Σε μια συγκυρία όπου ο Τραμπ ανατρέπει τις σταθερές του παγκόσμιου συστήματος, ένα από τα μεγάλα ερωτήματα που αναδύονται, αφορά τη στάση της Κίνας. Από τη μια μεριά, η αλματώδης ανάπτυξη της οικονομίας της καθιστά την Κίνα βασικό ανταγωνιστή των ΗΠΑ. Από την άλλη, το Πεκίνο δεν φαίνεται διατεθειμένο (προς το παρόν τουλάχιστον) να μπει σε μια μετωπική γεωπολιτική αντιπαράθεση με την Ουάσιγκτον.
Προσπαθώντας να ανιχνεύσουμε την κινεζική στρατηγική, συνομιλήσαμε με τον Yutao Huang. Ο Yutao Huang είναι ερευνητής στο Ινστιτούτο Παγκόσμιας Οικονομίας και Πολιτικής της Κινεζικής Ακαδημίας Κοινωνικών Επιστημών. Η έρευνά του επικεντρώνεται στην παγκόσμια χρηματοοικονομική διακυβέρνηση και την πολυπλοκότητα των διεθνών καθεστώτων. Είναι κάτοχος διδακτορικού τίτλου στις Διεθνείς Σχέσεις από το πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.
Ακολουθεί η συνέντευξη του Yutao Huang στο Dnews:
-Πολλοί πιστεύουν ότι η εποχή μας καθορίζεται από την αντιπαράθεση μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας για την παγκόσμια ηγεμονία. Ποια είναι η στρατηγική της κινεζικής κυβέρνησης απέναντι στις πολιτικές της κυβέρνησης Τραμπ;
-Η αντίληψη ότι ο σημερινός κόσμος καθορίζεται από έναν αναπόφευκτο αγώνα ΗΠΑ–Κίνας για την παγκόσμια ηγεμονία αποτελεί υπεραπλούστευση. Η Κίνα δεν προσεγγίζει τις Ηνωμένες Πολιτείες μέσα σε ένα πλαίσιο μηδενικού αθροίσματος. Η στρατηγική της είναι η επιδίωξη μιας σταθερής και βασισμένης σε κανόνες σχέσης, με σαφή όρια και μακροπρόθεσμο προσανατολισμό.
Κύριος στόχος της Κίνας είναι η αποτροπή στρατηγικών λανθασμένων υπολογισμών. Για την επίτευξη αυτού του στόχου, το Πεκίνο δίνει έμφαση στο διάλογο, τη διαχείριση κρίσεων και τη διατήρηση βασικών διαύλων επικοινωνίας, ακόμη και όταν οι διαφωνίες σε ορισμένους τομείς είναι αναπόφευκτες. Όπου η συνεργασία είναι εφικτή και αμοιβαία επωφελής, η Κίνα είναι πάντοτε έτοιμη να συμμετάσχει σε πραγματιστικές και προσανατολισμένες στα αποτελέσματα συμφωνίες, για παράδειγμα σε εμπορικές ρυθμίσεις, τη μακροοικονομική σταθερότητα, το συντονισμό για το κλίμα και τη δημόσια υγεία. Αυτό αντανακλά την άποψη της Κίνας ότι οι μεγάλες δυνάμεις μπορούν ακόμη να μοιράζονται κοινές ευθύνες, προσφέροντας απτά παγκόσμια δημόσια αγαθά.
Ταυτόχρονα, σε ζητήματα που αφορούν την κυριαρχία, την εδαφική ακεραιότητα και την εθνική ασφάλεια, η θέση της Κίνας είναι σταθερή και μη διαπραγματεύσιμη. Σε απάντηση σε μονομερείς πιέσεις, η Κίνα υιοθετεί μετρημένα και αναλογικά αντίμετρα, με στόχο την υπεράσπιση των νόμιμων συμφερόντων της, διατηρώντας παράλληλα ανοιχτή την πόρτα του διαλόγου. Συνολικά, πιστεύουμε ότι η διαρκής σταθερότητα στις σχέσεις Κίνας–ΗΠΑ θα ήταν επωφελής όχι μόνο για τις δύο χώρες, αλλά και για το παγκόσμιο σύστημα στο σύνολό του.
