Οι εικόνες του Σι Τζιπίνγκ, του Βλαντιμίρ Πούτιν κα του Ναρέντρα Μόντι να βαδίζουν μαζί και να συζητούν εγκάρδια στη διάσκεψη του Οργανισμού Συνεργασίας της Σανγκάη είναι από αυτές που συνοψίζουν την παγκόσμια συγκυρία και ενδεχομένως στο μέλλον να θεωρηθεί ότι αποτυπώνει τις μεγάλες αλλαγές της εποχής μας. Η διήμερη διάσκεψη του οργανισμού που πραγματοποιήθηκε στον πόλη Τιαντζίν της Κίνας, έδειξε ότι προς το παρόν η πολιτική Τραμπ όχι μόνο «δεν βγαίνει», αλλά φαίνεται να φέρνει τα αντίθετα αποτελέσματα.
Ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σανγκάης αποτελείται από την Κίνα, τη Ρωσία, την Ινδία, τη Λευκορωσία, το Ιράν, το Καζακστάν, το Κιργιστάν, το Πακιστάν, το Τατζικιστάν και το Ουζμπεκιστάν. Άλλες 17 χώρες θεωρούνται εταίροι το οργανισμού, μεταξύ των οποίων και η Τουρκία. Η Τουρκία είναι η μόνη χώρα του ΝΑΤΟ που συμμετέχει.
Οι πυλώνες της πολιτικής Τραμπ
Η πολιτική Τραμπ έχει τρεις πυλώνες:
- Επαναδιαπραγμάτευση των κανόνων του ελεύθερου εμπορίου με όχημα τους δασμούς, ώστε να ενισχυθεί η αμερικανική οικονομία.
- Αναθεώρηση του μεταπολεμικού consensus της αμερικανικής ηγεμονίας με τη μεταβίβαση στους δυτικούς συμμάχους του οικονομικού κόστους της άμυνας και της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής σταθερότητας.
- Απόσπαση της Ρωσίας από τη σφαίρα επιρροής της Κίνας για να χάσει το Πεκίνο ένα μείζον γεωπολιτικό έρεισμα.
Εν προκειμένω, ο Τραμπ φαίνεται να έχει ως πρότυπο την πολιτική Κίσινγκερ-Νίξον στη δεκαετία του ’70. Η απόσπαση της Κίνας του Μάο και της Αιγύπτου του Σαντάτ από τη σοβιετική επιρροή θεωρείται από πολλούς αναλυτές σημαντικός παράγοντας για την αμερικανική νίκη στον Ψυχρό Πόλεμο.
Η Ινδία…
Η διάσκεψη του Οργανισμού συνεργασίας της Σανγκάης έγινε υπό τη σκιά των δασμών ύψους 50% που επέβαλε πριν λίγες μέρες ο Τραμπ στην Ινδία για να σταματήσει να αγοράζει ρωσικό πετρέλαιο. Πέρα από το ζήτημα του ρωσικού πετρελαίου (η Ινδία μαζί με την Κίνα είναι οι βασικοί αγοραστές των ρωσικών υδρογονανθράκων), ο εκβιασμός του Τραμπ έχει και δεύτερη στόχευση, όπως υποστηρίζουν François Bougon και Romaric Godin στο έγκυρο Mediapart: «Αλλά με τη στρατηγική της νέας κυβέρνησης Τραμπ να είναι η υποτέλεια, η Ινδία εμφανιζόταν ως ο αδύναμος κρίκος στο αμερικανικό σύστημα. Εξαρτώμενη από την Κίνα και αγοραστής ρωσικού πετρελαίου, η χώρα ήταν υπερβολικά οικονομικά αυτόνομη για τα γούστα της Ουάσιγκτον. Έτσι, η Ινδία βρέθηκε μπροστά σε μια επιλογή που δεν ήταν πραγματική επιλογή: να υποταχθεί, όπως το Βιετνάμ, σε άνισες συνθήκες εμπορίου προκειμένου να διατηρήσει την πρόσβαση στην αμερικανική αγορά ή να τιμωρηθεί με απαγορευτικούς τελωνειακούς δασμούς». Δηλαδή, οι δασμοί στην Ινδία δεν έχουν στόχο μόνο την άσκηση πίεσης στη Ρωσία αλλά και την οικονομική αποδυνάμωση της Κίνας.
