Πολλές πόλεις σε όλη την Ιταλία παλεύουν με την πίεση του υπερτουρισμού. Αλλά η Νάπολη, προσφέρει μια ιδιαίτερα έντονη μελέτη αυτής της περίπτωσης.
Ακτιβιστές, εργαζόμενοι, ειδικοί και τοπικοί ηγέτες υποστηρίζουν ότι ο υπερτουρισμός υποβαθμίζει τον ιστό της πόλης και ενώ συχνά διαφημίζεται ως πηγή χρημάτων και θέσεων εργασίας, αυτός που πλουτίζει, όπως λένε είναι ο πλούσιος, αναφέρει το Politico.
«Το ιστορικό κέντρο της Νάπολης είναι νεκρό», δήλωσε ο κοινωνιολόγος και ακτιβιστής Φραντσέσκο Καλίκια, ο οποίος ζει και δουλεύει στην εργατική γειτονιά Σανιτά. «Αυτοί οι δρόμοι δεν είναι πια γειτονιές. Δεν έχουν μείνει Ναπολιτάνοι, δεν έχει μείνει πραγματική ζωή. Έχουν γίνει παιδικές χαρές, υπαίθρια εμπορικά κέντρα».
Οι σπάνιες κατοικίες
Ένας από τους κύριους τρόπους με τους οποίους ο τουρισμός αναδιαμορφώνει τη Νάπολη είναι μέσω του αντίκτυπού που έχει στη στέγαση. «Οι βραχυπρόθεσμες ενοικιάσεις έχουν αυξηθεί εκθετικά στη Νάπολη, όπως και σε άλλες ιταλικές πόλεις», δήλωσε η Κιάρα Καπρέτι , δημοτική σύμβουλος και μέλος της Resta Abitante, μιας ένωσης που υπερασπίζεται το δικαίωμα στη στέγαση. Σε ορισμένες εργατικές συνοικίες, υπάρχει ένα Airbnb για κάθε τρία σπίτια. «Αν αυτό συνέβαινε σε πλουσιότερες γειτονιές, οι ντόπιοι μπορεί να απορροφούσαν υψηλότερα ενοίκια και αυξανόμενο κόστος», δήλωσε ο Ιβάν Αβέλα, Ναπολιτάνος πολεοδόμος. «Αλλά στις φτωχότερες συνοικίες, ο αντίκτυπος είναι πολύ πιο σκληρός. Η περιοχή παραμένει φτωχή αλλά τώρα είναι και τουριστική».
Το αποτέλεσμα είναι ότι οι κάτοικοι εκτοπίζονται. «Έχει σημειωθεί αισθητή αύξηση στις εξώσεις», δήλωσε η Καπρέτι.
Ο Τζουζέπε Τζίλιο εργάζεται ως ξεναγός και είναι τρανό παράδειγμα, κατοίκου που εκδιώχθηκε λόγω της άνθησης των Airbnb. Το 2023, ο ιδιοκτήτης του τού είπε ότι θα μετατρέψει το διαμέρισμα που ζει σε ένα επιχειρηματικό project, που υποστηριζόταν από κρατικά κεφάλαια για να τονώσει τις επενδύσεις στη νότια Ιταλία. Για τον ιδιοκτήτη φαινόταν ευκολότερο και πιο κερδοφόρο να εκδιώξει τον Τζίλιο και να μετατρέψει το διαμέρισμα σε Airbnb. «Έχασα τα πάντα και κατέληξα να ζω με φίλους και τη γάτα μου, μέχρι να μπορέσω να μετακομίσω σε άλλο μέρος. Για ένα διάστημα, ήμουν κυριολεκτικά στον δρόμο», αφηγήθηκε στο Politico. Αλλά αυτό που τον σόκαρε περισσότερο ήταν το πόσο γρήγορα μεταμορφώθηκε ολόκληρο το κτίριο.
«Αυτό το κτίριο εξακολουθεί να φιλοξενεί οικογένειες που ζουν εκεί για γενιές αλλά πολλές από αυτές δεν έχουν τα οικονομικά ή πολιτιστικά μέσα για να αντιμετωπίσουν καταστάσεις όπως αυτή», είπε. «Τέσσερις όροφοι, δύο διαμερίσματα ανά όροφο, όλα τα διαμερίσματα από την πλευρά μου - πρώτος, δεύτερος και τέταρτος όροφος - έχουν μετατραπεί σε Airbnb, ξενοδοχεία με πρωινό ή φοιτητικές κατοικίες».
