Το Ισραήλ δεν θα πρέπει να υπολογίζει ότι οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα ξεχάσουν γρήγορα τον θάνατο δεκάδων χιλιάδων Παλαιστινίων στη Γάζα, ακόμη κι αν το ειρηνευτικό σχέδιο του Ντόναλντ Τραμπ καταφέρει να τερματίσει τον πόλεμο.
Αυτή είναι η ειλικρινής - αν και ιδιωτική - άποψη διπλωματών, πολιτικών και αξιωματούχων στις Βρυξέλλες, στο Λονδίνο και αλλού, οι οποίοι είναι πεπεισμένοι ότι οι προσπάθειές τους να ασκήσουν πίεση στο Ισραήλ για κατάπαυση του πυρός απέδωσαν και πρέπει να συνεχιστούν.
Ύστερα από δύο χρόνια πολέμου, πολλοί αισθάνονται ανακουφισμένοι που οι Ισραηλινοί όμηροι απελευθερώθηκαν, αλλά και που υπάρχει επιτέλους ελπίδα για ειρήνη. Όμως, μιλώντας στο POLITICO, ορισμένοι εξέφρασαν αμφιβολίες για βασικά σημεία της πρωτοβουλίας του αμερικανού προέδρου και τόνισαν ότι είναι πολύ νωρίς για να μειωθεί η διπλωματική πίεση προς την ισραηλινή κυβέρνηση - ιδίως επειδή οι ίδιοι οι ψηφοφόροι τους δεν είναι ακόμη έτοιμοι να πάνε παρακάτω.
Η καταστροφή της Γάζας και ο θάνατος περισσότερων από 60.000 ανθρώπων απαιτούν λογοδοσία, δικαιοσύνη και ένα σωστά χρηματοδοτημένο σχέδιο ανασυγκρότησης, δήλωσαν, καθώς υπεγράφη στην Αίγυπτο η συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου.
«Η πίεσή μας παραμένει σημαντική», είπε ένας αξιωματούχος της ΕΕ, που μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας. «Αν θέλουμε να αρθεί όλη η πίεση, τότε το Ισραήλ πρέπει να παραδώσει αποτελέσματα».
Τα τελευταία δύο χρόνια, ο πόλεμος στη Γάζα έχει διχάσει βαθιά τις ευρωπαϊκές κοινωνίες και έχει δημιουργήσει ρήγματα στην ηγεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Καθώς η ανθρωπιστική κρίση στη Γάζα επιδεινωνόταν, φιλοπαλαιστινιακές διαδηλώσεις συγκλόνιζαν τις ευρωπαϊκές πόλεις, ενώ οι αντισημιτικές επιθέσεις σε συναγωγές και άλλους εβραϊκούς χώρους αυξάνονταν.
Οι ηγέτες της ΕΕ έχασαν σταδιακά την υπομονή τους, κατηγορώντας την κυβέρνηση του Ισραηλινού πρωθυπουργού Νετανιάχου ότι προκάλεσε έναν «ανθρωπογενή λιμό» στη Γάζα, υπό το πρόσχημα της εξάρθρωσης της Χαμάς.
Η Γαλλία του Εμανουέλ Μακρόν ηγήθηκε μιας πρωτοβουλίας για την αναγνώριση του κράτους της Παλαιστίνης σε ειδική διάσκεψη του ΟΗΕ τον περασμένο μήνα, ενισχύοντας τις διεθνείς εκκλήσεις προς το Ισραήλ να σταματήσει την επίθεσή του και να επιτρέψει τη ροή ανθρωπιστικής βοήθειας στη Γάζα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε ένα πακέτο κυρώσεων και ποινών με στόχο να πλήξει το εμπόριο και τη συνεργασία με το Ισραήλ. Τελικά, τα 27 κράτη-μέλη της ΕΕ διαφώνησαν μεταξύ τους και δεν κατάφεραν να συμφωνήσουν για την εφαρμογή των μέτρων, αν και τα σχέδια παραμένουν ανοιχτά.
