Το Ιράν βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπο με μία από τις σοβαρότερες στρατιωτικές κλιμακώσεις των τελευταίων δεκαετιών, μετά τη συντονισμένη επίθεση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ εναντίον του.
Στις 11 Φεβρουαρίου 1979, η Ισλαμική Επανάσταση ανέτρεψε το καθεστώς του σάχη Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί, σηματοδοτώντας μια ριζική αλλαγή πορείας για το Ιράν. Τον Απρίλιο του ίδιου έτους, μετά από δημοψήφισμα, η χώρα ανακηρύχθηκε Ισλαμική Δημοκρατία υπό την ηγεσία του αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί.
Λίγους μήνες αργότερα, τον Νοέμβριο του 1979, η κατάληψη της αμερικανικής πρεσβείας στην Τεχεράνη και η κράτηση 52 Αμερικανών διπλωματών οδήγησαν στην πρώτη μεγάλη ρήξη με τις Ηνωμένες Πολιτείες και στην επιβολή των πρώτων αμερικανικών κυρώσεων.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Στις 22 Σεπτεμβρίου 1980, το Ιράκ του Σαντάμ Χουσεΐν εισέβαλε στο Ιράν, ξεκινώντας έναν πόλεμο που διήρκεσε έως τον Αύγουστο του 1988 και κόστισε τη ζωή σε περίπου μισό εκατομμύριο ανθρώπους. Ο πόλεμος αυτός σημάδεψε βαθιά την ιρανική κοινωνία και εδραίωσε μια κουλτούρα πολιορκίας και καχυποψίας απέναντι στη Δύση. Το 1988, η κατάρριψη πολιτικού αεροσκάφους της Iran Air από αμερικανικό πολεμικό πλοίο, με 290 νεκρούς, επιδείνωσε περαιτέρω τις σχέσεις Τεχεράνης–Ουάσιγκτον.
Μετά τον θάνατο του Χομεϊνί στις 3 Ιουνίου 1989 και την ανάληψη της ανώτατης ηγεσίας από τον αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, το Ιράν προσπάθησε να ανασυγκροτηθεί, ωστόσο βρέθηκε αντιμέτωπο με νέες κρίσεις. Το 1995, οι ΗΠΑ επέβαλαν εκτεταμένες κυρώσεις στο ιρανικό πετρέλαιο και εμπόριο, κατηγορώντας την Τεχεράνη για στήριξη της «τρομοκρατίας» και επιδίωξη πυρηνικών όπλων. Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν βρέθηκε στο επίκεντρο της διεθνούς αντιπαράθεσης από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, ιδιαίτερα μετά το 2002, όταν αποκαλύφθηκαν μυστικές πυρηνικές εγκαταστάσεις.
Το 2003, με την αμερικανική εισβολή στο Ιράκ, το Ιράν ενίσχυσε την επιρροή του στη χώρα, στηρίζοντας σιιτικές πολιτοφυλακές και πολιτικά κόμματα. Το 2006 και το 2010, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ επέβαλε νέους γύρους κυρώσεων, αυξάνοντας την οικονομική πίεση. Η κρίση κορυφώθηκε το 2012, όταν η Ευρωπαϊκή Ένωση προχώρησε σε εμπάργκο στο ιρανικό πετρέλαιο, οδηγώντας το εθνικό νόμισμα σε κατάρρευση.
Στις 14 Ιουλίου 2015, το Ιράν υπέγραψε τη συμφωνία για το πυρηνικό του πρόγραμμα με τις ΗΠΑ, την ΕΕ, τη Ρωσία και την Κίνα, δημιουργώντας ελπίδες για αποκλιμάκωση.
Ωστόσο, στις 8 Μαΐου 2018, ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ απέσυρε μονομερώς τη χώρα του από τη συμφωνία, επαναφέροντας σκληρές κυρώσεις. Η ένταση επανήλθε δυναμικά στις 3 Ιανουαρίου 2020, με τη δολοφονία του Ιρανού στρατηγού Κασέμ Σολεϊμανί από αμερικανικό πλήγμα στη Βαγδάτη.
Τα τελευταία χρόνια, η σύγκρουση με το Ισραήλ κλιμακώθηκε περαιτέρω. Τον Απρίλιο του 2024, ισραηλινή επίθεση στην ιρανική πρεσβεία στη Δαμασκό προκάλεσε τον θάνατο ανώτερων στελεχών των Φρουρών της Επανάστασης, ενώ τον Ιούνιο του 2025 σημειώθηκε 12ήμερος πόλεμος μεταξύ των δύο χωρών με εκατοντάδες νεκρούς.
Η σημερινή επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ, έρχεται ως συνέχεια αυτής της αλυσίδας γεγονότων και εντείνει τους φόβους για γενικευμένη περιφερειακή σύρραξη.
