Περίπου 35.000 παιδιά από την Ουκρανία εξακολουθούν να αγνοούνται και πιστεύεται ότι κρατούνται στη Ρωσία ή σε κατεχόμενα εδάφη - σύμφωνα με ομάδα Αμερικανών ειδικών - με τις οικογένειές τους να δηλώνουν ότι αναγκάζονται να καταφεύγουν σε απελπισμένα και επικίνδυνα μέσα στην προσπάθειά τους να τα σώσουν.
Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, τον Φεβρουάριο του 2022, παιδιά απήχθησαν από τα ιδρύματα φροντίδας, από το πεδίο της μάχης μετά τον θάνατο των γονέων τους ή οι οικογένειές τους τα εξανάγκασαν να φύγουν.
Η Ρωσία έχει απορρίψει τα αιτήματα για την επιστροφή των παιδιών, με έναν αξιωματούχο κατά τη διάρκεια των συνομιλιών στην Τουρκία αυτόν τον μήνα για κατάπαυση του πυρός να κατηγορεί την Ουκρανία ότι «στήνει μια παράσταση με θέμα τα χαμένα παιδιά».
Μιλώντας στον Guardian μια μητέρα περιέγραψε τη δραματική διάσωση των δύο έφηβων γιων της που κρατούνταν σε κατασκήνωση στη Ρωσία επί σχεδόν έξι μήνες.
Ο Γολγοθάς μίας μητέρας
Αφού οι ρωσικές δυνάμεις κατέλαβαν τη γενέτειρα της Ναταλία, τη Χερσώνα, στα ανατολικά σύνορα της Ουκρανίας, τον Σεπτέμβριο του 2022, ένας γείτονας τη συμβούλεψε να στείλει τους γιους της σε μια παιδική κατασκήνωση στην Ανάπα, ένα παραθαλάσσιο θέρετρο στη Ρωσία.
«Το ταξίδι θα διαρκούσε 21 ημέρες, θα ήταν δωρεάν και στη συνέχεια θα επέστρεφαν στη Χερσώνα. Τα αγόρια ήθελαν να πάνε, αλλά τελικά ήταν μεγάλο λάθος εκ μέρους μου να το επιτρέψω», λέει η ίδια.
Στα τέλη του 2022, οι ουκρανικές δυνάμεις απελευθέρωσαν τη Χερσώνα, ωστόσο τα παιδιά της Ναταλίας βρίσκονταν σε κατασκήνωση στην άλλη πλευρά της μεθορίου και η Ρωσία δεν τα άφηνε να επιστρέψουν στα σπίτια τους.
«Οι υπεύθυνοι της κατασκήνωσης αρνήθηκαν να αφήσουν τα παιδιά να φύγουν χωρίς τη φυσική μου παρουσία», λέει. «Δεν ήξερα τι να κάνω».
Τελικά, με τη βοήθεια μιας ουκρανικής οργάνωσης, η Ναταλία απέκτησε διαβατήριο και έγγραφα ταυτοποίησης για τα παιδιά της. Στη συνέχεια ταξίδεψε μόνη της μέσω των συνόρων στη ρωσική πόλη Ανάπα, στη βόρεια ακτή της Μαύρης Θάλασσας, περνώντας από πολυάριθμα συνοριακά σημεία ελέγχου, όπου έπρεπε να εξηγήσει στους Ρώσους στρατιώτες γιατί βρισκόταν στη χώρα τους.
Ταξίδευε για έξι ημέρες, εν μέσω βομβαρδισμών, προτού τελικά επανενωθεί με τα παιδιά της τον Φεβρουάριο του 2023. «Δεν μπορείτε καν να φανταστείτε τα συναισθήματά μου, γιατί τα παιδιά μου είναι το μόνο που έχω», αναφέρει.
Λίγα παιδιά επέστρεψαν
Μέχρι στιγμής μόλις 1.366 παιδιά έχουν επιστρέψει ή διαφύγει πίσω στην Ουκρανία, σύμφωνα με την ουκρανική οργάνωση Bring Kids Back. Μια ομάδα εμπειρογνωμόνων του Πανεπιστημίου του Γέιλ έχει υπολογίσει ότι έως και 35.000 παιδιά μπορεί να κρατούνται στη Ρωσία και στα κατεχόμενα εδάφη της.
Εκφράζονται φόβοι ότι πολλά από αυτά έχουν συλληφθεί από τις ρωσικές δυνάμεις και έχουν σταλεί σε στρατιωτικά στρατόπεδα ή έχουν υιοθετηθεί από ρωσικές οικογένειες.
«Η μεγαλύτερη απαγωγή παιδιών σε καιρό πολέμου μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο»
Μέσω εκτεταμένης έρευνας σε ρωσικές βάσεις δεδομένων, επίσημα έγγραφα, συγγενικές σχέσεις, ακόμη και δορυφορικές εικόνες ρωσικών τοποθεσιών, επίσημα κτίρια και άλλες πηγές, η ομάδα του Γέιλ κατάφερε να εξακριβώσει την ταυτότητα χιλιάδων παιδιών.
Ο Ναθάνιελ Ρέιμοντ, εκτελεστικός διευθυντής του Εργαστηρίου Ανθρωπιστικών Ερευνών του Γέιλ, το οποίο ερευνά τις απαγωγές, τονίζει: «Πρόκειται πιθανότατα για τη μεγαλύτερη απαγωγή παιδιών σε καιρό πολέμου μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο - συγκρίσιμη με τη γερμανοποίηση των παιδιών της Πολωνίας από τους Ναζί».
