Δυνατότητα πρόσβασης σε μια νέα αγορά 270 εκατομμυρίων καταναλωτών, πολλοί εκ των οποίων ενδέχεται να έρθουν για πρώτη φορά σε επαφή με τα ποιοτικά ελληνικά αγροδιατροφικά προϊόντα, δημιουργεί η συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Mercosur η οποία έλαβε το «πράσινο φως» από τις περισσότερες χώρες της ΕΕ, βάσει της συζήτησης που πραγματοποιήθηκε χθες, Παρασκευή, στο Συμβούλιο σε επίπεδο πρέσβεων, στις Βρυξέλλες.
«Ειδικά στο σημερινό σύνθετο γεωπολιτικό και γεωοικονομικό περιβάλλον, ο στόχος της χώρας μας είναι σαφής: η σύναψη ουσιαστικών εμπορικών συμφωνιών που αποδίδουν απτά οφέλη για τους παραγωγούς και τις επιχειρήσεις, διασφαλίζοντας παράλληλα σταθερότητα και προβλεψιμότητα», δήλωσε στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο γενικός γραμματέας Αγροτικής Πολιτικής και Διεθνών Σχέσεων του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Αντώνης Φιλιππής.
Όπως σημείωσε, ωστόσο, «οι συμφωνίες αυτές θα πρέπει να περιλαμβάνουν και αποτελεσματικούς μηχανισμούς προστασίας και παρακολούθησης». Αναφερόμενος ειδικά στη συμφωνία Mercosur, τόνισε ότι η ρήτρα διμερούς διασφάλισης «δεν αποτελεί πλήρη απάντηση στις ανησυχίες, αλλά συνιστά βασικό εργαλείο για τη διαμόρφωση, έστω και σε κάποιο βαθμό, δίκαιων συνθηκών ανταγωνισμού στον αγροδιατροφικό τομέα».
Η συμφωνία έρχεται έπειτα από περισσότερα από 25 χρόνια διαπραγματεύσεων. Ένα πρώτο πολιτικό πλαίσιο είχε διαμορφωθεί τον Ιούνιο του 2019, ενώ τα τελικά κείμενα εγκρίθηκαν από το Κολέγιο των Επιτρόπων τον περασμένο Σεπτέμβριο.
Θα εφαρμοστεί σε δύο στάδια
Η εφαρμογή της προβλέπεται να εξελιχθεί σε δύο στάδια: αρχικά, μέσω της προσωρινής εφαρμογής τού εμπορικού σκέλους τής συμφωνίας, με άμεση ισχύ μετά την υπογραφή της, κατόπιν έγκρισης από το Συμβούλιο της ΕΕ με ειδική πλειοψηφία και από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο· και στη συνέχεια, μέσω της οριστικής κύρωσης τής συνολικής συμφωνίας από τα εθνικά Κοινοβούλια των κρατών-μελών.
Μεταξύ άλλων, η συμφωνία προβλέπει τη σταδιακή κατάργηση εισαγωγικών δασμών, με δυνητικά οφέλη για ελληνικά προϊόντα όπως το ελαιόλαδο, τα τυριά, τα ακτινίδια, τα ροδάκινα και τα αρτοσκευάσματα. Παράλληλα, περιλαμβάνει προστασία για 21 ελληνικές γεωγραφικές ενδείξεις, με ειδικές μεταβατικές ρυθμίσεις. Για τη φέτα προβλέπεται μεταβατική περίοδος επτά ετών για υφιστάμενους χρήστες τής ονομασίας, βάσει της ρήτρας «grandfathering».
