Έπειτα από μαραθώνιες συζητήσεις, οι Ευρωπαίοι ηγέτες κατέληξαν σε ένα σχέδιο για την παροχή της χρηματοδότησης που έχει απελπιστική ανάγκη η Ουκρανία. Όμως τα 90 δισ. δεν θα προκύψουν από το σχέδιο που συζητούσαν τους τελευταίους μήνες.
Το φιλόδοξο πλάνο της Ευρώπης ήταν να παράσχει δάνειο στην Ουκρανία με χρηματοδότηση από τα «παγωμένα» περιουσιακά στοιχεία της ρωσικής κεντρικής τράπεζας. Την τελευταία στιγμή, η ΕΕ κατέληξε σε έναν πρόχειρο συμβιβασμό. Και για πολλούς- ανάμεσά τους ο Βλαντιμίρ Πούτιν- αυτό αποτελεί ένα πλήγμα για την εικόνα της Ευρώπης, καθώς απέτυχε γεωπολιτικά και έδειξε αδυναμία.
«Δεν είναι απλά ένα πλήγμα στην εικόνα τους, είναι υπονόμευση της εμπιστοσύνης στην ευρωζώνη και του γεγονότος ότι πολλές πετρελαιοπαραγωγές χώρες αποθηκεύουν εκεί τα αποθέματά τους σε χρυσό και ξένο συνάλλαγμα», έσπευσε να σχολιάσει ο Βλαντιμίρ Πούτιν στη μαραθώνια συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε σήμερα, Παρασκευή.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Το αρχικό πλάνο για τη χρήση των «παγωμένων» ρωσικών περιουσιακών στοιχείων για το δάνειο θα αποτελούσε «κλοπή», υποστήριξε. «Γιατί δεν μπορεί να γίνει αυτή η κλοπή; Επειδή οι συνέπειες για τους κλέφτες θα ήταν πολύ σοβαρές».
Οι πιέσεις της Ουάσινγκτον και της Μόσχας
Η αποτυχία του πολυσυζητημένου πλάνου για τα «παγωμένα» περιουσιακά στοιχεία θα μπορούσε να έχει συνέπειες, επειδή αφήνει αναπάντητα πιεστικά ερωτήματα, υπογραμμίζουν οι New York Times.
Οι ΗΠΑ και η Ρωσία έχουν στο μάτι τα «παγωμένα» ρωσικά περιουσιακά στοιχεία εδώ και εβδομάδες. Στο πλάνο των 28 σημείων για τον τερματισμό του πολέμου που διέρρευσε τον προηγούμενο μήνα, προβλεπόταν η χρήση κάποιων εξ αυτών των περιουσιακών στοιχείων για ένα κοινό επενδυτικό πρόγραμμα ΗΠΑ- Ρωσίας.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες έχουν «παγώσει» επ’αόριστον αυτά τα κεφάλαια. Όμως, δεν κατέληξαν σε συμφωνία για τη χρήση τους, κάτι που θα μπορούσε να κρατήσει στο «παιχνίδι» τα περιουσιακά στοιχεία, καθώς προχωρούν οι διαπραγματεύσεις, επεσήμανε ο Mujtaba Rahman διευθύνων σύμβουλος για την Ευρώπη στο Eurasia Group
«Υπήρχε ένας γεωπολιτικός σκοπός στη χρήση τους. Ναι, είναι “παγωμένα”, αλλά θα είναι πιο ευάλωτα σε πιέσεις από τις ΗΠΑ και τη Ρωσία», συμπλήρωσε. Παρότι το πρωί της Παρασκευής οι Ευρωπαίοι ηγέτες επέμειναν ότι θα συνεχίσουν να εργάζονται επί σχεδίων για τη χρήση των περιουσιακών στοιχείων, οι διαπραγματεύσεις αυτής της εβδομάδας έδειξαν πόσο δύσκολο είναι να επιτευχθεί συναίνεση.
«Μήνυμα αδυναμίας»
Η φήμη της ΕΕ δέχθηκε άλλο ένα πλήγμα. Επί εβδομάδες αξιωματούχοι επέμεναν ότι θα έβρισκαν τρόπο να χρησιμοποιηθούν τα «παγωμένα» κεφάλαια και τελικά απέτυχαν να το κάνουν αυτό την τελευταία στιγμή.
Το ακόμα χειρότερο ήταν πως ο συμβιβασμός ήρθε μερικές ώρες αφότου η Ευρώπη ανέβαλε την απόφαση για την τεράστια εμπορική συμφωνία με χώρες της Νότιας Αμερικής, λόγω της αντίθεσης της Ιταλίας και της Γαλλίας. Μια συμφωνία που προωθούνταν ως σημάδι του πώς ενδυναμώνεται η Ευρώπη μέσω νέων εμπορικών εταίρων, σε μια επίμαχη στιγμή.