«Έτσι, σταδιακά, ένας προς έναν, οι μακροχρόνιοι κάτοικοι εκδιώχθηκαν για να δημιουργηθεί χώρος για τους τουρίστες και τους προσωρινούς ενοικιαστές. Είχα ακούσει για μια ηλικιωμένη Ναπολιτάνα που ζούσε στο κέντρο της πόλης και δεν μπορούσε να γυρίσει σπίτι επειδή οι δρόμοι ήταν ασφυκτικά γεμάτοι», είπε η Γκάια Πορτολάνο, η οποία εργάζεται σε ένα τουριστικό σημείο πληροφόρησης, εξηγώντας πώς είναι να συνυπάρχεις με τον υπερτουρισμό. «Μια τουρίστρια την άκουσε να παραπονιέται και της είπε ότι ήταν αυτή που ζούσε στο λάθος μέρος».
Η πίεση στις κατοικίες της Νάπολης είναι τόσο έντονη που οι τοπικές συζητήσεις πολεοδομικού σχεδιασμού περιστρέφονται τώρα γύρω από τις επενδύσεις στο ανατολικό τμήμα της πόλης, είπε η Καπρέτι. Το κομμάτι αυτό είναι γεμάτο εγκαταλελλειμένα κτίρια. Η ιδέα είναι να «ανακτηθεί η χαμένη βιωσιμότητα στο ιστορικό κέντρο κατασκευάζοντάς το στην ανατολική ζώνη», μετακινώντας στην ουσία τους κατοίκους από το κέντρο της πόλης για να δημιουργηθεί χώρος για τους τουρίστες.
Ωστόσο, το 2023 ο Αβέλα σημείωσε ότι σχεδόν τα δύο τρίτα των οικοδεσποτών Airbnb κατείχαν περισσότερα από ένα ακίνητα και οι πέντε κορυφαίοι οικοδεσπότες έλεγχαν περίπου 500 καταχωρίσεις. Υποστήριξε ότι αυτό σημαίνει ότι οι μεγαλύτεροι ιδιοκτήτες είναι εταιρείες, όχι άνθρωποι. Και ακόμη και όταν οι ιδιοκτήτες είναι φυσικά πρόσωπα, συχνά προέρχονται από πλουσιότερες πόλεις όπως η Ρώμη ή το Μιλάνο, πρόσθεσε.
«Δεν υπάρχει αναδιανομή χρημάτων τοπικά», είπε και τόνισε ότι η Νάπολη χρησιμοποιείται ως καρτ ποστάλ για την Ιταλία, ενώ τα κέρδη ρέουν βόρεια ή στο εξωτερικό.
«Αυτό έχει γίνει η Νάπολη: ένα υπαίθριο σούπερ μάρκετ για εταιρείες της βόρειας Ιταλίας που έρχονται εδώ και παίρνουν κομμάτια από τις γειτονιές μας» τόνισε.
Ορισμένες ιταλικές πόλεις και περιφέρειες προσπάθησαν να ρυθμίσουν την «έκρηξη» του Airbnb, αλλά οι τοπικοί αξιωματούχοι λένε ότι τα χέρια τους είναι δεμένα χωρίς εθνική υποστήριξη. Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι έχει χειροτερέψει τα πράγματα. Η Καπρέτι, η οποία ανήκει στο αριστερό κόμμα της αντιπολίτευσης «Δύναμη στον Λαό», δήλωσε ότι οι νέοι νόμοι διευκολύνουν την ανακαίνιση διαμερισμάτων και την αλλαγή της προβλεπόμενης χρήσης τους. Επισήμανε έναν νόμο του 2024, που προωθήθηκε από τον υπουργό Υποδομών Ματέο Σαλβίνι, ο οποίος εισήγαγε μέτρα για την απλοποίηση των κατασκευών και του πολεοδομικού σχεδιασμού.