Η παγκόσμια ηγεμονία
-Η Κίνα μπορεί να ασκεί κριτική στην αμερικανική ηγεμονία, αλλά παρουσιάζεται απρόθυμη να αναλάβει πρωτοβουλίες για την επίλυση των μεγάλων συγκρούσεων που αποσταθεροποιούν τον κόσμο μας, όπως αυτές στη Μέση Ανατολή. Έχουν δίκιο όσοι υποστηρίζουν ότι η Κίνα δεν αισθάνεται έτοιμη να αμφισβητήσει άμεσα την πρωτοκαθεδρία των ΗΠΑ στις διεθνείς σχέσεις;
-Η Κίνα δεν επιδιώκει να αντικαταστήσει τις Ηνωμένες Πολιτείες ως ηγεμονική δύναμη. Αντιθέτως, επιδιώκει να καταδείξει ότι η διεθνής σταθερότητα μπορεί να προωθηθεί μέσω πολυπολικών προσεγγίσεων χωρίς εξαναγκασμούς και αποκλεισμούς. Η βασική διαφορά, επομένως, έγκειται στον τρόπο με τον οποίο ορίζεται και ασκείται η ίδια η ηγεσία σε ένα μεταβαλλόμενο διεθνές σύστημα.
Από την οπτική του Πεκίνου, η βιώσιμη σταθερότητα προωθείται καλύτερα μέσω πολιτικών λύσεων και του σεβασμού της κυριαρχίας. Αυτό εξηγεί γιατί η Κίνα τείνει να δίνει προτεραιότητα στη διαμεσολάβηση, την ανθρωπιστική βοήθεια και τα πολυμερή πλαίσια, αντί για μονομερείς στρατιωτικές ενέργειες. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η διευκόλυνση από την Κίνα της προσέγγισης Σαουδικής Αραβίας–Ιράν, η οποία κατέδειξε την ικανότητα του Πεκίνου να ασκεί διπλωματία προσανατολισμένη στα αποτελέσματα, μειώνοντας τις περιφερειακές εντάσεις χωρίς στρατιωτική εμπλοκή ή εξαναγκαστικές πιέσεις. Βοηθώντας στην αποκατάσταση του διαλόγου μεταξύ δύο κομβικών περιφερειακών δρώντων, αυτή η πρωτοβουλία αντιμετώπισε μια βασική διαρθρωτική πηγή αστάθειας στη Μέση Ανατολή και αναγνωρίστηκε ευρέως από τις χώρες της περιοχής ως εποικοδομητική και αξιόπιστη.
Σε γενικό επίπεδο, η Κίνα έχει διατηρήσει συνεχή διπλωματική εμπλοκή σε περιφερειακές κρίσεις, συμπεριλαμβανομένου του Παλαιστινιακού ζητήματος. Έχει κατ’ επανάληψη καλέσει σε εκεχειρίες, την προστασία των αμάχων και τη διεύρυνση της ανθρωπιστικής πρόσβασης, υποστηρίζοντας παράλληλα τον κεντρικό ρόλο των Ηνωμένων Εθνών και προωθώντας τη λύση των δύο κρατών. Όλες αυτές οι προσπάθειες καταδεικνύουν τη βούληση και τις ενέργειες της Κίνας για τη σταθεροποίηση του κόσμου μας.