«Η Ευρώπη έστειλε ένα μήνυμα αδυναμίας», το οποίο θα γίνει αισθητό τόσο στη Μόσχα όσο και στην Ουάσινγκτον, επεσήμανε ο Juraj Majcin, πολιτικός αναλυτής του European Policy Center.
Αυτή η επίδειξη ευαλωτότητας έρχεται σε μια δύσκολη συγκυρία στην παγκόσμια πολιτική, επισημαίνουν οι NYT. Η Ρωσία είναι επιθετική και επεκτατική. Η Κίνα υιοθετεί μια ολοένα πιο εχθρική οικονομική στάση απέναντι στην ΕΕ. Και οι ΗΠΑ, που παραδοσιακά ήταν ο πιο σημαντικός σύμμαχος της Ευρώπης, έχουν κάνει πίσω. Πρόσφατα ο Ντόναλντ Τραμπ σχολίασε ότι η Ευρώπη είναι σε παρακμή και χαρακτήρισε αδύναμους τους ηγέτες της.
Ο χλευασμός των ΗΠΑ έχει πραγματικές συνέπειες. Επανειλημμένα οι ΗΠΑ έχουν αφήσει τους Ευρωπαίους αξιωματούχους εκτός κρίσιμων συζητήσεων για την Ουκρανία.
Αυτός ήταν ένας από τους λόγους που η Ευρώπη ήθελε να επιδείξει ισχύ αυτή την εβδομάδα, με ένα αποφασιστικό σχέδιο. Αντί για αυτό, έδειξε πως η δυσκίνητη δομή λήψης αποφάσεων της Ένωσης μπορεί τελικά να φτάσει σε ένα αποτέλεσμα, αλλά όχι τόσο σθεναρά όσο θα ήλπιζε.
«Ο Τραμπ καταλαβαίνει μόνο την ισχύ, όπως ο Πούτιν. Αποτύχαμε γεωπολιτικά», ανέφερε χαρακτηριστικά ο Juraj Majcin.
Η θεαματική κατάρρευση του σχεδίου για τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία
Το Euronews κατέγραψε την «πορεία» του σχεδίου για τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία, από την παρουσίαση της πρότασης τον Σεπτέμβριο, έως την κατάρρευση του πλάνου αυτή την εβδομάδα.
Σεπτέμβριος: Η πρόταση
Η πρώτη αναφορά στο σχέδιο για το δάνειο έγινε από την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, στην ομιλία της για την κατάσταση της Ένωσης, στις 10 Σεπτεμβρίου στο Στρασβούργο. Τότε πρότεινε, χωρίς να δώσει λεπτομέρειες, τη χρήση των «παγωμένων» ρωσικών περιουσιακών στοιχείων στην ΕΕ για την έκδοση δανείου επανορθώσεων προς υποστήριξη της Ουκρανίας.
Λίγες ημέρες αργότερα, με άρθρο στους Financial Times, ο Φρίντριχ Μερτς έδωσε την απόλυτη στήριξή του σε αυτό το σχέδιο, παρουσιάζοντάς το ως δεδομένο, παρότι δεν είχε ξαναγίνει κάτι τέτοιο. Το άρθρο αιφνιδίασε διπλωμάτες και αξιωματούχους. Κάποιοι το θεώρησαν άλλο ένα παράδειγμα ότι η Γερμανία εκμεταλλεύεται τη θέση της ως το μεγαλύτερο κράτος- μέλος για να καθορίσει μόνη της την ατζέντα για όλη την Ένωση.
Έπειτα από αυτό, η Κομισιόν σε έγγραφο δύο σελίδων περιέγραφε, θεωρητικά, πώς θα μπορούσε να εφαρμοστεί αυτό στην πράξη.
Οκτώβριος: Η αντίδραση
Το μεγαλύτερο μέρος των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων- περίπου 185 δισεκατομμύρια ευρώ- βρίσκονται στο Βέλγιο, στο κεντρικό αποθετήριο τίτλων Euroclear. Η χώρα έκρινε ότι θα έπρεπε να ζητηθεί η γνώμη της προτού κυκλοφορήσει το έγγραφο της Κομισιόν για την πρόταση.
Ο Βέλγος πρωθυπουργός, Μπαρτ Ντε Βέβερ, εξέφρασε δημοσίως τις ενστάσεις του τον Οκτώβριο, όταν είπε σε συνέντευξη Τύπου ότι το δάνειο των επανορθώσεων θα στερούσε από την ΕΕ τον πιο σημαντικό μοχλό πίεσης του Κρεμλίνου.