Μαρτυρίες παιδιών: Έπρεπε να τραγουδάμε τον ρωσικό ύμνο
Μαρτυρίες παιδιών που διασώθηκαν πρόσφατα αποκαλύπτουν ότι έλαβαν στρατιωτική εκπαίδευση στα στρατόπεδα και τιμωρούνταν επειδή μιλούσαν ουκρανικά. «Έπρεπε να τραγουδάμε τον ρωσικό ύμνο και να ζωγραφίζουμε τη σημαία της Ρωσίας», λέει ένα 9χρονο παιδί.
Τα παιδιά είχαν πειστεί ότι αν δεν συμμορφώνονταν, θα πάθαιναν κάποιο κακό οι γονείς τους, τονίζει η Ντάρια Κασιάνοβα, πρόεδρος του Δικτύου Δικαιωμάτων του Παιδιού της Ουκρανίας, το οποίο διεξάγει εκστρατεία για τον επαναπατρισμό των απαχθέντων παιδιών.
Η βίαιη απέλαση και απαγωγή παιδιών από την Ουκρανία δεν είναι κάτι καινούργιο, λένε ακτιβιστές και ερευνητές. Η Κασιάνοβα υποστηρίζει ότι είχε γίνει μάρτυρας απαγωγών και απελάσεων κατά τη διάρκεια της εισβολής της Ρωσίας στη χερσόνησο της Κριμαίας το 2014.
Τότε, είχε εργαστεί για την εκκένωση 40.000 ανθρώπων από το Ντονέτσκ και το Λουχάνσκ, συμπεριλαμβανομένων 12.000 παιδιών. «Η κόρη μου ήταν 11 ετών τότε και μερικοί από τους φίλους της που έμειναν πίσω στάλθηκαν σε στρατιωτικά στρατόπεδα στη Ρωσία», τονίζει.
Οι ακτιβιστές φοβούνται ότι πολλά από τα παιδιά θα «εξαφανιστούν» μέσα από το σύστημα υιοθεσίας της Ρωσίας, όπου οι νόμοι άλλαξαν πρόσφατα για να επιτρέπεται η υιοθεσία και η αναδοχή ουκρανικών παιδιών από Ρώσους.
«Μερικές φορές υπάρχουν περιπτώσεις όπου ο ένας γονέας βρίσκεται σε ουκρανικό έδαφος και ο άλλος βρίσκεται σε κατεχόμενο με το παιδί τους. Αν αυτός ο γονέας πεθάνει ή συλληφθεί, τότε το παιδί μένει μόνο του και κινδυνεύει να μπει σε ορφανοτροφείο. Και αν συμβεί αυτό, είναι ουσιαστικά αδύνατο να επιστρέψει πίσω το παιδί. Θα χαθεί», ισχυρίζεται η Κασιάνοβα.
Ο Ναθάνιελ Ρέιμοντ εξηγεί ότι γι' αυτό η έρευνα για τις απαγωγές είναι τόσο σημαντική: «Για να τεκμηριωθεί ότι αυτά τα παιδιά έχουν απελαθεί με τη βία».
«Το να παίρνεις ένα παιδί από μια εθνοτική ή εθνική ομάδα και να το κάνεις μέλος μιας άλλης εθνοτικής ή εθνικής ομάδας είναι έγκλημα πολέμου», προσθέτει.
Χρησιμοποιούν τα παιδιά ως διαπραγματευτικό χαρτί
Το διεθνές ποινικό δικαστήριο συμφωνεί και τον Μάρτιο του 2023 εξέδωσε εντάλματα σύλληψης εναντίον του Ρώσου προέδρου Βλάντιμιρ Πούτιν και της Ρωσίδας Επιτρόπου για τα Δικαιώματα των Παιδιών Μαρία Αλεξέγιεβα Λβόβα-Μπέλοβα. Και οι δύο κατηγορούνται για παράνομες απελάσεις παιδιών και παράνομη μεταφορά τους από ουκρανικά εδάφη στη Ρωσική Ομοσπονδία.
Η επιστροφή των παιδιών παραμένει βασικό αίτημα της Ουκρανίας στις διαπραγματεύσεις.
Η Κσένια, από την ουκρανική φιλανθρωπική οργάνωση Helping to Leave, τονίζει: «Συζητάμε για εδάφη - και οι άνθρωποι μας, τα παιδιά μας, είναι τα εδάφη μας. Πώς μπορούμε να τα παραδώσουμε;».
«Αυτά είναι τα παιδιά μας, είναι Ουκρανοί και πρέπει να τα φέρουμε πίσω στην πατρίδα. Η Ρωσία δεν έχει κανένα δικαίωμα πάνω τους», προσθέτει.
Ο Ναθάνιελ Ρέιμοντ υποστηρίζει ότι τα παιδιά χρησιμοποιούνται ως διαπραγματευτικό «χαρτί» στις συνομιλίες. «Όταν οι Ρώσοι ξεκίνησαν, πίστευαν ότι θα πετύχαιναν γρήγορα τη νίκη , οπότε αυτό το πρόγραμμα αναπτύχθηκε, όχι για να πάρουν αυτά τα παιδιά και να τα κρατήσουν, αλλά για να μπορέσουν να ρωσικοποιήσουν την Ουκρανία».
Με πληροφορίες από Guardian