Οι διαφωνίες μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών αναμένεται να συνεχιστούν, καθώς η ΕΕ εξετάζει τώρα αν θα αποσύρει ή όχι την απειλή των κυρώσεων.
Η προϋπόθεση για την αναστολή των ευρωπαϊκών κυρώσεων
Η εκεχειρία και η συμφωνία για τους ομήρους άνοιξαν ένα παράθυρο για τον επαναπροσδιορισμό των σχέσεων μεταξύ Ισραήλ και Ευρώπης. Αυτή την εβδομάδα, ο νέος πρέσβης του Ισραήλ στην ΕΕ δήλωσε στο POLITICO ότι η Ένωση θα πρέπει τώρα να άρει όλες τις απειλές κυρώσεων και να αποκαταστήσει πλήρως τη διμερή συνεργασία, καθώς η εκεχειρία σημαίνει πως δεν υπάρχει πλέον λόγος οι περιορισμοί να παραμείνουν σε ισχύ.
Ερωτηθείσα αν η ΕΕ συμφωνεί, μια εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εμφανίστηκε επιφυλακτική. Είπε στους δημοσιογράφους τη Δευτέρα ότι η αλλαγή του «πλαισίου» επί του πεδίου θα μπορούσε να οδηγήσει σε επανεξέταση των προτάσεων και των μέτρων που έχουν ήδη επιβληθεί στο Ισραήλ. Ωστόσο, αυτό δεν θα συμβεί πριν συναντηθούν οι υπουργοί των κρατών-μελών την επόμενη εβδομάδα, πρόσθεσε. «Δεν έχουμε φτάσει ακόμη εκεί».
Τονίζοντας την ανάγκη προσοχής, η επίτροπος της ΕΕ αρμόδια για την ανθρωπιστική βοήθεια, Χάτζα Λαχμπίμπ, δήλωσε στην πλατφόρμα X ότι η απελευθέρωση των Ισραηλινών ομήρων τη Δευτέρα αποτελεί «μόνο το πρώτο βήμα», προσθέτοντας: «Η βοήθεια πρέπει επειγόντως να φτάσει στους Παλαιστίνιους στη Γάζα, και η επικείμενη ειρηνευτική σύνοδος στην Αίγυπτο πρέπει να αποδώσει μόνιμες πολιτικές λύσεις».
Σημειώνεται πως οι ηγέτες της ΕΕ πρόκειται να συγκεντρωθούν σε σύνοδο κορυφής στις Βρυξέλλες στις 23 Οκτωβρίου, αλλά μέχρι στιγμής η ημερήσια διάταξη δεν περιλαμβάνει καμία αναφορά στην επανεξέταση της στάσης του μπλοκ έναντι του Ισραήλ.
Διπλωμάτες δήλωσαν ότι πιστεύουν πως η ευρωπαϊκή πίεση προς το Ισραήλ απέδωσε, ιδίως η πρωτοβουλία του Μακρόν για την αναγνώριση του κράτους της Παλαιστίνης, και ότι δεν επιθυμούν να εγκαταλείψουν αυτό το διαπραγματευτικό πλεονέκτημα.
«Χωρίς να θέλω να υπερβάλλω, πιστεύω ότι οι ευρωπαϊκές προσπάθειες υπήρξαν ένας κρίκος στην αλυσίδα που οδήγησε σε αυτό το αποτέλεσμα», είπε ένας Ευρωπαίος διπλωμάτης.
Για πολλούς, ωστόσο, το κρίσιμο τεστ για να επιτραπεί στην ΕΕ να χαλαρώσει την πίεσή της προς το Ισραήλ είναι το αν οι Παλαιστίνιοι θα λάβουν την τροφή και τις προμήθειες που έχουν άμεση ανάγκη. «Όλα εξαρτώνται από το αν η υποστήριξη που χρειάζεται η Γάζα θα φτάσει επιτέλους στους ανθρώπους εκεί», είπε ένας αξιωματούχος ευρωπαϊκής κυβέρνησης. «Αν ναι, η Επιτροπή θα αποσύρει την πρότασή της και αυτό θα είναι όλο».