Στην Τιαντζίν ο Μόντι ήταν εξαιρετικά θερμός με τον Πούτιν. Οι δύο ηγέτες είχαν μάλιστα σαρανταπεντάλεπτη συνομιλία εντός της λιμουζίνας του Ρώσου Προέδρου -ο χώρος της συνομιλίας θα μπορούσε να θεωρηθεί έκφραση μιας ορισμένης πρόνοιας απέναντι στους οικοδεσπότες συμμάχους… Εξίσου ή και περισσότερο σημαντικό ήταν το σήμα που εξέπεμψε ο Μόντι αναφορικά με τις σινοϊνδικές σχέσεις. Ήταν η πρώτη επίσκεψη του Ινδού πρωθυπουργού στην Κίνα εδώ και εφτά χρόνια.
Υπενθυμίζεται ότι το 2020 οι σχέσεις των δύο χωρών έφτασαν στο όριο λόγων των μεθοριακών συγκρούσεων, οι νεκροί των οποίων ενδέχεται να υπερέβησαν τους 50. Τη νέα εποχή στις σχέσεις Κίνας και Ινδίας σηματοδότησε ο Ινδός ΥΠΕΞ Βίκραμ Μίσρι ο οποίος δήλωσε ότι «τα κοινά συμφέροντα υπερτερούν των διαφορών μεταξύ των δύο εθνών». Πιο γλαφυρός ο Σι Τζινπίνγκ που είπε ότι «ο χορός του δράκου και του ελέφαντα θα πρέπει να είναι η σοφή επιλογή τόσο για την Κίνα όσο και για την Ινδία» (ΣτΣ ο δράκος είναι το σύμβολο της Κίνας και ο ελέφαντας της Ινδίας). Το μήνυμα του Μοντι από την Τιαντζίν ήταν ξεκάθαρο: Η Ινδία δεν υποτάσσεται στον Τραμπ. Είναι θέμα κύρους για τη χώρα του 1,4 δισεκατομμυρίου ανθρώπων, που σύντομα θα είναι η τέταρτη οικονομία του κόσμου και υποστηρίζει την πολιτική της με πυρηνικά όπλα. Είναι επίσης θέμα οικονομικού συμφέροντος γιατί η ρωσική φτηνή ενέργεια έχει μεγαλύτερο όφελος για την Ινδία από το κόστος των αμερικανικών δασμών. Επιπρόσθετα, αυτή τη στιγμή η παραγωγική συνεργασία με την Κίνα παρουσιάζεται ως εναλλακτική στην Αμερική του Τραμπ. Με τους δασμούς αντί η Ινδία να υποταχτεί στις ΗΠΑ, ήρθε πιο κοντά με την Κίνα.
…και η Ρωσία
Αλλά η πολιτική Τραμπ δεν πηγαίνει καλύτερα ούτε με τη Ρωσία. Κατ’ αρχάς, παρά την παγκόσμια αίσθηση που προκάλεσαν, οι συνομιλίες της Αλάσκας καις της Ουάσιγκτον δεν κατέληξαν σε απτά αποτελέσματα για την ειρήνη στην Ουκρανία. Για την ακρίβεια, το μόνο αποτέλεσμά τους προς το παρόν είναι η πολιτική νομιμοποίηση του Πούτιν από τον Τραμπ. Να σημειωθεί ότι ήδη πέρασε μια ακόμα «διορία δύο εβδομάδων» χωρίς ο Τραμπ να επιβάλει κυρώσεις στον Πούτιν.
Η διάσκεψη του Οργανισμού Συνεργασίας της Σανγκάης αποτέλεσε μια ακόμα θεαματική έκφραση της αποδοχής του Πούτιν στη διεθνή διπλωματική σκηνή. Όλοι οι ηγέτες ήταν θερμοί μαζί του, ενώ το κοινό ανακοινωθέν της διάσκεψης δεν έχει αναφορά στην Ουκρανία, ενώ καταδικάζει τη δράση του Ισραήλ στη Γάζα. Ο Paul Sonne στους New York Times κάνει λόγο για εντυπωσιακή αλλαγή του κλίματος σε σχέση με την δύσκολη θέση που είχε βρεθεί ο Πούτιν στη διάσκεψη του οργανισμού πριν τρία χρόνια, αμέσως μετά την εισβολή στην Ουκρανία. Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι στην Τιαντζίν έγινε φανερό ότι ο Πούτιν δεν απομακρύνεται από τον Σι Τζιπινγκ, Θα μπορούσε να πει κανείς ότι το αντίθετο συμβαίνει, δηλαδή ότι οι σχέσεις Ρωσίας και Κίνας γίνονται ακόμα πιο στενές.
