πως πλοία της έχουν χρησιμοποιήσει τη θαλάσσια οδό.
Παραμένουν, ωστόσο, ερωτήματα σχετικά με το εύρος αυτών των διαβεβαιώσεων και τη διάρκεια ισχύος των συμφωνιών με το Ιράν.
«Δεν γνωρίζουμε ακόμη αν οι εγγυήσεις ισχύουν μόνο για ορισμένα πλοία ή για όλα τα πλοία που φέρουν τη σημαία μιας συγκεκριμένης χώρας», δήλωσε ο Δημήτρης Μανιάτης από τη ναυτιλιακή συμβουλευτική εταιρεία Marisks.
Παρόλα αυτά, οι χώρες που χρειάζονται την ενέργεια του Κόλπου αναγνωρίζουν πλέον ότι πρέπει να συνεργαστούν με το Ιράν εάν θέλουν να επαναλάβουν τις αποστολές, δήλωσε ο Ροκ Σι από το University of Technology Sydney.
Οι καρποί της διπλωματίας
Οι Φιλιππίνες είναι το τελευταίο κράτος που κατέληξε σε συμφωνία με την Τεχεράνη, με την ΥΠΕΞ της χώρας να δηλώνει πως Ιρανοί αξιωματούχοι διαβεβαίωσαν για «ασφαλή, ανεμπόδιστη και ταχεία διέλευση» των πλοίων μέσω του στενού.
Όπως ανέφερε, η συμφωνία που, επιτεύχθηκε έπειτα από «μια πολύ παραγωγική τηλεφωνική συνομιλία» με την Τεχεράνη την Πέμπτη, ήταν «ζωτικής σημασίας» για τη διασφάλιση προμηθειών ενέργειας και λιπασμάτων.
Οι Φιλιππίνες εισάγουν το 98% του πετρελαίου τους από τη Μέση Ανατολή και ήταν η πρώτη χώρα που κήρυξε ενεργειακή κατάσταση έκτακτης ανάγκης αφού οι τιμές της βενζίνης υπερδιπλασιάστηκαν μετά την έναρξη του πολέμου με το Ιράν.
Ίσως το πιο ενδιαφέρον όμως είναι πως οι Φιλιππίνες συχνά θεωρούνται σύμμαχος των ΗΠΑ.
«Το Ιράν φαίνεται να διακρίνει μεταξύ της συμμαχικής σχέσης μιας χώρας και της ενεργής συμμετοχής της στη σύγκρουση», σχολίασε σχετικά η Τερέζα Λαζάρο.
Και άλλες χώρες, όμως, είχαν συνομιλίες με το Ιράν.
Το Πακιστάν ανακοίνωσε στις 28 Μαρτίου ότι το Ιράν συμφώνησε να επιτρέψει τη διέλευση 20 πλοίων του από τα Στενά του Ορμούζ. «Πρόκειται για μια ευπρόσδεκτη και εποικοδομητική χειρονομία από το Ιράν και αξίζει αναγνώριση», δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών του Πακιστάν Ισάκ Νταρ. «Ο διάλογος, η διπλωματία και τέτοια μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης είναι ο μόνος δρόμος προς τα εμπρός».
Το Ιράν καλωσόρισε επίσης τη διέλευση πλοίων με ινδική σημαία.
«Οι Ινδοί φίλοι μας είναι σε ασφαλή χέρια, καμία ανησυχία», ανέφερε η ιρανική πρεσβεία στην Ινδία σε ανάρτηση στο X την περασμένη εβδομάδα.
Η Κίνα, ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου, επιβεβαίωσε επίσης την περασμένη εβδομάδα ότι ορισμένα από τα πλοία της διέσχισαν το στενό, χωρίς όμως να αναφερθεί στο Ιράν ή να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες.
«Μετά από συντονισμό με τα αρμόδια μέρη, τρία κινεζικά πλοία διέσχισαν πρόσφατα τα Στενά του Ορμούζ. Εκφράζουμε την ευγνωμοσύνη μας προς τα εμπλεκόμενα μέρη για τη βοήθεια που παρείχαν», δήλωσε εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών.
Δεδομένα παρακολούθησης πλοίων δείχνουν ότι, παρά τον πόλεμο, εκατομμύρια βαρέλια ιρανικού πετρελαίου που τελούν υπό αμερικανικές κυρώσεις παραδόθηκαν στην Κίνα τις τελευταίες εβδομάδες.
Το Πεκίνο διατηρεί φιλικές διπλωματικές σχέσεις με την Τεχεράνη και έχει ενωθεί με το Πακιστάν στην προσπάθεια διαμεσολάβησης για κατάπαυση του πυρός μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.
Τι εξακολουθούμε να μην γνωρίζουμε
Παραμένει ασαφές υπό ποιους όρους ορισμένα πλοία διαπραγματεύθηκαν ασφαλή διέλευση - και αν κατέβαλαν αντίτιμο για τη διέλευση από το στενό.
Το Σαββατοκύριακο, ιαπωνικό πλοίο μεταφοράς LNG διέσχισε τα Στενά του Ορμούζ, όπως ανακοίνωσε στο BBC η ναυτιλιακή εταιρεία Mitsui OSK Lines.
«Η ασφάλεια του πλοίου και όλων των μελών του πληρώματος έχει επιβεβαιωθεί», ανέφερε η εταιρεία, χωρίς να σχολιάσει εάν καταβλήθηκαν τέλη ή πώς εξασφαλίστηκε η ασφαλής διέλευση.
Τον Μάρτιο, η Μαλαισία δήλωσε επίσης ότι ορισμένα δεξαμενόπλοιά της έλαβαν άδεια από την Τεχεράνη να περάσουν από το στενό, με τον πρωθυπουργό Ανουάρ Ιμπραχίμ να ευχαριστεί τον πρόεδρο του Ιράν για τη διευκόλυνση της διέλευσης.
Ο υπουργός Μεταφορών της Μαλαισίας Άντονι Λοκ απέδωσε την εξέλιξη στις «καλές διπλωματικές σχέσεις με την ιρανική κυβέρνηση», σύμφωνα με τοπικά μέσα ενημέρωσης.
Δεν είναι σαφές εάν και άλλα πλοία με σημαία Μαλαισίας θα λάβουν τις ίδιες διαβεβαιώσεις, την ώρα που περίπου τα δύο τρίτα των εισαγωγών πετρελαίου της Μαλαισίας προέρχονται από τον Κόλπο.
Οι συνέπειες αυτών των συμφωνιών για άλλες χώρες παραμένουν αβέβαιες - για παράδειγμα, αν κράτη θα επιλέξουν να αλλάξουν σημαία στα πλοία τους σε σημαίες χωρών που επιτρέπεται να διέρχονται.
Πολλά δεξαμενόπλοια φέρουν σήμερα σημαίες χωρών όπως ο Παναμάς και τα Νησιά Μάρσαλ, τα οποία δεν έχουν εξασφαλίσει εγγυήσεις ασφαλούς διέλευσης, δήλωσε ο Μανιάτης.
Ο οικονομολόγος ενέργειας Σι σημείωσε πάντως ότι, αν και αυτές οι συμφωνίες αποτελούν «διπλωματική πρόοδο», δεν συνιστούν λύση του προβλήματος.
Παραμένει άγνωστο πόσο διαρκείς θα αποδειχθούν οι διαβεβαιώσεις αυτές και πώς οι στρατιωτικές επιχειρήσεις στην περιοχή θα επηρεάσουν την εφαρμογή τους.
Πηγή: BBC