«Ας μην ξεχνάμε ότι 60.000 αθώοι άνθρωποι έχουν σκοτωθεί»
Καθώς ο Τραμπ και ο Νετανιάχου αντάλλασσαν συγχαρητήρια στο Ισραήλ, αξιωματούχοι στις Βρυξέλλες παρακολουθούσαν το σόου με αίσθημα ανησυχίας.
Σε μια στιγμή, μάλιστα, ο Τραμπ έφτασε στο σημείο να ζητήσει να δοθεί χάρη στον Νετανιάχου που κατηγορείται στην πατρίδα του για διαφθορά - μια κίνηση που ενίσχυσε την αίσθηση πως ο Τραμπ κάνει σχέδια για το μέλλον.
Αξιωματούχος που παρατέθηκε παραπάνω τόνισε ότι το Ισραήλ πρέπει να λογοδοτήσει για αυτό που κάποιοι έχουν αποκαλέσει «γενοκτονία» στη Γάζα. «Αυτό που είναι πολύ σημαντικό σε μια ειρηνευτική διαδικασία είναι να αποδοθεί δικαιοσύνη και να υπάρξει λογοδοσία. Ας μην ξεχνάμε ότι 60.000 αθώοι άνθρωποι έχουν σκοτωθεί, ότι η Γάζα έχει καταστραφεί», είπε.
Στο απόγειο της ανθρωπιστικής κρίσης, η γερμανική κυβέρνηση είχε απαγορεύσει την εξαγωγή όπλων στο Ισραήλ που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν στη Γάζα. Τώρα, οι υπουργοί στο Βερολίνο ετοιμάζονται να επανεξετάσουν αυτά τα μέτρα, για να διαπιστώσουν αν οι συνθήκες επιτρέπουν την άρση των περιορισμών.
Στο Παρίσι, όπου η κυβέρνηση βρίσκεται στη δική της ολέθρια δίνη, εξακολουθεί να υπάρχει η επιθυμία να διατηρηθεί ένα περιθώριο διαπραγμάτευσης. «Πρέπει να διατηρήσουμε [την απειλή των κυρώσεων] και να την συνδέσουμε με συγκεκριμένους όρους για την άρση τους. Ό,τι έχει αποσπαστεί από τον Νετανιάχου έχει επιτευχθεί υπό πίεση. Δεν είναι η στιγμή να μειωθεί η πίεση», είπε ένας πρώην Γάλλος αξιωματούχος. Είναι «πολύ πρόωρο».
Ένα μέλος του βρετανικού κοινοβουλίου από το κυβερνών Εργατικό Κόμμα συμφώνησε ότι είναι πολύ νωρίς για να εξεταστεί η άρση των κυρώσεων. «Είμαι πεπεισμένος ότι η πίεση προς το Ισραήλ θα χρειαστεί να συνεχιστεί», δήλωσε ο βουλευτής.
Κάτι περισσότερο από χρηματοδότης
Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι πιέζουν για σημαντικότερο ρόλο στη διαδικασία που θα ακολουθήσει, απαιτώντας μια θέση στο προτεινόμενο από τον Τραμπ «συμβούλιο ειρήνης», το οποίο θα εποπτεύει τη διαχείριση της Γάζας.
Ο Τραμπ δεν διευκρίνισε περισσότερα για τη σύνθεσή του την Δευτέρα, παραπέμποντας τις ερωτήσεις στον απεσταλμένο του Στιβ Γουίτκοφ, ο οποίος δήλωσε ότι υπήρχαν... πολλοί υποψήφιοι.
Στις Βρυξέλλες επικρατεί κάποιος σκεπτικισμός για αυτό το νέο σώμα, ενώ ιδιωτικά υπάρχουν ενδείξεις ότι μπορεί απλώς να αποτελέσει μια ευκαιρία για τις δυτικές κατασκευαστικές εταιρείες να κερδίσουν χρήματα από την ανοικοδόμηση της Γάζας.
