Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μαρκ Ρούμπιο έκανε λόγο για τεράστια πρόοδο που σημειώθηκε στις διαπραγματεύσεις της Γενεύης για την ειρήνευση στην Ουκρανία. Ακόμα και αν θεωρήσουμε υπερβολική τη δήλωση, είναι προφανές ότι έχουν γίνει σημαντικά βήματα προς της την κατεύθυνση του τερματισμού του πολέμου.
Συγκρίνοντας το αμερικανικό σχέδιο των 28 σημείων με τη αντιπρόταση της Βρετανίας, της Γαλλίας και της Γερμανίας, θα διαπιστώσουμε ότι παρά τις σημαντικές διαφορές τους, υπάρχουν πλέον μείζονες κοινοί τόποι για το πλαίσιο της ειρηνευτικής συμφωνίας. Βεβαίως, πρέπει να παραμένουμε επιφυλακτικοί για τις εξελίξεις γιατί σε αυτές τις περιπτώσεις τίποτα δεν έχει τελειώσει εάν δεν τελειώσουν όλα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Το εδαφικό
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το πώς αντιμετωπίζουν τα δύο σχέδια (αμερικανικό και ευρωπαϊκό) το εδαφικό ζήτημα που είναι και το πιο σημαντικό στις διαπραγματεύσεις.
Συγκεκριμένα, το αμερικανικό σχέδιο των 28 σημείων προβλέπει:
- Η Κριμαία και το Ντόνμπας (Λουχάνσκ και Ντονέτσκ) θα αναγνωριστούν de facto ως ρωσικά.
- Η Χερσώνα και η Ζαπορίζια θα παγώσουν στη γραμμή επαφής.
- Η Ρωσία παραιτείται από εδαφικές διεκδικήσεις στην υπόλοιπη Ουκρανία.
- Οι ουκρανικές δυνάμεις θα αποσυρθούν από τα τμήματα του Ντονέτσκ που δεν έχουν καταλάβει ακόμα οι Ρώσοι. Η περιοχή αυτή θα αναγνωριστεί ως ρωσική αλλά θα παραμείνει αποστρατιωτικοποιημένη.
Το ευρωπαϊκό σχέδιο προβλέπει:
- Δέσμευση της Ουκρανίας ότι δεν θα επιχειρήσει να ανακτήσει τα εδάφη που έχουν καταλάβει οι Ρώσοι.
- Διαπραγματεύσεις για εδαφικές ανταλλαγές μετά την κατάπαυση του πυρός.
Η ουσιώδης διαφορά είναι ότι το ευρωπαϊκό σχέδιο δεν προβλέπει την απόσυρση των Ουκρανών από το 12% του Ντονμπάς (στην επαρχία του Ντόνετσκ) το οποίο εξακολουθούν να κατέχουν -αν και δεν το αποκλείει για το μέλλον, στο πλαίσιο της ανταλλαγής εδαφών.
Το κοινό όμως στοιχείο των δύο σχεδίων είναι την επόμενη μέρα του πολέμου θα αλλάξουν τα σύνορα, αφού η Ρωσία θα κρατήσει τα εδάφη που έχει καταλάβει και ενδεχομένως και κάποια ακόμη.
Παραβίαση του Χάρτη του ΟΗΕ
Οι προβλέψεις των δύο σχεδίων για την εδαφική διευθέτηση μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας παραβιάζουν τον Χάρτης των Ηνωμένων Εθνών, ο οποίος αποτελεί τον πυλώνα της διεθνούς νομιμότητας. Ο Χάρτη του ΟΗΕ απαγορεύει ρητά την αλλαγή συνόρων με τη χρήση στρατιωτικής βίας. Συγκεκριμένα στην παράγραφο 4 του άρθρου 2 αναφέρεται:
«Όλα τα Μέλη στις διεθνείς τους σχέσεις θα απέχουν από την απειλή ή τη χρήση βίας, που εκδηλώνεται εναντίον της εδαφικής ακεραιότητας ή της πολιτικής ανεξαρτησίας οποιουδήποτε κράτους είτε με οποιαδήποτε άλλη ενέργεια ασυμβίβαστη προς τους Σκοπούς των Ηνωμένων Εθνών».
Η χρήση βίας μεταξύ των κρατών επιτρέπεται μόνο στις περιπτώσεις αυτοάμυνας. Το άρθρο 51 του Χάρτη αναφέρει: «Καμιά διάταξη αυτού του Χάρτη δε θα εμποδίζει το φυσικό δικαίωμα της ατομικής ή συλλογικής νόμιμης άμυνας, σε περίπτωση που ένα Μέλος των Ηνωμένων Εθνών δέχεται ένοπλη επίθεση, ως τη στιγμή που το Συμβούλιο Ασφαλείας θα πάρει τα αναγκαία μέτρα για να διατηρήσει τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια».
Επιπλέον στο ψήφισμα 2625 (1970) της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ υπογραμμίζεται ότι «καμία εδαφική απόκτηση που προκύπτει από απειλή ή χρήση βίας δεν αναγνωρίζεται ως νόμιμη».
Είναι προφανές λοιπόν ότι η αναγνώριση της ρωσικής κυριαρχίας στα ουκρανικά εδάφη παραβιάζει τη διεθνή νομιμότητα. Όποια άποψη και αν έχει κανείς για το πόλεμο στην Ουκρανία, δεν μπορεί να αρνηθεί ότι αυτά τα εδάφη κατακτήθηκαν δια της βίας μετά από εισβολή σε κυρίαρχο κράτος.
Μεταπολεμικά στην Ευρώπη αλλαγές συνόρων είχαμε μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης και της Γιουγκοσλαβίας, αλλά εκεί επρόκειτο για αποσχίσεις. Η κατοχή του 37% της Κυπριακής Δημοκρατίας μετά την τουρκική εισβολή δεν έχει αναγνωριστεί από τη διεθνή κοινότητα.
Γυμνή ισχύς
Ρωτήσαμε τη διεθνολόγο Μαριλένα Κοππά τι σηματοδοτεί για το διεθνές σύστημα η αλλαγή συνόρων που φαίνεται ότι θα συμβεί στην Ουκρανία. Η καθηγήτρια Συγκριτικής Πολιτικής στο Πάντειο εκτιμά ότι η διαφαινόμενη ειρηνευτική συμφωνία σηματοδοτεί «το τέλος της διεθνούς τάξης όπως αυτή διαμορφώθηκε μετά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο. Πέφτουν και τα τελευταία προπετάσματα σε ό,τι αφορά τη διεθνή νομιμότητα, την εθνική κυριαρχία και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Έχουμε περάσει στην εποχή της γυμνής ισχύος».
Ωστόσο, προσθέτει ότι «από τη σκοπιά του ρεαλισμού των διεθνών σχέσεων, δεν υπάρχει ποτέ περίπτωση κάποιος να παραχωρήσει εδάφη που έχει κατακτήσει στο πεδίο της μάχης».
Η Μαριλένα Κοππά επισημαίνει ακόμα ότι «ο βασικός στόχος του Τραμπ είναι να τραβήξει τη Ρωσία από τη σφαίρα επιρροής της Κίνας, κάνοντας της παραχωρήσεις. Εντούτοις, οι ρωσοκινεζικές σχέσεις είναι τόσο ισχυρές που είναι αμφίβολο αν θα ευοδωθεί το σχέδιο Τραμπ. Σε αυτό το μεγάλο παιχνίδι, η Ευρώπη δεν μπορεί να διαδραματίσει κανένα ρόλο γιατί είναι ανίσχυρη».
