Πριν από έξι χρόνια, όταν ο Νικόλα Προκατσίνι μπήκε για πρώτη φορά στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, αντιμετωπιζόταν από πολλούς ως ανεπιθύμητος.
Οι περισσότεροι συνάδελφοί του, όπως αναφέρουν οι ΝΥΤ, τον απέφευγαν επιδεικτικά – ούτε χειραψία, ούτε κοινό ασανσέρ, .
Ως μέλος ενός μικρού κόμματος της ιταλικής άκρας δεξιάς, οι απόψεις του για τη μετανάστευση θεωρούνταν ακραίες και αποκρουστικές. Ο ίδιος θυμάται με ειρωνεία πως άπλωνε το χέρι του, μόνο για να μείνει στον αέρα.
Όμως, το πολιτικό τοπίο της Ευρώπης έχει μεταμορφωθεί. Ο Προκατσίνι πλέον εκπροσωπεί ένα από τα ισχυρότερα κόμματα στην Ιταλία – τους «Αδελφούς της Ιταλίας» – και είναι πρόεδρος της ομάδας των Ευρωπαίων Συντηρητικών και Μεταρρυθμιστών. Οι ιδέες του, κάποτε περιθωριακές, βρίσκουν πλέον ευρύτερη αποδοχή.
Η στροφή σε πιο αυστηρά μέτρα
Στην Ευρώπη διαμορφώνεται μια νέα, κοινή στάση: η αυστηρή αντιμετώπιση της παράτυπης μετανάστευσης δεν αποτελεί πλέον ακραία θέση, αλλά συναντάται σε ολόκληρο το πολιτικό φάσμα. Από τα κεντροδεξιά κόμματα έως τις παραδοσιακές αριστερές κυβερνήσεις, η συναίνεση υπέρ των κλειστών συνόρων και της αυστηρής επιβολής των κανόνων ενισχύεται.
Μετά την προσφυγική κρίση του 2015, όταν εκατομμύρια άνθρωποι – κυρίως από τη Συρία, το Ιράκ και το Αφγανιστάν – αναζήτησαν καταφύγιο στην Ευρώπη, η πολιτική ατζέντα μετατοπίστηκε. Η άνοδος των λαϊκιστικών και εθνικιστικών δυνάμεων ανάγκασε ακόμα και τα πιο μετριοπαθή κόμματα να υιοθετήσουν πιο σκληρή ρητορική.
Παρόλο που οι αφίξεις έχουν μειωθεί – περίπου 20% φέτος, σύμφωνα με τη Frontex – η μετανάστευση παραμένει ένα από τα πιο διχαστικά ζητήματα της ηπείρου.
Εναλλακτικές λύσεις και νέα σύνορα
Στο πλαίσιο αυτής της αλλαγής, αρκετές ευρωπαϊκές χώρες εξετάζουν ριζοσπαστικά μέτρα. Η Δανία, υπό την κεντροαριστερή Μέτε Φρεντέρικσεν, εφαρμόζει πολιτική σχεδόν μηδενικών προσφυγικών εισροών – μια προσέγγιση που πλέον βρίσκει υποστηρικτές και στη Γερμανία.
Η ιδέα της μεταφοράς της διαδικασίας ασύλου σε τρίτες χώρες, όπως η Αλβανία, κερδίζει έδαφος. Η Ιταλία, υπό την Τζόρτζια Μελόνι, επιχειρεί να εφαρμόσει αυτό το μοντέλο, παρά τις αντιρρήσεις των ιταλικών δικαστηρίων. Ακόμα και η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, χαρακτήρισε την πρόταση «δημιουργική».
Παράλληλα, η ΕΕ επεκτείνει τις συμφωνίες της με χώρες όπως η Λιβύη και η Τυνησία για τον περιορισμό των μεταναστευτικών ροών. Ωστόσο, οργανώσεις δικαιωμάτων προειδοποιούν για το κόστος αυτών των πολιτικών, καθώς έχουν αναφερθεί περιπτώσεις εγκατάλειψης μεταναστών στην έρημο – μια πρακτική που παραβιάζει κατάφωρα τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Σύγκρουση με τις θεμελιώδεις αξίες της Ένωσης
Η αυξανόμενη σκληρότητα στην αντιμετώπιση της μετανάστευσης απειλεί να επαναπροσδιορίσει βασικές ευρωπαϊκές αρχές. Πρόσφατη κοινή επιστολή ηγετών –μεταξύ των οποίων οι πρωθυπουργοί της Ιταλίας, της Δανίας και της Αυστρίας– ζητά αναθεώρηση της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, υποστηρίζοντας ότι περιορίζει την ικανότητα των κρατών να διαχειριστούν αποτελεσματικά τις απελάσεις.
Η Πολωνία, επικαλούμενη απειλές από Λευκορωσία και Ρωσία, έχει ήδη προχωρήσει σε αναστολή του δικαιώματος ασύλου στα σύνορά της, κάνοντας λόγο για «υβριδικό πόλεμο» μέσω μετανάστευσης.
Όμως, οι ανησυχίες μεγαλώνουν. Η δήμαρχος της πολωνικής πόλης Σόποτ, Μαγδαλένα Τσαρζίνσκα-Γιάχιμ, υπενθυμίζει πως χιλιάδες Ουκρανοί έχουν βρει καταφύγιο και εργασία στην περιοχή της. «Πρέπει να προστατεύσουμε τα σύνορα», λέει, «αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι μετανάστες είναι συμπολίτες μας – όχι απειλή».