Οι υπόλοιπες ονομασίες που θα προστατευθούν είναι το ούζο, το τσίπουρο, οι οίνοι Ρετσίνα Αττικής, Αμύνταιο, Νεμέα, Νάουσα, Μαντινεία, Σαντορίνη και Σάμος, τα ελαιόλαδα Καλαμάτα, Σητεία, Λυγουριό Ασκληπείου και Κολυμβάρι Χανίων, καθώς και η μαστίχα Χίου, ο κρόκος Κοζάνης, η ελιά Καλαμάτας, η κονσερβοελιά Αμφίσσης, η κεφαλογραβιέρα, το μανούρι και η κορινθιακή σταφίδα Βοστίτσα.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, οι ελληνικές εξαγωγές προς τις χώρες της Mercosur ανέρχονται σήμερα σε περίπου 34,3 εκατ. ευρώ. Η μείωση των δασμών εκτιμάται ότι θα μπορούσε να δώσει τη δυνατότητα σε ελληνικές επιχειρήσεις να αυξήσουν τις αποστολές τους, ενισχύοντας το μερίδιό τους στις συγκεκριμένες αγορές.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το ελαιόλαδο, προϊόν που αναμένεται να ωφεληθεί άμεσα από τη συμφωνία, καθώς οι χώρες της Mercosur -Βραζιλία, Αργεντινή, Παραγουάη και Ουρουγουάη- δεν διαθέτουν σημαντική εγχώρια παραγωγή, ενώ σήμερα επιβάλλουν δασμούς στο προϊόν. Η κατάργηση των δασμών αναμένεται να ενισχύσει την ελκυστικότητα του ελληνικού ελαιολάδου στις εν λόγω αγορές.
Αντιδράσεις αγροτών και μέτρα διασφάλισης
Παράλληλα, ευρωπαϊκές αγροτικές οργανώσεις έχουν εκφράσει αντιδράσεις στη συμφωνία, υποστηρίζοντας ότι τα φθηνότερα αγροτικά προϊόντα από τις χώρες της Mercosur, τα οποία συχνά παράγονται με χαμηλότερα περιβαλλοντικά και εργασιακά πρότυπα, ενδέχεται να δημιουργήσουν αθέμιτο ανταγωνισμό στην ενιαία αγορά.
Απαντώντας στις ανησυχίες αυτές, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε σχέδιο κανονισμού για την ενίσχυση των μηχανισμών διασφάλισης.
Μεταξύ άλλων, προβλέπεται η δυνατότητα παρέμβασης εντός 21 ημερών από τη διαπίστωση διαταραχών στην αγορά αγροδιατροφικών προϊόντων, η διενέργεια ερευνών σε περιπτώσεις αύξησης εισαγωγών άνω του 8% ή όταν οι εισαγωγές είναι 10% χαμηλότερες από την εγχώρια παραγωγή, αυστηρότερη παρακολούθηση ανά κράτος-μέλος, ενίσχυση των φυτοϋγειονομικών και υγειονομικών ελέγχων, καθώς και η ενεργοποίηση του μηχανισμού «Unity Safety Net» ύψους 6,3 δισ. ευρώ στο πλαίσιο του νέου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου, με αύξηση του Γεωργικού Αποθεματικού.
Πρόκειται για θέσεις που αποτελούν και πάγιες διεκδικήσεις της ελληνικής Πολιτείας.
Επιπλέον, στα πρόσφατα ψηφισθέντα μέτρα περιλαμβάνεται η ενίσχυση της προστασίας των προϊόντων ονομασίας προέλευσης, καθώς και η πρόβλεψη ρήτρας αμοιβαιότητας, σύμφωνα με την οποία τα προϊόντα που εισάγονται στην ΕΕ από τις χώρες της Νότιας Αμερικής θα πρέπει να πληρούν τις ίδιες προδιαγραφές με εκείνες που ισχύουν για τα ευρωπαϊκά προϊόντα.
Έχει καταρτιστεί επίσης κατάλογος 14 ευαίσθητων προϊόντων -όπως λεμόνια, πορτοκάλια, μανταρίνια, κρέας, αυγά, μέλι, ρύζι κ.ά.- για τα οποία προβλέπεται η ενεργοποίηση δασμών ή ακόμη και η αναστολή εφαρμογής τής συμφωνίας σε περίπτωση σημαντικής αύξησης των εισαγωγών ή έντονης πίεσης στις τιμές.