Το κόστος της ανοικοδόμησης έχει εκτιμηθεί σε πάνω από 50 δισεκατομμύρια δολάρια, με την ΕΕ να αποτελεί βασικό δωρητή.
Ωστόσο, οι αξιωματούχοι θέλουν όχι μόνο τιμολόγια, αλλά και πραγματική επιρροή στο πεδίο: «Η Ευρώπη πρέπει να είναι κάτι περισσότερο από απλός χρηματοδότης. Η Ευρώπη πρέπει να παίξει τον ρόλο του έντιμου διαμεσολαβητή, όπως πάντα υπήρξε», δήλωσε ένα άτομο που συμμετέχει στις συζητήσεις στις Βρυξέλλες.
Ένας ανώτερος Βρετανός αξιωματούχος σχολίασε: «Το πρόβλημά μας είναι ότι οι ΗΠΑ θέλουν να έχουν τον έλεγχο, οπότε πώς μπορεί το Ηνωμένο Βασίλειο να παίξει κάποιο ρόλο;» Ένας δεύτερος ανώτερος αξιωματούχος σημείωσε ότι το Ηνωμένο Βασίλειο αισθάνεται ότι έχει ιδιαίτερη ευθύνη να υποστηρίξει τη διαδικασία ειρήνευσης λόγω του ιστορικού του ρόλου στην περιοχή.
Δυστυχώς, η αδυναμία της ΕΕ μέχρι στιγμής να συμφωνήσει στην επιβολή κυρώσεων ή ποινών στο Ισραήλ φαίνεται να έχει αποδυναμώσει τη θέση της στην περιοχή. Ένας διπλωμάτης από χώρα του Κόλπου δήλωσε ότι η ΕΕ είχε «εξαφανιστεί» κατά τη διάρκεια της κρίσης και ότι δεν είναι καθόλου σαφές ποιον ρόλο θα μπορούσε να έχει το μπλοκ - εφόσον δηλαδή αποκτήσει κάποιο ρόλο.
Εν μέρει, οι Ευρωπαίοι πολιτικοί γνωρίζουν ότι δεν μπορούν να δείχνουν αδύναμοι ή να απέχουν από τη διαδικασία ειρήνευσης στη Γάζα, καθώς οι διαιρέσεις γύρω από τη Μέση Ανατολή έχουν τη δυνατότητα να εκτροχιάσουν τις πολιτικές τους ατζέντες στο εσωτερικό των χωρών τους.
Μια τρομοκρατική επίθεση σε συναγωγή στο Μάντσεστερ στις αρχές αυτού του μήνα έδειξε με τραγικό τρόπο πώς ο πόλεμος στη Γάζα έχει διχάσει τμήματα του Ηνωμένου Βασιλείου. Σε ολόκληρη την Ευρώπη, δεκάδες χιλιάδες διαδηλωτές βγήκαν στους δρόμους για να εκφράσουν τη διαμαρτυρία τους για τα δεινά των Παλαιστινίων στη Γάζα.
«Η πολιτική της Μέσης Ανατολής θα παίξει ρόλο στις εθνικές εκλογές», δήλωσε αξιωματούχος της ΕΕ που επικαλείται το POLITICO. «Προκαλεί απίστευτη πόλωση. Έτσι, αν η Ευρώπη δεν παίξει θετικό ρόλο, θα πληρώσει το τίμημα».
Οι νεότερες γενιές που αρχίζουν να ψηφίζουν έχουν μεγαλώσει παρακολουθώντας τις φρικαλεότητες του πολέμου μέσα από τα smartphone τους. «Γι’ αυτό, αν δεν υπάρξει δικαιοσύνη και λογοδοσία, δεν ξέρω τι θα συμβεί, ακόμη και στην Ευρώπη», πρόσθεσε ο αξιωματούχος. «Δεν είναι το τέλος. Είναι η αρχή».