«Το ερώτημα τώρα είναι: μπορούμε να φάμε την κότα; Το πρώτο πρόβλημα είναι ότι χάνεις τα χρυσά αυγά εάν φας τις κότες. Πρέπει να το σκεφτείς αυτό», είχε πει και περιέγραψε τα αιτήματά του για αυτό το πρωτοφανές εγχείρημα: ακλόνητη νομική ασφάλεια, πλήρης αμοιβαιοποίηση των κινδύνων και πραγματική κατανομή των βαρών μεταξύ των κρατών που κατέχουν ρωσικά περιουσιακά στοιχεία.
Στη Σύνοδο Κορυφής στα μέσα Οκτωβρίου, στην οποία οι ηγέτες ήλπιζαν να εγκριθεί το δάνειο των επανορθώσεων, ο Ντε Βέβερ επανέλαβε τις ανησυχίες του. Το αποτέλεσμα ήταν να ολοκληρωθεί η Σύνοδος με την αόριστη οδηγία προς την Κομισιόν να σχεδιάσει διάφορες «επιλογές» οι οποίες θα μπορούσαν να καλύψουν τις οικονομικές και στρατιωτικές ανάγκες της Ουκρανίας για το 2026 και το 2027.
Ωστόσο, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν φάνηκε να ερμηνεύει αυτή την εξέλιξη ως έμμεση επιβεβαίωση της τολμηρής ιδέας της. Λίγες ημέρες αργότερα, τρεις Σκανδιναβοί ηγέτες δημοσίως απέκλεισαν το ενδεχόμενο έκδοσης κοινού χρέους για την υποστήριξη της Ουκρανίας. Η Δανή πρωθυπουργός, Μέτε Φρεντέρικσεν, δήλωσε πως για την ίδια «δεν υπάρχει εναλλακτική στο δάνειο επανορθώσεων».
Νοέμβριος: Το σοκ
Η ατελέσφορη Σύνοδος αποκάλυψε πως χωρίς τη συναίνεση του Βελγίου δεν θα ήταν δυνατό το δάνειο επανορθώσεων. Η Κομισιόν επιτάχυνε τις διμερείς συνομιλίες με την ομάδα του Ντε Βέβερ, για να αντιμετωπιστούν τα σημεία τριβής.
Στις 17 Νοεμβρίου, σε επιστολή της προς τους ηγέτες, η φον ντερ Λάιεν περιέγραφε τρεις επιλογές για την άντληση 90 δισεκατομμυρίων για την Ουκρανία: διμερείς εθελοντικές συνεισφορές, κοινό χρέος και δάνειο επανορθώσεων. «Ξεκάθαρα, δεν υπάρχουν εύκολες επιλογές», σημείωνε.
Το απόσπασμα για το δάνειο επανορθώσεων γράφτηκε ρητά προκειμένου να μετριαστούν οι ανησυχίες του Βελγίου. Αναφερόταν σε δύο βασικές απαιτήσεις του Ντε Βέβερ: την παροχή νομικά δεσμευτικών, άνευ όρων, αμετάκλητων και κατ’ απαίτηση εγγυήσεων και την εξασφάλιση της συμμετοχής όλων των χωρών της G7 και της ΕΕ που κατέχουν ρωσικά περιουσιακά στοιχεία.
Η επιστολή αναγνώριζε και τα μειονεκτήματα του δανείου επανορθώσεων, προειδοποιώντας για ζημία στη φήμη της ευρωζώνης και αλυσιδωτές επιπτώσεις στην οικονομική σταθερότητά της.
Την ίδια ώρα, το σημείο 28 σημείων που είχαν ετοιμάσει Αμερικανοί και Ρώσοι αξιωματούχοι για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία μεταξύ άλλων πρότεινε τη χρήση των «παγωμένων» περιουσιακών στοιχείων για εμπορικό όφελος της Μόσχας και της Ουάσινγκτον.
Το σχέδιο εξόργισε τους Ευρωπαίους ηγέτες, που γρήγορα συσπειρώθηκαν και τόνισαν ότι οποιοδήποτε ζήτημα εντός ευρωπαϊκής δικαιοδοσίας θα απαιτούσε πλήρη εμπλοκή της Ευρώπης. Αντί να αποδυναμώσει την υπόθεση του δανείου επανορθώσεων, το σχέδιο των 28 σημείων φάνηκε να την ενισχύει.
Αλλά, ο Ντε Βέβερ επανήλθε στο προσκήνιο και σε επιστολή με έντονη διατύπωση προς τη φον ντερ Λάιεν περιέγραφε το σχέδιό της ως «θεμελιωδώς λανθασμένο», γεμάτο «πολλαπλούς κινδύνους». «Η βιαστική προώθηση του προτεινόμενου σχεδίου για δάνειο επανορθώσεων θα είχε ως παράπλευρη ζημία ότι εμείς, ως ΕΕ, ουσιαστικά εμποδίζουμε την επίτευξη μιας τελικής ειρηνευτικής συμφωνίας», ανέφερε στο πιο αμφιλεγόμενο απόσπασμα της επιστολής.