Η κυβέρνηση Μελόνι αμφισβήτησε επίσης έναν νόμο στην περιφέρεια της βόρειας Τοσκάνης, ο οποίος επέτρεπε στις δημοτικές διοικήσεις, σε συμφωνία με την περιφέρεια, να προσδιορίσουν ζώνες όπου θα μπορούσαν να θέσουν κανόνες και όρια στις βραχυπρόθεσμες μισθώσεις. Η κεντρική κυβέρνηση υποστήριξε ότι περιορίζει την επιχειρηματική ελευθερία και τον ανταγωνισμό.
«Δεν υπάρχει ακόμη εθνικός νόμος για τα Airbnb και αυτό είναι προφανώς πρόβλημα για τις τοπικές αυτοδιοικήσεις», δήλωσε η Καπρέτι, προσθέτοντας ότι οι δήμοι και οι περιφέρειες δεν μπορούν να κάνουν πολλά. «Οι πραγματικές αποφάσεις μπορούν να ληφθούν μόνο σε εθνικό επίπεδο».
«Χρειαζόμαστε έναν εθνικό νόμο που να θέσει κάποια όρια», επιβεβαίωσε ο Τζενάρο Ακαμπόρα, ηγέτης του Δημοκρατικού Κόμματος της αντιπολίτευσης στο Δημοτικό Συμβούλιο της Νάπολης. Πρότεινε τα πολεοδομικά σχέδια να ορίσουν ένα μέγιστο ποσοστό Airbnb για να αποτρέψει την εκτόπιση των κατοίκων.
Μη αυθεντικές πόλεις
Οι επισκέπτες έλκονται από τη Νάπολη και την Ιταλία για αυτό που θεωρούν αυθεντικότητα, τη ζωντάνιαστους δρόμους, τις πολύχρωμες τοιχογραφίες, την κουλτούρα του φαγητού και τη ζεστασιά των ντόπιων. Αλλά καθώς οι μισθοί των κατοίκων είναι χαμηλές, αυτή η αυθεντικότητα διαβρώνεται.
Οι επικριτές περιγράφουν όλο και περισσότερο το ιστορικό κέντρο της πόλης ως ένα «υπαίθριο μαγαζί με τηγανητά», γεμάτο από πάγκους που πωλούν σχεδόν πανομοιότυπα σνακ. Οι διεθνείς αλυσίδες συνεχίζουν να πολλαπλασιάζονται, αφήνοντας τους ντόπιους να αναρωτιούνται πόσες πιτσαρίες μπορούν ρεαλιστικά να χωρέσουν σε έναν μόνο δρόμο.
«Στη Via Toledo, σε 46 μέτρα, υπήρχε μόνο μία επιχείρηση που σχετίζεται με τα τρόφιμα το 2015. Μέχρι το 2023, υπήρχαν ήδη πέντε - μία κάθε 9 μέτρα», δήλωσε ο Αβέλα, αναφερόμενος σε έναν από τους πιο πολυσύχναστους δρόμους της Νάπολης.
Αυτός ο πολλαπλασιασμός των εστιατορίων έχει εκτοπίσει σημαντικά τοπικά ορόσημα. Το βιβλιοπωλείο Pironti στην πλατεία Dante, όπου γενιές μαθητών αγόραζαν τα σχολικά τους βιβλία, έχει αντικατασταθεί από μια ταβέρνα.
Οι δημοτικές αρχές προσπάθησαν να περιορίσουν την άνθηση της εστίασης επιτρέποντας νέες επιχειρήσεις μόνο σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως αν προσέφεραν κάτι πέρα από το φαγητό. Το αποτέλεσμα είναι ότι «τώρα κάθε ταβέρνα αυτοαποκαλείται βιβλιοπωλείο».
Συσσώρευση απορριμμάτων
Η άνθηση του γαστρονομικού τουρισμού έχει επίσης εντείνει τις μακροχρόνιες προκλήσεις διαχείρισης των αποβλήτων. Οι συσκευασίες μιας χρήσης από τα take-out συσσωρεύονται στους δρόμους.
Οι αλλαγές αυτές διαβρώνουν επίσης τον κοινωνικό ιστό. Ο άστεγος πληθυσμός της πόλης, που κάποτε ήταν ένα ορατό μέρος της κεντρικής Νάπολης, έχει μετακινηθεί σε άλλες γειτονιές.