Η Κίνα
Η διάσκεψη της Τιαντζίν έδωσε επίσης την ευκαιρία στην Κίνα για μια επίδειξη δύναμης στον παγκόσμιο στίβο. Κατ’ αρχάς, κατέστη σαφές ότι οι ανερχόμενες δυνάμεις που τοποθετούνται έξω από το δυτικό μπλοκ, όχι μόνο δεν έχουν αποδυναμωθεί από την πολιτική Τραμπ αλλά εμφανίζονται πιο ισχυρές και με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση. Σε αυτόν τον νέο «μεταδυτικό» κόσμο η Κίνα εμφανίζεται κυρίαρχη. Παράλληλα, το Πεκίνο επιδιώκει να εμφανίζεται ως εκφραστής μιας ηγεμονικής γραμμής της οποίας βασικά στοιχεία είναι η απόρριψη της αμερικανικής μονομέρειας και η επαγγελία ενός πιο ισότιμου διεθνούς συστήματος οικονομικών σχέσεων. Βεβαίως, θα ήταν λάθος να θεωρήσουμε ότι οι δυνάμεις του Οργανισμού Συνεργασίας της Σανγκάης συγκροτούν ένα ενιαίο μπλοκ κατά τα πρότυπα του σοβιετικού μπλοκ του παρελθόντος. Είναι φανερές οι αποκλίνουσες στρατηγικές αυτών των χωρών σε αρκετά κρίσιμα ζητήματα. Συνεργάζονται (όλο και πιο στενά) αλλά δεν ταυτίζονται. Είναι επίσης λάθος να θεωρήσουμε ότι το παιχνίδι με τον Τραμπ έχει λήξει. Ο Αμερικανός Πρόεδρος έχει επανειλημμένα δείξει ότι δεν πτοείται από ήττες και πισωγυρίσματα.
Κοππά: Ανερμάτιστη και κατακερματισμένη Δύση
Ζητήσαμε από τη Μαριλένα Κοππά το σχόλιο της για τη διάσκεψη του Οργανισμού Συνεργασίας της Σανγκάης. Η καθηγήτρια Συγκριτικής Πολιτικής στο Πάντειο μάς είπε: «Εισερχόμαστε σε μια περίοδο μεγάλης διεθνούς ρευστότητας και επικίνδυνα χαμηλής προβλεψιμότητας. Οι υψηλότατοι δασμοί που επέβαλλε πριν μερικές μέρες ο Πρόεδρος Τραμπ στην Ινδία, συνέβαλαν στην ακόμη πιο σημαντική σύγκλιση της με την Κίνα, για την οποία ο πρωθυπουργός Ναρέντρα Μόντι, στην πρόσφατη συνάντηση του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης, επεφύλαξε θερμότατα λόγια. Η αμερικανική πολιτική προσεταιρισμού της Ινδίας ως αντίπαλο δέος για την Κίνα δείχνει να έχει καταρρεύσει. Το μόνο που έκανε ο Τραμπ για την αντιμετώπιση της Κίνας ήταν να επιχειρήσει να εξευμενίσει τη Ρωσία και να την αποσπάσει από τον εναγκαλισμό με το Πεκίνο. Φαίνεται όμως ότι πίσω από τα θερμά λόγια στην παγωμένη Αλάσκα, τίποτα ουσιαστικό δεν προέκυψε. Ο Πούτιν δείχνει να ξέρει να χειρίζεται τον Πρόεδρο Τραμπ, συνεχίζοντας όμως με αμείωτη ένταση τις πολεμικές επιχειρήσεις στην Ουκρανία. Σήμερα το μέτωπο Ρωσίας, Κίνας και Ινδίας δείχνει αρραγές. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι «the rest against the West», αν η Δύση δεν ήταν πιο κατακερματισμένη και ανερμάτιστη από ποτέ».