Οι παραγωγοί θα προστατεύονται από τον αθέμιτο ανταγωνισμό, από διαταραχές της αγοράς και αιφνίδιες αυξήσεις των εισαγωγών, μέσω ποσοστώσεων και ελέγχων. Θα ενεργοποιούνται μηχανισμοί διασφάλισης όταν καταγράφεται αύξηση του όγκου των εισαγωγών άνω του 5% σε ετήσια βάση ή μείωση άνω του 5% της μέσης τιμής εισαγωγής συγκεκριμένου προϊόντος. Στα μέτρα περιλαμβάνονται η επαναφορά δασμών, καθώς και ο περιορισμός ή η αναστολή των εισαγωγών.
Όπως τόνισε ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Κώστας Τσιάρας, κατά την εξειδίκευση των μέτρων για τους αγρότες την περασμένη Τετάρτη, «τις ρήτρες διασφάλισης στο πλαίσιο κανονισμού της ΕΕ ψήφισαν στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μόνο οι ευρωβουλευτές της Νέας Δημοκρατίας».
Συγκεκριμένα, τα μέτρα προστασίας των αγροτών ψηφίστηκαν από ευρύτατη πλειοψηφία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (421 υπέρ έναντι 161 κατά). Υπέρ, ψήφισαν όλες οι πολιτικές ομάδες (Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα, Σοσιαλιστές, Φιλελεύθεροι, Πράσινοι, Συντηρητικοί και Μεταρρυθμιστές) εκτός από την Αριστερά και τους Πατριώτες (η παράταξη των Λεπέν-Όρμπαν) που ψήφισαν κατά.
Αναφορικά με τους Έλληνες ευρωβουλευτές, οι του ΠΑΣΟΚ είναι οι μόνοι από την ομάδα των Σοσιαλιστών που δεν ψήφισαν ενώ η ομάδα του ECR στο οποίο ανήκουν οι ευρωβουλευτές της Ελληνικής Λύσης τάχθηκε υπέρ.
Πρόσθετη δημοσιονομική στήριξη
Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και η πρόσφατη πρωτοβουλία της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, για την κινητοποίηση πρόσθετων πόρων υπέρ του αγροτικού τομέα.
Συγκεκριμένα, σε επιστολή της προς την κυπριακή Προεδρία και την πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Ρομπέρτα Μετσόλα, προτείνει τη διάθεση περίπου 45 δισ. ευρώ -δηλαδή τα δύο τρίτα των διαθέσιμων πόρων από την ενδιάμεση αναθεώρηση του επταετούς προϋπολογισμού- για την άμεση στήριξη των αγροτών. Τα κράτη-μέλη μπορούν να αιτηθούν την αξιοποίηση των πόρων αυτών μέσω των εθνικών και περιφερειακών σχεδίων εταιρικής σχέσης.
Στην ίδια επιστολή επαναλαμβάνονται και οι υφιστάμενες προτάσεις, όπως η πρόβλεψη αποθεματικού ύψους 6,3 δισ. ευρώ για την αντιμετώπιση διαταραχών της αγοράς, καθώς και η αυξημένη οικονομική στήριξη των αγροτικών περιοχών, με τουλάχιστον το 10% των πόρων κάθε εθνικού και περιφερειακού σχεδίου.
Την πρωτοβουλία αυτή χαιρέτισε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, ο οποίος δήλωσε ότι «η άμεση κινητοποίηση σημαντικών πόρων προς τον αγροτικό τομέα αποτελεί ουσιαστικό βήμα στήριξης των Ελλήνων και Ευρωπαίων αγροτών», προσθέτοντας ότι «η Ελλάδα συνεχίζει να στηρίζει μια ισχυρή Κοινή Αγροτική Πολιτική και για την περίοδο 2028-2034, καθώς ο πρωτογενής τομέας αποτελεί εθνική προτεραιότητα».