«Τι θα συμβεί αν βάλω άβολα παγκάκια ή αν τα αφαιρέσω εντελώς; Ξαφνικά, η παραμονή δεν είναι επιλογή. Ένας τουρίστας δεν θα το προσέξει, επειδή σπάνια σταματάει», αλλά οι κάτοικοι θα το κάνουν, δήλωσε ο Αντόλφο Μπαράτα, καθηγητής αρχιτεκτονικής στο Πανεπιστήμιο Roma Tre της Ρώμης.
«Στα κέντρα των πόλεων, οι δημόσιες τουαλέτες έχουν σχεδόν εξαφανιστεί και αυτό είναι ένα πραγματικό πρόβλημα», πρόσθεσε. «Κάποιος που χρειάζεται τουαλέτα αναγκάζεται να πάει σε ένα καφέ και να καταναλώσει, ή αλλιώς να κάνει την ανάγκη του στον δρόμο. Επιλέγει την κατανάλωση επειδή δεν προσφέρεται πλέον δημόσια υπηρεσία». Αυτή η λογική, είπε, επηρεάζει δυσανάλογα τους φτωχούς.
«Οι άστεγοι εκδιώκονται επειδή η παρουσία τους είναι έντονα δυσάρεστη για τους τουρίστες. Διώχνονται από τα ιστορικά κέντρα. Αν δεν μπορουν να μείνουν σε ένα παγκάκι, αναγκάζονται να μετακινηθούν. Αλλά έχει λυθεί το πρόβλημα; Όχι - απλώς έχει μεταφερθεί αλλού.»
Χάνονται πολιτισμός και θρησκεία
Ακόμα και οι θρησκευτικές πρακτικές αλλάζουν. Οι εκκλησίες που κάποτε χρησίμευαν ως χώροι συγκέντρωσης για τους κατοίκους είναι τώρα τουριστικά αξιοθέατα, εκτοπίζοντας τη λατρεία από το ιστορικό κέντρο.
«Φυσικά, οι χώροι λατρείας που βρίσκονται σε περιοχές που έχουν καταστεί οικονομικά μη βιώσιμες χάνουν την κοινότητα των πιστών τους. Και αυτό δεν συμβαίνει μόνο στη Νάπολη», δήλωσε ο Ντομένικο Μπιλότι, καθηγητής κανονικού δικαίου στο Πανεπιστήμιο Magna Graecia. Αν οι νεότερες γενιές αναγκάζονται να ζουν όλο και πιο μακριά από τους χώρους εργασίας τους επειδή τα κέντρα των πόλεων είναι οικονομικά απρόσιτα, είπε, οι εκκλησίες και οι θρησκευτικές ενώσεις θα αναλάβουν νέους ρόλους. «Γίνονται πάροχοι κοινωνικής πρόνοιας».
Ο πολιτισμός είναι επίσης προσαρμοσμένος στους τουρίστες και όχι στους ντόπιους και συχνά είναι πολύ ακριβός. «Πολλά πράγματα που ήταν δωρεάν τώρα πληρώνονται», επιβεβαίωσε η Μαρίνα Μανίτι, ακτιβίστρια της Mi Riconosci, μιας ομάδας που υπερασπίζεται τα δικαιώματα των εργαζομένων στον πολιτισμό.
Κατά ειρωνικό τρόπο, ο τουρισμός συχνά σβήνει τις ίδιες τις ιδιότητες που προσέλκυαν τους επισκέπτες εξαρχής. Ο Αβέλα είπε ότι στην έρευνά του, μιλώντας απευθείας με τουρίστες, έχει αρχίσει να παρατηρεί κάποια παράπονα ότι υπάρχουν πάρα πολλές επιχειρήσεις εστίασης και ότι η εμπορική ζωή της πόλης φαίνεται ολοένα και πιο μονόπλευρη.
«Ο τουρισμός δεν πρόκειται να παραμείνει τόσο ισχυρός για πάντα», προειδοποίησε. «Χωρίς πολιτικό σχεδιασμό και ένα plan Β, το να αφήσουμε τον τουρισμό να συνεχίσει ανεξέλεγκτα εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους».
«Το πρόβλημα είναι ότι δεν υπάρχει εναλλακτικό σχέδιο, όταν ο τουρισμός στερεύει, όπως συμβαίνει τώρα», πρόσθεσε.
Με πληροφορίες του Politico