Αυτό αποκάλυψε το χάσμα που εξακολουθούσε να υπάρχει μεταξύ Βελγίου και Κομισιόν και ανέβασε ακόμα ψηλότερα τον πήχη για έναν συμβιβασμό.
Δεκέμβριος: Η κατάρρευση
Απτόητη από τις επικρίσεις του Ντε Βέβερ, η φον ντερ Λάιεν προχώρησε αποκαλύπτοντας στις αρχές Δεκεμβρίου τα νομικά κείμενα για το δάνειο επανορθώσεων, τη στιγμή που η ΕΚΤ αρνήθηκε να διασφάλιση ρευστότητας για το μέτρο.
Η περίπλοκη πρόταση, η οποία σύμφωνα με διπλωμάτες έφτασε πολύ αργά, επέκτεινε τις εγγυήσεις για την προστασία του Βελγίου, έθετε διασφαλίσεις για την ακύρωση της διαιτησίας και δημιουργούσε έναν μηχανισμό «αντιστάθμισης» για την αποκατάσταση τυχόν ζημιών.
«Θέλουμε να διαβεβαιώσουμε όλα τα μέλη μας, αλλά ιδιαίτερα το Βέλγιο, ότι θα μοιραστούμε δίκαια το βάρος, όπως είναι ο ευρωπαϊκός τρόπος», ανέφερε η φον ντερ Λάιεν. Η αντίδραση σε εκείνη τη φάση ήρθε από τη Euroclear που χαρακτήρισε «πολύ εύθραυστα» τα κείμενα και τα χαρακτήρισε υπερβολικά πειραματικά, ικανά να προκαλέσουν έξοδο ξένων επενδυτών από την ευρωζώνη.
Καθώς βάθαινε η αβεβαιότητα για το σχέδιο, οι ηγέτες της Εσθονίας, της Φινλανδίας, της Ιρλανδίας, της Λετονίας, της Λιθουανίας, της Πολωνίας και της Σουηδίας συνασπίστηκαν για να το υπερασπιστούν. «Πέρα από το ότι είναι η πιο οικονομικά εφικτή και πολιτικά ρεαλιστική λύση, θέτει τις θεμελιώδεις αρχές του δικαιώματος αποζημίωσης της Ουκρανίας για τις ζημιές που προκάλεσε η επιθετικότητα», ανέφεραν σε κοινή δήλωση.
Υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι της Κομισιόν, από την Κάγια Κάλας έως το Βάλντις Ντομπρόβσκις, επανέλαβαν τα επιχειρήματα της φον ντερ Λάιεν, παρουσιάζοντας το δάνειο επανορθώσεων ως την πιο αξιόπιστη επιλογή.
Η πρόταση ενισχύθηκε όταν οι Ευρωπαίοι ηγέτες- υπό τον φόβο επανάληψης ενός σχεδίου όπως εκείνο των 28 σημείων- επικαλέστηκαν ρήτρα έκτακτης ανάγκης για να «παγώσουν» επ’ αόριστον τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία. Κάτι που θεωρητικά θα μπορούσε να βοηθήσει ώστε να αμβλυνθεί μία από τις πιο πιεστικές ανησυχίες του Βελγίου.
Αυτό δεν κράτησε πολύ. Σε μια απρόσμενη εξέλιξη, η Ιταλία, η Βουλγαρία και η Μάλτα συντάχθηκαν με το Βέλγιο, καλώντας την Κομισιόν να εξερευνήσει «εναλλακτικές λύσεις» για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας με «προβλέψιμες παραμέτρους» και «σημαντικά λιγότερους κινδύνους». Επιπλέον, ο Τσέχος πρωθυπουργός, Αντρέι Μπάμπις, κάλεσε την Κομισιόν «να βρει άλλους τρόπους».
Ακολούθησε η κρίσιμη Σύνοδος Κορυφής της Πέμπτης. Αξιωματούχοι εργάστηκαν για την αντιμετώπιση όλων των ανησυχιών του Βελγίου, ώστε να ξεμπλοκάρουν το δάνειο επανορθώσεων. Ωστόσο, στο τέλος η προσπάθεια απέτυχε. Κάποια στιγμή, προτάθηκε ένας συμβιβασμός: να παρασχεθούν εγγυήσεις χωρίς περιορισμό και να επιστραφούν όλα τα ποσά και οι ζημίες που προκύπτουν από το σχέδιο.
Η διατύπωση ήταν υπερβολική για τους ξενυχτισμένους ηγέτες. Αντιμέτωποι με αυξανόμενες παραχωρήσεις και υποχρεώσεις, έβαλαν στην άκρη το δάνειο επανορθώσεων και επέλεξαν την έκδοση κοινού χρέους.
Φωτογραφίες: AP, EPA
