Ένα ακόμη καταστροφικό κεφάλαιο γράφεται τα τελευταία 24ωρα στον εμφύλιο πόλεμο του Σουδάν, καθώς οι παραστρατιωτικές Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης (RSF) κατέλαβαν το Ελ Φάσερ από τον στρατό, ύστερα από πολιορκία 18 μηνών που άφησε δεκάδες χιλιάδες αμάχους παγιδευμένους στην πρωτεύουσα του Νταρφούρ.
Οι RSF ελέγχουν πλέον όλα τα μεγάλα αστικά κέντρα στο Νταρφούρ, μια εξέλιξη που αυξάνει την πιθανότητα η χώρα να οδηγηθεί σε διαίρεση.
Το Νταρφούρ είναι μια περιοχή στο δυτικό Σουδάν, με μέγεθος περίπου όσο αυτό της Ισπανίας. Συνορεύει δυτικά με τη Λιβύη, το Τσαντ και την Κεντροαφρικανική Δημοκρατία και νότια με το Νότιο Σουδάν.
Τι συνέβη στο Ελ Φάσερ αυτή την εβδομάδα;
Σε ανακοίνωσή τους την Κυριακή, οι Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης (RSF) δήλωσαν ότι «επέκτειναν τον έλεγχο τους στην πόλη Ελ Φάσερ, αποσπώντας την από τον έλεγχο μισθοφόρων και πολιτοφυλάκων».
Την επόμενη ημέρα, ο αρχηγός του στρατού του Σουδάν επιβεβαίωσε πως οι δυνάμεις του αποσύρθηκαν από την πόλη, παραδεχόμενος ουσιαστικά πως έχασε την πρωτεύουσα του Νταρφούρ.
Έκτοτε, οι RSF έχουν κατηγορηθεί για τη δολοφονία εκατοντάδων αμάχων σε επιθέσεις με εθνοτικά κίνητρα. Η ομάδα έχει επίσης κατηγορηθεί ότι καταδιώκει και απαγάγει πολίτες για λύτρα - ένα μοτίβο που έχει παρατηρηθεί στην κατάληψη κι άλλων μεγάλων πόλεων από τις RSF - ενώ κακοποιεί και βιάζει γυναίκες.
{https://x.com/ICRC_Sudan/status/1983221442956124339}
Μάρτυρες περιέγραψαν στο ΑP ότι ένοπλοι των RSF - πεζοί, σε καμήλες ή οχήματα - έμπαιναν από σπίτι σε σπίτι, ξυλοκοπώντας και πυροβολώντας ανθρώπους, ανάμεσά τους γυναίκες και παιδιά. Πολλοί υπέκυψαν στα τραύματά τους στον δρόμο και άλλοι ενώ προσπαθούσαν να διαφύγουν.
Σύμφωνα με το Ανθρωπιστικό Ερευνητικό Εργαστήριο (HRL) του Yale, το επίπεδο της βίας είναι συγκρίσιμο με τις πρώτες 24 ώρες της γενοκτονίας στη Ρουάντα.
Η έκθεση του HRL - που βασίζεται σε δορυφορικές εικόνες - επιβεβαιώνει ακόμη εκτελέσεις και μαζικές δολοφονίες γύρω από μαιευτήριο, καθώς και σε κέντρο κράτησης στο πρώην παιδιατρικό νοσοκομείο, αλλά και στοχευμένες επιθέσεις σε δομές υγεία, υγειονομικούς, ασθενείς και εργαζόμενους σε ανθρωπιστικές οργανώσεις, που ισοδυναμούν με εγκλήματα πολέμου.
{https://www.youtube.com/watch?v=ieDxeeyYh64}
Πώς γνωρίζουμε τι συμβαίνει στην αποκλεισμένη ζώνη του Νταρφούρ;
Δημοσιογράφοι και πρακτορεία ειδήσεων δεν βρίσκονται στο σημείο, ούτε έχουν καταφέρει να επικοινωνήσουν με κατοίκους στο Ελ Φάσερ.
Οι περισσότερες πληροφορίες για τις θηριωδίες προέρχονται από βιντεοληπτικό υλικό - μεγάλο μέρος του οποίου τραβήχτηκε από τις ίδια τα μέλη των RSF - από μαρτυρίες επιζώντων που διέφυγαν στην κοντινή πόλη Ταουίλα και, κυρίως, από ανάλυση δορυφορικών εικόνων του εργαστήριου του Yale.
Σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, έχουν κυκλοφορήσει βίντεο που δείχνουν «δεκάδες άοπλους άνδρες να πυροβολούνται ή να κείτονται νεκροί, περιτριγυρισμένοι από μαχητές των RSF». Ξεχωριστά, υλικό που κοινοποιήθηκε από ακτιβιστές υπέρ της δημοκρατίας δείχνει πτώματα σκορπισμένα στο έδαφος δίπλα σε καμένα οχήματα.
Στην έκθεση που δημοσιεύτηκε την Τρίτη, το εργαστήριο του Γέιλ ανέφερε ότι το Ελ Φάσερ αποτελεί στόχο μιας «συστηματικής και σκόπιμης διαδικασίας εθνοκάθαρσης των ιθαγενών μη αραβικών κοινοτήτων Φουρ, Ζαγκάουα και Μπέρτι, μέσω αναγκαστικών εκτοπισμών και συνοπτικών εκτελέσεων».
Οι αναλυτές εντόπισαν επίσης αυτό που φαίνεται να είναι «επιχειρήσεις εκκαθάρισης από πόρτα σε πόρτα» σε ολόκληρη την πόλη, ενώ βαμμένες με αίμα σοροί ξεχωρίζουν ακόμη και στις δορυφορικές εικόνες.
{https://x.com/ericadamsfornyc/status/1983670872457297996}
Ποιοι είναι οι RSF και πού οφείλεται ο εμφύλιος στο Σουδάν;
Οι RSF σχηματίστηκαν επίσημα το 2013 από τα απομεινάρια των πολιοφυλακών Τζαντζαουίντ, που είχε εξοπλίσει ο πρώην αυταρχικός ηγέτης του Σουδάν, Όμαρ Αλ Μπασίρ, προκειμένου να καταστείλει μια φυλετική εξέγερση στην περιοχή του Νταρφούρ. Η επιχείρηση αυτή κατέληξε σε γενοκτονία, με θύματα έως και 300.000 ανθρώπους.
Καταλαμβάνοντας την εξουσία πραξικοπηματικά το 1989 κι εώς την καθαίρεσή του του το 2019, ο Αλ Μπασίρ επέβαλε ένα απολυταρχικό καθεστώς μέσω του οποίου κατήργησε τις δημοκρατικές ελευθερίες επιβάλλοντας, μεταξύ άλλων, τον ισλαμικό νόμο.
Το Μάρτιο το 2003 ξεσπούν στο Νταρφούρ, μεγάλες αντικαθεστωτικές διαδηλώσεις υποκινούμενες από τους αυτόχθονες της περιοχής. Οι διαμαρτυρόμενοι υποστηρίζουν ότι οι κρατικοί θεσμοί αγνοούν σκοπίμως τις ζωτικές ανάγκες του πληθυσμού στα δυτικά, διότι οι κάτοικοι της περιοχής δεν είναι Άραβες.
Σύντομα οι διαμαρτυρίες αποκτούν δυναμική ισχύ ενώ αναλαμβάνουν δράση και τοπικές στρατιωτικές οργανώσεις - όπως ο Απελευθερωτικός Στρατός του Σουδάν (Sudan Liberation Movement/Army) καθώς και το Κίνημα Δικαιοσύνης και Ισότητας (Justice and Equality Movement). Στα πλαίσια αυτής της σύρραξης, χιλιάδες άμαχοι σκοτώθηκαν, ενώ άλλοι υπέστησαν απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση. Χιλιάδες γυναίκες βιάστηκαν, ενώ συνάμα εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες υποβλήθηκαν σε βίαιο εκτοπισμό από τα πάτρια εδάφη τους.
Ο εν εξελίξει εμφύλιος πόλεμος ανάμεσα στις RSF και τον στρατό του Σουδάν ξέσπασε τον Απρίλιο του 2023, στο πλαίσιο του ανταγωνισμού μεταξύ των δύο δυνάμεων που προέκυψαν μετά την ανατροπή του δικτάτορα Ομάρ αλ Μπασίρ το 2019.
Και οι δύο πλευρές έχουν κατηγορηθεί για σωρεία παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων και εγκλημάτων πολέμου εναντίον αμάχων. Οι ΗΠΑ, ο ΟΗΕ και άλλοι έχουν επίσης καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οι RSF έχουν διαπράξει γενοκτονία και μαζικούς βιασμούς εναντίον της εθνοτικής ομάδας των Μασαλίτ και μη αραβικών κοινοτήτων στο Νταρφούρ.
