Οι ΗΠΑ δηλώνουν έτοιμες να πλήξουν το Ιράν μέσα στα επόμενα 24ωρα, καθώς οι προκαταρκτικές επαφές για τον περιορισμό του πυρηνικού του προγράμματος δεν οδηγούν σε ουσιαστική πρόοδο.
Την Τετάρτη ο αμερικανός πρόεδρος κλιμάκωσε απότομα τις απειλές του, υπονοώντας πως αν το Ιράν δεν συμφωνήσει σε ένα σύνολο προαπαιτούμενων, θα μπορούσε σύντομα να δεχθεί επίθεση «με ταχύτητα και βία».
Σύμφωνα με το CNN, τα σενάρια που εξετάζονται σήμερα περιλαμβάνουν αεροπορικές επιδρομές κατά της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας του Ιράν, στοχευμένες επιθέσεις σε αξιωματούχους ασφαλείας που ανέλαβαν τη βίαιη καταστολή των διαδηλώσεων, αλλά και νέα πλήγματα σε πυρηνικές εγκαταστάσεις και κυβερνητικούς θεσμούς.
Ενώ οι πιθανές στόχοι είναι σε μεγάλο βαθμό προβλέψιμοι, το αποτέλεσμα δεν είναι - σχολιάζει το BBC παρουσιάζοντας τα επτά επικρατέστερα σενάρια.
1. Στοχευμένες επιθέσεις ακριβείας - ελάχιστες απώλειες αμάχων - δημοκρατική μετάβαση
Οι αμερικανικές δυνάμεις πραγματοποιούν περιορισμένες επιθέσεις ακριβείας που στοχεύουν στρατιωτικές βάσεις της Ισλαμικής Φρουράς της Επανάστασης (IRGC) και της μονάδας Basij – μιας παραστρατιωτικής δύναμης υπό τον έλεγχο της IRGC – καθώς και εγκαταστάσεις εκτόξευσης και αποθήκευσης βαλλιστικών πυραύλων και τοποθεσίες που συνδέονται με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Το ήδη εξασθενημένο καθεστώς ανατρέπεται, οδηγώντας τελικά σε μια «γνήσια δημοκρατία», που επιτράπει την επιστροφή της Τεχεράνης στη διεθνή σκηνή.
Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα... αισιόδοξο σενάριο: Οι στρατιωτικές επεμβάσεις της Δύσης στο Ιράκ, τη Λιβύη - αλλά και πολλές άλλες χώρες - δεν οδήγησε σε ομαλή δημοκρατική μετάβαση. Αν και έθεσε τέλος σε βίαιες δικτατορίες, οδήγησε σε χρόνια χάους και αιματοχυσίας.
2. Το καθεστώς επιβιώνει αλλά γίνεται πιο μετριοπαθές
Αυτό θα μπορούσε σε γενικές γραμμές να αποτελεί το «μοντέλο της Βενεζουέλας», κατά το οποίο μια ταχεία και ισχυρή αμερικανική παρέμβαση αφήνει το καθεστώς στη θέση του, αλλά σαφώς αποδυναμωμένο.
Στην περίπτωση του Ιράν, αυτό θα σήμαινε ότι η Ισλαμική Δημοκρατία θα επιβίωνε - κάτι που δεν θα ικανοποιούσε μεγάλο τμήμα του ιρανικού πληθυσμού - αλλά θα αναγκαζόταν να περιορίσει τη δράση βίαιων πολιτοφυλακών σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, να σταματήσει ή να περιορίσει τα πυρηνικά και βαλλιστικά της προγράμματα, καθώς και να χαλαρώσει την καταστολή των διαδηλώσεων στο εσωτερικό της χώρας.
Και αυτό το σενάριο, ωστόσο, κρίνεται μάλλο απίθανο: Η ηγεσία της Ισλαμικής Δημοκρατίας παραμένει αμετακίνητη και ανθεκτική σε κάθε αλλαγή εδώ και 47 χρόνια.
3. Το καθεστώς καταρρέει και η εξουσία πηγαίνει στον στρατό
Πολλοί θεωρούν ότι αυτό είναι το πιο πιθανό ενδεχόμενο.