Το ελεύθερο εμπόριο
-Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η Κίνα παρουσιάζεται ως παγκόσμιος υπερασπιστής του ελεύθερου εμπορίου σε μια περίοδο κατά την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες φαίνεται να ευνοούν τον εθνικό προστατευτισμό;
-Θα ήταν ακριβέστερο να πούμε ότι η Κίνα στηρίζει με συνέπεια ένα ανοικτό, βασισμένο σε κανόνες παγκόσμιο εμπορικό σύστημα. Τα τελευταία χρόνια οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετωπίζουν ολοένα και περισσότερο την εμπορική πολιτική μέσα από το πρίσμα της εθνικής ασφάλειας και της εγχώριας βιομηχανικής πολιτικής. Αυτή η στροφή έχει οδηγήσει σε επιλεκτικό προστατευτισμό, περιορισμούς στην τεχνολογία καθώς και στη χρήση των δασμών ως στρατηγικών εργαλείων. Η Κίνα δεν το εκλαμβάνει αυτό ως μια φυσιολογική προσαρμογή πολιτικής, αλλά ως απόκλιση από τις αρχές που επί δεκαετίες στήριξαν την παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη και σταθερότητα.
Ταυτόχρονα, η Κίνα αναγνωρίζει ότι το ελεύθερο εμπόριο πρέπει να είναι βιώσιμο και χωρίς αποκλεισμούς. Αναγνωρίζει την ανάγκη αντιμετώπισης των αναπτυξιακών ανισοτήτων, διασφάλισης της οικονομικής ασφάλειας και διατήρησης του κατάλληλου περιθωρίου άσκησης πολιτικής για τις αναδυόμενες οικονομίες. Αυτή η προσέγγιση εξηγεί γιατί το Πεκίνο δίνει ιδιαίτερη έμφαση στον κεντρικό ρόλο του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, τους αποτελεσματικούς μηχανισμούς επίλυσης διαφορών καθώς και στην αντίθεση σε μονομερείς δασμούς και εξωεδαφικές κυρώσεις. Εν ολίγοις, η Κίνα υποστηρίζει το ελεύθερο εμπόριο στο πλαίσιο ενός πολυμερούς συστήματος, όπου οι κανόνες αποτελούν αντικείμενο συλλογική διαπραγμάτευσης, εφαρμόζονται με συνέπεια και προστατεύονται από την πολιτικοποίηση.
Η COSCO
-Πώς βλέπει το Πεκίνο το αμερικανικό αίτημα προς την ελληνική κυβέρνηση να αποχωρήσει η COSCO από το λιμάνι του Πειραιά;
-Το Πεκίνο θεωρεί αυτό το αίτημα ανάρμοστο και αντιπαραγωγικό, τόσο από οικονομική όσο και από στρατηγική άποψη.
Από την οπτική της Κίνας, η επένδυση της COSCO Shipping στο λιμάνι του Πειραιά αποτελεί ένα εμπορικό εγχείρημα βασισμένο στις αρχές της αγοράς και υλοποιημένο σε πλήρη συμμόρφωση με την ελληνική και την ευρωπαϊκή νομοθεσία. Από την εμπλοκή της COSCO και μετά, ο Πειραιάς έχει καταστεί ένα από τα πιο ανταγωνιστικά λιμάνια στη Μεσόγειο, δημιουργώντας θέσεις εργασίας, αναβαθμίζοντας τις υποδομές και ενισχύοντας τον ρόλο της Ελλάδας ως κόμβος logistics που συνδέει την Ευρώπη με την Ασία και την Αφρική. Πρόκειται για απτά οικονομικά οφέλη που αναγνωρίζονται ευρέως από τους ελληνικούς φορείς.