Τον Αύγουστο εκείνου του έτους, κηρύχθηκε λιμός στον καταυλισμό εκτοπισμένων Ζαμζάμ, νότια του Ελ Φάσερ.
{https://www.youtube.com/watch?v=dh1TYfs7GNA}
Ποιον ρόλο παίζει η διεθνής κοινότητα;
Νωρίτερα φέτος υπήρξαν κάποιες ενδείξεις δυτικού ενδιαφέροντος για το Νταρφούρ, όταν πραγματοποιήθηκε στο Λονδίνο μια διάσκεψη που συγκέντρωσε 17 χώρες, καθώς και εκπροσώπου της ΕΕ και της Αφρικανικής Ένωσης.
Η διάσκεψη συνοδεύτηκε από νέες δεσμεύσεις παροχής βοήθειας και προβλήθηκε ως μια προσπάθεια οικοδόμησης της συναίνεσης, ωστόσο δεν έλειψε η έντονη κριτική πως ορισμένες χώρες που συμμετείχαν στη διάσκεψη εμπλέκονταν άμεσα στη σύγκρουση.
Η πιο χαρακτηριστική ήταν η περίπτωση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.
Η στρατιωτική κυβέρνηση του Σουδάν έχει κατηγορήσει τα ΗΑΕ ότι προμηθεύουν όπλα στις RSF, κάτι που τα Εμιράτα έχουν αρνηθεί. Τον Απρίλιο, έκθεση εμπειρογνωμόνων του ΟΗΕ - που διέρρευσε - αποκάλυψε «πολυάριθμες» πτήσεις από τα ΗΑΕ, με μεταγωγικά αεροσκάφη να επιχειρούν προφανώς προκειμένου να αποφύγουν την ανίχνευση καθώς πετούσαν προς βάσεις στο Τσαντ, όπου φέρεται να πραγματιποιείται η διακίνηση όπλων προς το Νταρφούρ.
Η σχέση των ΗΑΕ με τις RSF ανάγεται στον πόλεμο της Υεμένης το 2015, όταν οι RSF χρησιμοποιήθηκαν για τη στρατολόγηση μαχητών που στάλθηκαν να πολεμήσουν στην Υεμένη για λογαριασμό των δυνάμεων της Σαουδικής Αραβίας και των ΗΑΕ.
Το ενδιαφέρον των Εμιράτων για το Σουδάν συνδέεται επίσης με τον χρυσό του, το μεγαλύτερο μέρος του οποίου έχει καταλήξει στα ΗΑΕ τα τελευταία χρόνια.
Αμφιλεγόμενη κρίνεται όμως και η στάση της Ρωσίας, η οποία φέρεται να έχει κατά καιρούς προνομιακές σχέσεις και με τις δύο πλευρές.
Ενδεικτική είναι η αποκάλυψη του Reuters ένα χρόνο πριν: Ρωσικό αεροσκάφος που είχε καταρριφθεί τον περασμένο Οκτώβριο στο βόρειο Νταρφούρ χρησιμοποιούνταν από τον σουδανικό στρατό για τον ανεφοδιασμό της πολιορκημένης πόλης αλ-Φάσερ
Δεδομένα παρακολούθησης πτήσεων και πληροφορίες από λογαριασμούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης - που δεν είχαν αναφερθεί προηγουμένως - υπέδειξαν τότε ότι το μεταγωγικό αεροσκάφος είχε αλλάξει εδώ και μήνες ρόλο, από τον ανεφοδιασμό των RSF στον ανεφοδιασμό του στρατού.
Ανάλυση του Reuters στα έγγραφα, τα βίντεο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είχε δείξει ότι τουλάχιστον ένα από τα μέλη του ρωσικού πληρώματος είχε στο παρελθόν εμπλοκή σε διακίνηση όπλων, ενώ σε μια σπάνια αναφορά σε ξένη εμπλοκή στο μέτωπο, οι RSF είχαν δημοσιεύσει επίσης φωτογραφίες που φέρονται να δείχνουν ταυτοποιητικά έγγραφα δύο Ρώσων που, όπως ισχυρίστηκαν, επέβαιναν στο αεροσκάφος, μαζί με τρεις Σουδανούς στρατιωτικούς.