Αν και η δημοφιλία του καθεστώτος φθίνει και κάθε διαδοχικό κύμα διαδηλώσεων το αποδυναμώνει περαιτέρω, εξακολουθεί να υπάρχει ένα τεράστιο και διάχυτο κράτος ασφαλείας στο παρασκήνιο, το οποίο έχει άμεσο συμφέρον στη διατήρηση του status quo.
Οι βασικοί λόγοι για τους οποίους οι διαδηλώσεις μέχρι σήμερα δεν έχουν καταφέρει να ανατρέψουν το καθεστώς είναι ότι δεν έχουν σημειωθεί σημαντικές αναταράξεις στο εσωτερικό των ενόπλων δυνάμεων, ενώ όσοι βρίσκονται στην εξουσία είναι πρόθυμοι να χρησιμοποιήσουν απεριόριστη βία για να παραμείνουν στην εξουσία.
Μέσα στη σύγχυση που θα ακολουθούσε τυχόν αμερικανικά πλήγματα, είναι πιθανό το Ιράν να καταλήξει να κυβερνάται από μια ισχυρή στρατιωτική κυβέρνηση, αποτελούμενη σε μεγάλο βαθμό από στελέχη των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC).
4. Το Ιράν αντεπιτίθεται, με στόχο αμερικανικές δυνάμεις και γειτονικές χώρες
Το Ιράν έχει δεσμευτεί να ανταποδώσει οποιαδήποτε αμερικανική επίθεση, δηλώνοντας ότι «έχει το δάχτυλο στη σκανδάλη».
Είναι σαφές ότι δεν μπορεί να συγκριθεί με τη στρατιωτική ισχύ του αμερικανικού Ναυτικού και της Πολεμικής Αεροπορίας, ωστόσο θα μπορούσε να εξαπολύσει επιθέσεις με βαλλιστικούς πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη, πολλά από τα οποία είναι κρυμμένα σε σπήλαια, υπόγειες εγκαταστάσεις ή σε απομακρυσμένες ορεινές περιοχές.
Υπάρχουν εξάλλου αμερικανικές βάσεις και εγκαταστάσεις διάσπαρτες κατά μήκος της αραβικής πλευράς του Κόλπου, ιδίως στο Μπαχρέιν και το Κατάρ, ενώ το Ιράν θα μπορούσε επίσης, εάν το επέλεγε, να στοχοποιήσει κρίσιμες υποδομές οποιασδήποτε χώρας θεωρούσε ότι συνέπραξε σε αμερικανική επίθεση, όπως η Ιορδανία.
Η καταστροφική επίθεση με πυραύλους και drones στις πετροχημικές εγκαταστάσεις της Saudi Aramco το 2019, η οποία αποδόθηκε σε φιλοϊρανική πολιτοφυλακή στο Ιράκ, έδειξε στους Σαουδάραβες πόσο ευάλωτοι ήταν στους ιρανικούς πυραύλους.
Οι αραβικές χώρες του Κόλπου που γειτνιάζουν με το Ιράν - όλες σύμμαχοι των ΗΠΑ - είναι εύλογα εξαιρετικά ανήσυχες αυτή τη στιγμή, φοβούμενες ότι οποιαδήποτε αμερικανική στρατιωτική ενέργεια θα καταλήξει να στραφεί εναντίον τους.
5. Το Ιράν αντεπιτίθεται με νάρκες στον Κόλπο
Αυτό αποτελεί εδώ και καιρό μια πιθανή απειλή για την παγκόσμια ναυτιλία και τις προμήθειες πετρελαίου, ήδη από τον πόλεμο Ιράν-Ιράκ την περίοδο 1980-88, όταν το Ιράν είχε πράγματι ναρκοθετήσει τις θαλάσσιες οδούς.
Τα στενά του Ορμούζ, το στενό πέρασμα μεταξύ Ιράν και Ομάν, αποτελούν ένα κρίσιμο σημείο διέλευσης, καθώς από εκεί διέρχεται περίπου το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) και μεταξύ 20% και 25% του πετρελαίου και των παραγώγων του.
Το Ιράν έχει πραγματοποιήσει ασκήσεις ταχείας ανάπτυξης θαλάσσιων ναρκών. Εάν προχωρούσε σε μια τέτοια κίνηση, αυτό αναπόφευκτα θα επηρέαζε το παγκόσμιο εμπόριο και τις τιμές του πετρελαίου.