Η Κίνα, επομένως, ανησυχεί όταν τρίτα μέρη επιχειρούν να πολιτικοποιήσουν ή να μετατρέψουν σε «ζήτημα ασφάλειας» τη φυσιολογική εμπορική συνεργασία. Το Πεκίνο σέβεται πλήρως την κυριαρχία της Ελλάδας και το δικαίωμά της να λαμβάνει ανεξάρτητες αποφάσεις σύμφωνα με τα εθνικά της συμφέροντα και το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο. Ωστόσο, αυτό στο οποίο αντιτίθεται η Κίνα είναι η εξωτερική πίεση που περιορίζει τέτοιες κυρίαρχες επιλογές. Από τη δική μας σκοπιά, πιέσεις αυτού του είδους ενέχουν τον κίνδυνο να υπονομεύσουν επίσης τη στρατηγική αυτονομία και τη μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης. Μπορεί ακόμη να εξαναγκάσουν τις χώρες σε διλημματικές επιλογές που δεν εξυπηρετούν τα οικονομικά τους συμφέροντα ούτε συμβάλλουν στην περιφερειακή σταθερότητα.
Η αποσύνδεση Κίνας-Δύσης
-Πέρα από τις πολιτικές των επιμέρους κρατών, αποτελεί ρεαλιστική προοπτική η αποσύνδεση (decoupling) των δυτικών οικονομιών από την Κίνα;
-Η αποσύνδεση των δυτικών οικονομιών από την Κίνα δεν είναι ούτε ρεαλιστική ούτε χωρίς κόστος. Τα τελευταία σαράντα χρόνια η Κίνα έχει ενσωματωθεί βαθιά στα παγκόσμια δίκτυα παραγωγής, τις αλυσίδες εφοδιασμού και τις καταναλωτικές αγορές. Αυτή η οικονομική αλληλεξάρτηση έχει παραγάγει σημαντική αξία για όλες τις πλευρές. Η αποδιάρθρωση αυτών των δεσμών, ιδίως σε τομείς όπως η μεταποίηση, οι κρίσιμες εισροές (ΣτΣ πρόκειται για τα αγαθά και τις υπηρεσίες που είναι απαραίτητα στην παραγωγική διαδικασία) και τα logistics, θα οδηγούσε σε σοβαρές οικονομικές αναταράξεις, υψηλότερο κόστος και μειωμένη αποδοτικότητα σε ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία.
Αυτό που παρατηρούμε στην πράξη είναι, συνεπώς, μια επιλεκτική προσαρμογή και όχι μια συνολική αποσύνδεση από τους δυτικούς εταίρους μας. Ορισμένες δυτικές χώρες επιδιώκουν να μειώσουν την έκθεσή τους σε στενά προσδιορισμένους τομείς που σχετίζονται με την εθνική ασφάλεια ή τις κρίσιμες τεχνολογίες, διατηρώντας παράλληλα ευρείες εμπορικές και επενδυτικές σχέσεις στους περισσότερους άλλους τομείς. Από τη δική μας οπτική, οι προσπάθειες γενικευμένης αποσύνδεσης έρχονται σε αντίθεση με τις οικονομικές πραγματικότητες και τα παγκόσμια συμφέροντα. Ενέχουν τον κίνδυνο κατακερματισμού της παγκόσμιας οικονομίας, αποδυνάμωσης της παγκόσμιας ανάπτυξης και υπονόμευσης του πολυμερούς εμπορικού συστήματος. Η Κίνα επισημαίνει επίσης ότι πολλές δυτικές επιχειρήσεις συνεχίζουν να επενδύουν και να συναλλάσσονται με την Κίνα, καθοδηγούμενες πρωτίστως από τη λογική της αγοράς και όχι από γεωπολιτικά αφηγήματα. Αυτό αντανακλά τη διαχρονική ισχύ των οικονομικών θεμελίων.
Ως εκ τούτου, πέρα από την πολιτική ρητορεία, η αποσύνδεση μεγάλης κλίμακας παραμένει μη ρεαλιστική. Η κεντρική πρόκληση για όλες τις πλευρές σήμερα είναι το πώς θα διαχειριστούν τις εμπορικές τριβές και τις διαρθρωτικές ανισορροπίες χωρίς να μετατραπούν οι οικονομικές σχέσεις σε εργαλεία αντιπαράθεσης ή να χωριστεί η παγκόσμια οικονομία σε ανταγωνιστικά μπλοκ.