6. Το Ιράν αντεπιτίθεται, βυθίζοντας αμερικανικό πολεμικό πλοίο
Πρόκειται για το σενάριο κατά το οποίο το Ιράν εξαπολύει τόσο μεγάλο αριθμό drones υψηλής εκρηκτικής ισχύος και ταχύπλοων τορπιλακάτων εναντίον ενός ή περισσότερων στόχων, ώστε ακόμη και τα ισχυρά συστήματα εγγύς άμυνας του αμερικανικού Ναυτικού να μην μπορούν να τα εξουδετερώσουν όλα εγκαίρως.
Το Ναυτικό των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC Navy) έχει εδώ και καιρό αντικαταστήσει το συμβατικό ιρανικό ναυτικό στον Κόλπο, μέρος του οποίου είχε διοικητές που είχαν εκπαιδευτεί ακόμη και στο Ντάρτμουθ την εποχή του Σάχη.
Τα ιρανικά ναυτικά πληρώματα έχουν επικεντρώσει μεγάλο μέρος της εκπαίδευσής τους σε ανορθόδοξο ή «ασύμμετρο» πόλεμο, αναζητώντας τρόπους να υπερκεράσουν ή να παρακάμψουν τα τεχνολογικά πλεονεκτήματα που απολαμβάνει ο βασικός τους αντίπαλος, ο Πέμπτος Στόλος του αμερικανικού Ναυτικού.
Η βύθιση ενός αμερικανικού πολεμικού πλοίου, σε συνδυασμό με την πιθανή αιχμαλωσία επιζώντων μελών του πληρώματός του, θα αποτελούσε τεράστια ταπείνωση για τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Αν και το σενάριο αυτό θεωρείται απίθανο, το αντιτορπιλικό αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων USS Cole είχε υποστεί σοβαρές ζημιές από επίθεση αυτοκτονίας της Αλ Κάιντα στο λιμάνι του Άντεν το 2000, με αποτέλεσμα τον θάνατο 17 Αμερικανών ναυτών.
Νωρίτερα, το 1987, ένας Ιρακινός πιλότος μαχητικού αεροσκάφους εκτόξευσε κατά λάθος δύο πυραύλους Exocet εναντίον αμερικανικού πολεμικού πλοίου, του USS Stark, σκοτώνοντας 37 ναύτες.
7. Το καθεστώς καταρρέει, αντικαθίσταται από χάος
Αυτός είναι ένας απολύτως πραγματικός κίνδυνος και αποτελεί μία από τις βασικές ανησυχίες γειτονικών χωρών όπως το Κατάρ και η Σαουδική Αραβία.
Πέρα από το ενδεχόμενο ενός εμφυλίου πολέμου - όπως εκείνων που γνώρισαν η Συρία, η Υεμένη και η Λιβύη - υπάρχει και ο κίνδυνος, μέσα στο χάος και τη σύγχυση, οι εθνοτικές εντάσεις να εξελιχθούν σε ένοπλες συγκρούσεις, καθώς Κούρδοι, Μπαλούτσι και άλλες μειονότητες θα επιχειρήσουν να προστατεύσουν τους δικούς τους ανθρώπους μέσα στο κενό εξουσίας.
Μεγάλο μέρος της Μέσης Ανατολής θα χαιρόταν σίγουρα να δει το τέλος της Ισλαμικής Δημοκρατίας - κανείς περισσότερο από το Ισραήλ, το οποίο έχει ήδη καταφέρει βαριά πλήγματα στους ιρανικούς συμμάχους σε ολόκληρη την περιοχή. Ωστόσο, κανείς δεν θέλει να δει τη μεγαλύτερη χώρα της Μέσης Ανατολής να βυθίζεται στο χάος, προκαλώντας μια ανθρωπιστική και προσφυγική κρίση.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος αυτή τη στιγμή είναι ο πρόεδρος Τραμπ, έχοντας συγκεντρώσει αυτή την ισχυρή στρατιωτική δύναμη κοντά στα σύνορα του Ιράν, να αποφασίσει ότι πρέπει να δράσει για να μη χάσει το κύρος του, οδηγώντας στην έναρξη ενός πολέμου χωρίς σαφές τελικό αποτέλεσμα και με δυνητικά καταστροφικές συνέπειες.
